{"naam":"Vrije Statenvertaling","beschrijving":"Een verduidelijking van de klassieke Statenvertaling (1637).","licentie":"CC BY-SA 4.0","bron":"https://vrijestatenvertaling.nl","versie":"2026.03","boeken":{"Genesis":{"1":{"verzen":{"1":"In het begin schiep God de hemel en de aarde.","2":"De aarde nu was woest en leeg, en duisternis was op de afgrond; en de Geest van God zweefde over de wateren.","3":"En God zei: Laat er licht zijn! En er werd licht.","4":"En God zag het licht, dat het goed was; en God maakte scheiding tussen het licht en de duisternis.","5":"En God noemde het licht dag, en de duisternis noemde Hij nacht. Toen was het avond geweest en het was morgen geweest, de eerste dag.","6":"En God zei: Laat er een gewelf zijn in het midden van de wateren; en laat dat scheiding maken tussen wateren en wateren!","7":"En God maakte dat gewelf, en maakte scheiding tussen de wateren die onder het gewelf zijn, en de wateren die boven het gewelf zijn. En het was zo.","8":"En God noemde het gewelf hemel. Toen was het avond geweest en het was morgen geweest, de tweede dag.","9":"En God zei: Laat de wateren van onder de hemel op één plaats verzameld worden, en laat het droge tevoorschijn komen! En het was zo.","10":"En God noemde het droge aarde, en de verzameling van de wateren noemde Hij zeeën; en God zag dat het goed was.","11":"En God zei: Laat de aarde jong gras voortbrengen, zaaddragend gewas, vruchtbaar geboomte dat vrucht draagt naar zijn aard, waarvan het zaad daarin is, op de aarde! En het was zo.","12":"En de aarde bracht jong gras voort, zaaddragend gewas naar zijn aard, en vruchtdragend geboomte waarvan het zaad daarin was, naar zijn aard. En God zag dat het goed was.","13":"Toen was het avond geweest en het was morgen geweest, de derde dag.","14":"En God zei: Laat er lichten zijn aan het gewelf van de hemel, om scheiding te maken tussen de dag en de nacht; en laat zij zijn tot tekenen en tot vastgestelde tijden, en tot dagen en jaren!","15":"En laat zij tot lichten zijn aan het gewelf van de hemel, om licht te geven op de aarde! En het was zo.","16":"God dan maakte die twee grote lichten: het grote licht om te heersen over de dag, en het kleine licht om te heersen over de nacht; ook de sterren.","17":"En God plaatste ze aan het gewelf van de hemel, om licht te geven op de aarde.","18":"En om te heersen over de dag en over de nacht, en om scheiding te maken tussen het licht en de duisternis. En God zag dat het goed was.","19":"Toen was het avond geweest en het was morgen geweest, de vierde dag.","20":"En God zei: Laat de wateren overvloedig een gewemel van levende wezens voortbrengen; en laat de vogels vliegen boven de aarde, langs het gewelf van de hemel!","21":"En God schiep de grote zeedieren, en alle levende wezens die wemelen, die de wateren overvloedig voortbrachten, naar hun aard; en alle gevleugele vogels naar hun aard. En God zag dat het goed was.","22":"En God zegende hen en zei: Wees vruchtbaar, en vermenigvuldig, en vervul de wateren in de zeeën; en laat het gevogelte zich vermenigvuldigen op de aarde!","23":"Toen was het avond geweest en het was morgen geweest, de vijfde dag.","24":"En God zei: Laat de aarde levende wezens voortbrengen, naar hun aard: vee, en kruipende dieren, en wilde dieren van de aarde, naar hun aard! En het was zo.","25":"En God maakte de wilde dieren van de aarde naar hun aard, en het vee naar zijn aard, en alle kruipende dieren van de aardbodem naar zijn aard. En God zag dat het goed was.","26":"En God zei: Laten Wij mensen maken, naar Ons beeld, naar Onze gelijkenis; en laat hen heersen over de vissen van de zee, en over de vogels  van de hemel, en over het vee, en over heel de aarde, en over alle kruipende dieren dat op de aarde kruipt.","27":"En God schiep de mens naar Zijn beeld; naar het beeld van God schiep Hij hem; man en vrouw schiep Hij hen.","28":"En God zegende hen, en God zei tegen hen: Wees vruchtbaar, en vermenigvuldig, en vervul de aarde, en onderwerp haar, en heers over de vissen van de zee, en over de vogels van de hemel, en over alle dieren die op de aarde kruipen!","29":"En God zei: Zie, Ik heb u al het zaaddragend gewas gegeven dat op heel de aarde is, en alle bomen waaraan zaaddragende vruchten zijn; het zij u tot voedsel!","30":"Maar aan alle dieren van de aarde, en aan alle vogels van de hemel, en aan alle kruipende dieren op de aarde, waarin leven is, heb Ik al het groene gewas tot voedsel gegeven. En het was zo.","31":"En God zag al wat Hij gemaakt had, en zie, het was zeer goed. Toen was het avond geweest en het was morgen geweest, de zesde dag."},"kopjes":{"1":"De schepping van de hemel en de aarde","3":"De eerste dag: licht en duisternis","6":"De tweede dag: het gewelf","9":"De derde dag: land, zee en gewas","14":"De vierde dag: zon, maan en sterren","20":"De vijfde dag: vissen en vogels","24":"De zesde dag: dieren en de mens","29":"Het voedsel van mens en dier"},"notities":{"1":"Hebreeuws בראשית (bereshith) = in het begin; ברא (bara) = schiep — schepping uit het niets (creatio ex nihilo)","2":"Hebreeuws תהו ובהו (tohu wabohu) = woest en leeg, vormloos en leeg; רוח אלהים (ruach elohim) = Geest van God; מרחפת (merachefet) = zweefde, broedde","6":"Hebreeuws רקיע (raqia) = uitspansel, gewelf — het firmament boven de aarde","9":"Hebreeuws ותראה (wettera'eh) = en laat gezien worden/tevoorschijn komen; יקוו (yiqqawu) = laat zich verzamelen","11":"Hebreeuws דשא (deshe) = groen, jong gras; תדשא (tadshè) = laat uitspruiten","14":"Hebreeuws מאורת (me'orot) = lichtdragers; מועדים (mo'adim) = vastgestelde tijden, feesttijden","16":"Hebreeuws המאור הגדל (hamma'or haggadol) = het grote licht (zon); המאור הקטן (hamma'or haqqaton) = het kleine licht (maan)","20":"Hebreeuws נפש חיה (nefesh chayyah) = levend wezen; שרץ (sherets) = gewemel, zwerm; על פני רקיע (al-penei raqia) = langs het uitspansel","21":"Hebreeuws תנינם (tanninim) = grote zeewezens/zeedieren, niet specifiek \"walvissen\"","26":"Hebreeuws נעשה (na'aseh) = \"laten wij maken\" — meervoudsvorm (pluralis deliberationis); צלם (tselem) = beeld; דמות (demut) = gelijkenis","27":"Hebreeuws צלם (tselem) = beeld — de mens als beelddrager van God","28":"Hebreeuws וכבשה (wekibshuha) = en onderwerp haar; רדו (redu) = heers — het cultuurmandaat","29":"spijze → voedsel (hertaalregel)","30":"Hebreeuws נפש חיה (nefesh chayyah) = levend wezen; \"levende ziel\" → \"leven\" in deze context"}},"2":{"verzen":{"1":"Zo werden de hemel en de aarde voltooid, en heel hun legermacht.","2":"Toen God op de zevende dag Zijn werk voltooid had dat Hij gemaakt had, rustte Hij op de zevende dag van al Zijn werk dat Hij gemaakt had.","3":"En God zegende de zevende dag en heiligde die; omdat Hij daarop gerust had van al Zijn werk dat God geschapen had om te maken.","4":"Dit is de ontstaansgeschiedenis van de hemel en de aarde, toen zij geschapen werden; op de dag dat Jahweh God de aarde en de hemel maakte.","5":"En alle struiken van het veld, voordat zij op de aarde waren, en al het gewas van het veld, voordat het uitsproot; want Jahweh God had het niet laten regenen op de aarde, en er was geen mens om de aardbodem te bewerken.","6":"Maar een damp steeg op uit de aarde en bevochtigde heel de aardbodem.","7":"En Jahweh God vormde de mens uit het stof van de aardbodem, en blies in zijn neusgaten de levensadem; zo werd de mens tot een levend wezen.","8":"Ook had Jahweh God een hof geplant in Eden, in het oosten, en Hij plaatste daar de mens die Hij gevormd had.","9":"En Jahweh God had alle geboomte uit de aardbodem doen uitspruiten, begeerlijk om te zien en goed tot voedsel; en de levensboom in het midden van de hof, en de boom van de kennis van goed en kwaad.","10":"En een rivier ging uit van Eden om deze hof te bevloeien; en van daar werd zij verdeeld en werd tot vier stromen.","11":"De naam van de eerste rivier is Pison; deze is het die het hele land Havila omstroomt, waar het goud is.","12":"En het goud van dat land is goed; daar is ook bdellium en de onyx-steen.","13":"En de naam van de tweede rivier is Gihon; deze is het die het hele land Cusj omstroomt.","14":"En de naam van de derde rivier is Hiddekel; deze stroomt ten oosten van Assur. En de vierde rivier is de Eufraat.","15":"Zo nam Jahweh God de mens en plaatste hem in de hof van Eden, om die te bewerken en te bewaren.","16":"En Jahweh God gebood de mens en zei: Van alle bomen van deze hof mag u vrij eten;","17":"Maar van de boom van de kennis van goed en kwaad, daarvan zult u niet eten; want op de dag dat u daarvan eet, zult u zeker sterven.","18":"Ook had Jahweh God gezegd: Het is niet goed dat de mens alleen is; Ik zal hem een helper maken die tegenover hem staat","19":"Want toen Jahweh God uit de aarde alle dieren van het veld en alle vogels van de hemel gevormd had, bracht Hij die naar Adam, om te zien hoe hij ze noemen zou; en zoals Adam elk levend wezen noemen zou, dat zou zijn naam zijn.","20":"Zo gaf Adam namen aan al het vee en aan de vogels van de hemel en aan alle dieren van het veld; maar voor de mens vond hij geen helper die tegenover hem was.","21":"Toen liet Jahweh God een diepe slaap op Adam vallen, en hij sliep; en Hij nam een van zijn ribben en sloot de plaats toe met vlees.","22":"En Jahweh God bouwde de rib die Hij van Adam genomen had tot een vrouw, en Hij bracht haar naar Adam.","23":"Toen zei Adam: Deze is nu been van mijn beenderen en vlees van mijn vlees! Men zal haar Manninne noemen, omdat zij uit de man genomen is.","24":"Daarom zal een man zijn vader en zijn moeder verlaten en zich aan zijn vrouw hechten; en zij zullen tot één vlees zijn.","25":"En zij waren beiden naakt, Adam en zijn vrouw, en zij schaamden zich niet."},"kopjes":{"1":"De zevende dag: God rust","4":"De schepping van de mens","8":"De hof van Eden","15":"Het gebod in de hof","18":"De schepping van de vrouw"},"notities":{"1":"Hebreeuws צבאם (tseba'am) = hun legermacht/menigte — verwijst naar alles wat hemel en aarde bevat; \"heir\" is verouderd","4":"Hebreeuws תולדות (toledot) = ontstaansgeschiedenis, generaties — een structurerend begrip in Genesis; \"geboorten\" is misleidend","5":"Hebreeuws לעבד (la'avod) = bewerken, dienen — \"bouwen\" in de SV is hier misleidend; het gaat om het bewerken van de grond","7":"Hebreeuws נפש חיה (nefesh chayyah) = levend wezen — dezelfde uitdrukking als bij de dieren in Gen 1:20,24; יצר (yatsar) = vormen, boetseren (als een pottenbakker)","9":"Hebreeuws עץ הדעת טוב ורע (ets hadda'at tov wara) = de boom van de kennis van goed en kwaad — דעת (da'at) = ervaringskennis, niet louter verstandelijke kennis","10":"Hebreeuws ראשים (rashim) = hoofden/beginpunten — hier: hoofdstromen of rivierarmen","12":"Hebreeuws שהם (shoham) = waarschijnlijk onyx — de exacte identificatie is onzeker; \"sardonix\" in de SV is een andere interpretatie","14":"Hebreeuws חדקל (Chiddeqel) = Tigris; פרת (Perat) = Eufraat — de twee bekende Mesopotamische rivieren","17":"Hebreeuws מות תמות (mot tamut) = sterven zult u sterven — infinitivus absolutus, een Hebreeuwse versterking; \"den dood sterven\" → \"zeker sterven\" is duidelijker","18":"Hebreeuws עזר כנגדו (ezer kenegdo) = een helper als zijn tegenhanger — כנגדו betekent letterlijk \"tegenover hem\", d.w.z. een gelijkwaardige partner; \"hulpe die als tegen hem over zij\" is verouderd","21":"Hebreeuws תרדמה (tardemah) = diepe slaap, verdoving — een door God opgelegde bewusteloosheid (vgl. Gen 15:12); צלע (tsela) = rib of zijde","22":"Hebreeuws ויבן (wayyiben) = en hij bouwde — het werkwoord בנה (banah) = bouwen; God \"bouwt\" de vrouw als een zorgvuldig ontwerp, niet als een bijproduct","23":"Woordspel — Hebreeuws אשה (ishah = vrouw) klinkt als afgeleid van איש (ish = man); de SV geeft dit weer als \"Manninne\"; in modern Nederlands is dit niet meer te vangen, maar de verwantschap man-vrouw is de kern","24":"Hebreeuws ודבק (wedavaq) = zich hechten aan, vastklampen — \"aankleven\" is verouderd"},"verwijzingen":{"1":"Gen 1:1","2":"Ex 20:11; 31:17; Hebr 4:4","7":"Gen 3:19; 1 Kor 15:45, 47","9":"Gen 3:22; Openb 2:7; 22:2","15":"Gen 3:23","17":"Gen 3:1-3, 19; Rom 6:23","18":"1 Kor 11:9","21":"1 Kor 11:8-9; 1 Tim 2:13","23":"Ef 5:30","24":"Mt 19:5; Mk 10:7-8; 1 Kor 6:16; Ef 5:31"}}},"Psalmen":{"1":{"verzen":{"1":"Gelukkig is de man die niet wandelt in de raad van de goddelozen, noch staat op de weg van de zondaars, noch zit in de kring van de spotters;","2":"Maar zijn vreugde is in de wet van Jahweh, en hij overdenkt Zijn wet dag en nacht.","3":"Want hij zal zijn als een boom, geplant aan waterstromen, die zijn vrucht geeft op zijn tijd, en waarvan het blad niet verwelkt; en al wat hij doet, zal tot bloei komen.","4":"Zo zijn de goddelozen niet, maar als het kaf dat de wind wegblaast.","5":"Daarom zullen de goddelozen niet standhouden in het gericht, noch de zondaars in de vergadering van de rechtvaardigen.","6":"Want Jahweh kent de weg van de rechtvaardigen, maar de weg van de goddelozen zal vergaan."},"notities":{"1":"Hebreeuws אשרי (ashrei) = gelukkig, gezegend — een meervoudsvorm die een staat van diep geluk uitdrukt; מושב (moshav) = zetel, zitplaats, kring — \"gestoelte\" is verouderd","2":"Hebreeuws תורה (torah) = wet, onderwijzing, instructie — breder dan alleen \"wet\"; חפץ (chefets) = vreugde, verlangen, welgevallen — \"lust\" is verouderd in deze positieve betekenis","3":"Hebreeuws שתול (shatul) = geplant, overgeplant — niet wild gegroeid maar bewust geplant; פלגי מים (palgei mayim) = waterstromen, beken","4":"Hebreeuws מץ (mots) = kaf — het lichte omhulsel van graan dat bij het wannen wegwaait","5":"Hebreeuws יקמו (yaqumu) = standhouden, opstaan — \"bestaan\" is hier verouderd in de zin van standhouden"},"verwijzingen":{"1":"Ps 26:4-5; Spr 1:10, 15; Jer 15:17","2":"Ps 19:8-11; 119:1, 97; Joz 1:8","3":"Jer 17:8; Ez 47:12; Openb 22:2","6":"Ps 37:18; Spr 10:29; Nah 1:7"}},"2":{"verzen":{"1":"Waarom woeden de heidenvolken, en bedenken de volken wat leegheid is?","2":"De koningen van de aarde stellen zich op, en de vorsten beraadslagen samen tegen Jahweh en tegen Zijn Gezalfde:","3":"Laten wij hun banden verscheuren, en hun touwen van ons werpen.","4":"Die in de hemel woont, zal lachen; de Heer zal hen bespotten.","5":"Dan zal Hij tot hen spreken in Zijn toorn, en in Zijn brandende toorn zal Hij hen verschrikken.","6":"Ik toch heb Mijn Koning gezalfd over Sion, Mijn heilige berg.","7":"Ik zal het besluit bekendmaken: Jahweh heeft tegen Mij gezegd: U bent Mijn Zoon, heden heb Ik U verwekt.","8":"Eis van Mij, en Ik zal de heidenvolken geven tot Uw erfdeel, en de einden van de aarde tot Uw bezit.","9":"U zult hen verpletteren met een ijzeren scepter; U zult hen in stukken slaan als een kruik van een pottenbakker.","10":"Nu dan, koningen, handel verstandig; laat u onderwijzen, rechters van de aarde.","11":"Dien Jahweh met vrees, en verheug u met huiver.","12":"Kus de Zoon, opdat Hij niet toornig wordt en u op de weg vergaat, wanneer Zijn toorn slechts even zou ontbranden. Gelukkig zijn allen die bij Hem schuilen."},"notities":{"1":"Hebreeuws רגשו (ragshu) = woeden, in opschudding zijn — een woelig samenscholen; גוים (gojim) = heidenvolken; ריק (riq) = ijdelheid, leegte — hun plannen zijn vruchteloos","2":"Hebreeuws יתיצבו (jityatssebu) = zich opstellen — een militaire term; נוסדו (nosdu) = beraadslagen, samenspannen — in het geheim overleggen; משיח (mashiach) = gezalfde, messias","4":"Hebreeuws ישחק (jischaq) = lachen — Gods lach drukt Zijn soevereine minachting uit voor menselijke opstandigheid; אדני (Adonai) = Heer — hier onderscheiden van יהוה (YHWH) in vers 2","5":"Hebreeuws חרון (charon) = brandende toorn, grimmigheid — \"grimmigheid\" vervangen door \"brandende toorn\" voor helderheid; יבהלמו (jebahalemo) = hen verschrikken, in verwarring brengen","6":"Hebreeuws נסכתי (nasakhti) = Ik heb gezalfd/aangesteld — de plechtige inhuldiging van de Messiaanse Koning; הר קדשי (har qodshi) = Mijn heilige berg — niet \"berg Mijner heiligheid\"","7":"Hebreeuws חק (choq) = besluit, verordening — Gods eeuwig decreet; ספר (safar) = verhalen, bekendmaken; ילדתיך (jelidtikha) = Ik heb U verwekt/gegenereerd — \"gegenereerd\" is verouderd; dit vers wordt in Hand 13:33 en Heb 1:5 op Christus toegepast","8":"Hebreeuws אחזה (achuzzah) = bezit, eigendom — \"bezitting\" vervangen door \"bezit\"","9":"Hebreeuws תרעם (tero'em) = u zult hen verpletteren — met een ijzeren herdersstaf; כלי יוצר (keli jotser) = pottenbakkersvaatwerk, aardewerk — \"pottenbakkersvaas\" vervangen door \"aardewerk\"","10":"Hebreeuws השכילו (haskilu) = handel verstandig, wees wijs — een oproep aan de machthebbers; הוסרו (hiwwasru) = laat u onderwijzen/tuchtigen","11":"Hebreeuws יראה (jir'ah) = vrees, ontzag — \"vreze\" vervangen door \"ontzag\"; רעדה (re'adah) = huivering, beving — ontzag gemengd met vreugde","12":"Hebreeuws נשקו בר (nashqu bar) = kus de zoon — בר (bar) = zoon (Aramees); חוסי (chose) = schuilen, toevlucht nemen — \"betrouwen\" vervangen door \"schuilen\"; אשרי (ashrei) = gelukkig — zelfde woord als in Ps 1:1; \"welgelukzalig\" vervangen door \"gelukkig\""},"verwijzingen":{"1":"Hand 4:25-26; Openb 11:18","2":"Hand 4:26-27; Openb 19:19","6":"Ps 110:1-2; Dan 9:25","7":"Hand 13:33; Heb 1:5; 5:5","8":"Ps 72:8; Dan 7:14; Openb 11:15","9":"Openb 2:27; 12:5; 19:15","11":"Fil 2:12; Heb 12:28-29","12":"Ps 34:9; Jes 30:18; Jer 17:7"}},"3":{"verzen":{"1":"Een psalm van David, toen hij vluchtte voor zijn zoon Absalom.","2":"Jahweh! Hoe zijn mijn tegenstanders vermenigvuldigd; velen staan tegen mij op.","3":"Velen zeggen van mijn ziel: Hij heeft geen heil bij God. Sela.","4":"Maar U, Jahweh, bent een schild om mij heen, mijn eer, en Die mijn hoofd opheft.","5":"Ik riep met mijn stem tot Jahweh, en Hij verhoorde mij vanaf Zijn heilige berg. Sela.","6":"Ik lag neer en sliep; ik ontwaakte, want Jahweh ondersteunde mij.","7":"Ik zal niet vrezen voor tienduizenden van het volk, die zich rondom tegen mij opstellen.","8":"Sta op, Jahweh! Verlos mij, mijn God! Want U hebt al mijn vijanden op de kaak geslagen; U hebt de tanden van de goddelozen gebroken.","9":"Het heil is van Jahweh; Uw zegen is over Uw volk. Sela."},"notities":{"1":"Hebreeuws מזמור (mizmor) = psalm, lied met muzikale begeleiding — van זמר (zamar) = zingen, musiceren; historische context: 2 Sam 15-17","2":"Hebreeuws צרי (tsarai) = mijn tegenstanders, mijn benauwers — van צרר (tsarar) = benauwen, in het nauw brengen; \"tegenpartijders\" vervangen door \"tegenstanders\"","3":"Hebreeuws ישועה (jeshu'ah) = heil, verlossing, redding — verwant aan de naam Jezus (Jeshua); סלה (selah) = sela — vermoedelijk een muzikale of liturgische aanwijzing; pauze of verhoging","4":"Hebreeuws מגן (magen) = schild — God als beschermer; בעדי (ba'adi) = om mij heen, rondom mij — niet slechts \"voor mij\" maar aan alle kanten; מרים ראשי (merim roshi) = Die mijn hoofd opheft — beeld van herstel van eer","5":"Hebreeuws הר קדשו (har qodsho) = Zijn heilige berg — niet \"berg Zijner heiligheid\"; verwijst naar Sion/de tempel","6":"Hebreeuws שכבתי (shakhavti) = ik lag neer; ויישנתי (wa'ishaneti) = en ik sliep — Davids vertrouwen te midden van gevaar; יסמכני (jismekheni) = Hij ondersteunt/schraagt mij","7":"Hebreeuws רבבות (revavot) = tienduizenden, myriaden — een enorm aantal; שתו (shatu) = zich opstellen, zich legeren — een militaire term","8":"Hebreeuws לחי (lechi) = kaak, wang — slaan op de kaak is een daad van vernedering; שברת (shibbarta) = u hebt gebroken/verbrijzeld — \"verbroken\" vervangen door \"gebroken\"","9":"Hebreeuws ליהוה הישועה (la-YHWH hajjeshu'ah) = van Jahweh is het heil — de verlossing behoort exclusief aan God toe"},"verwijzingen":{"1":"2 Sam 15:13-17","2":"2 Sam 15:12; 16:15","3":"2 Sam 16:8; Ps 71:11","4":"Gen 15:1; Ps 28:7; 84:12","5":"Ps 4:4; 34:5; 120:1","6":"Ps 4:9; Spr 3:24; Lev 26:6","7":"Ps 27:3; 118:6","8":"Ps 35:23; 44:27; 74:22","9":"Ps 37:39; Jona 2:10; Openb 7:10"}},"4":{"verzen":{"1":"Een psalm van David, voor de koorleider, bij snarenspel.","2":"Als ik roep, verhoor mij, o God van mijn gerechtigheid! In benauwdheid hebt U mij ruimte gemaakt; wees mij genadig en hoor mijn gebed.","3":"Mannen, hoe lang zal mijn eer tot schande zijn? Hoe lang zult u de ijdelheid beminnen, de leugen zoeken? Sela.","4":"Weet toch dat Jahweh Zich een getrouwe heeft afgezonderd; Jahweh zal horen als ik tot Hem roep.","5":"Wees toornig en zondig niet; spreek in uw hart op uw bed en wees stil. Sela.","6":"Breng offers van gerechtigheid en vertrouw op Jahweh.","7":"Velen zeggen: Wie zal ons het goede laten zien? Verhef over ons het licht van Uw aangezicht, Jahweh!","8":"U hebt vreugde in mijn hart gegeven, meer dan wanneer hun koren en hun nieuwe wijn overvloedig zijn.","9":"Ik zal in vrede neerliggen en slapen; want U alleen, Jahweh, doet mij veilig wonen."},"notities":{"1":"Hebreeuws למנצח (lamenatseach) = voor de koorleider; נגינות (neginot) = snarenspel, muziek op snaarinstrumenten","2":"Hebreeuws אלהי צדקי (elohai tsidqi) = God van mijn gerechtigheid — God als verdediger van het recht van de psalmist; בצר (batsar) = in benauwdheid; הרחבת (hirchavta) = U hebt ruimte gemaakt","3":"Hebreeuws בני איש (benei ish) = zonen van een man — aanzienlijken, mannen van standing; ריק (riq) = leegte, ijdelheid; כזב (kazav) = leugen, bedrog","4":"Hebreeuws חסיד (chasid) = godvruchtige, getrouwe — iemand die in Gods verbondstrouw (חסד chesed) deelt; הפלה (hiflah) = afgezonderd, apart gezet — God heeft Zijn getrouwe bijzonder bestemd","5":"Hebreeuws רגזו (rigzu) = beef, sidder — kan ook \"wees toornig\" betekenen (vgl. Ef 4:26 waar de LXX ὀργίζεσθε heeft); משכב (mishkav) = bed, ligplaats — niet \"leger\" in moderne zin","7":"Hebreeuws אור פניך (or panekha) = het licht van Uw aangezicht — beeld van Gods gunst en zegen (vgl. de priesterlijke zegen Num 6:25-26)","9":"Hebreeuws לבטח (lavetach) = in veiligheid — \"zeker wonen\" in de SV betekent \"veilig wonen\"; יחדו (yachdav) = tezamen, tegelijkertijd — David ligt neer en slaapt meteen in"},"verwijzingen":{"2":"Ps 3:5Ps 17:1Ps 18:7","5":"Ef 4:26","6":"Ps 51:21Deut 33:19","7":"Num 6:25-26Ps 31:17Ps 67:2Ps 80:4","8":"Ps 63:6Deut 33:28","9":"Ps 3:6Lev 26:6Spr 3:24"}},"73":{"verzen":{"1":"Een psalm van Asaf. Zeker, God is goed voor Israël, voor hen die rein van hart zijn.","2":"Maar wat mij betreft, mijn voeten waren bijna uitgegleden; mijn schreden waren haast uitgeschoten.","3":"Want ik was jaloers op de dwazen, toen ik de vrede van de goddelozen zag.","4":"Want er zijn geen boeien tot aan hun dood, en hun kracht is fris.","5":"Zij delen niet in de moeite van stervelingen, en worden met andere mensen niet geplaagd.","6":"Daarom omringt de hoogmoed hen als een keten; het geweld bedekt hen als een gewaad.","7":"Hun ogen puilen uit van vet; zij overtreffen de verbeeldingen van het hart.","8":"Zij spotten en spreken boosaardig over onderdrukking; zij spreken vanuit de hoogte.","9":"Zij zetten hun mond tegen de hemel, en hun tong wandelt over de aarde.","10":"Daarom keert Zijn volk zich hierheen, en water van een volle beker wordt door hen uitgedronken,","11":"En zij zeggen: Hoe zou God het weten, en zou er kennis zijn bij de Allerhoogste?","12":"Zie, dit zijn goddelozen; toch hebben zij rust in de wereld, zij vermeerderen hun vermogen.","13":"Zeker, tevergeefs heb ik mijn hart gezuiverd, en mijn handen in onschuld gewassen.","14":"Want ik werd de hele dag geplaagd, en mijn bestraffing was er elke morgen.","15":"Als ik zou zeggen: Ik zal ook zo spreken — zie, dan zou ik ontrouw zijn aan het geslacht van Uw kinderen.","16":"Toch heb ik nagedacht om dit te begrijpen; maar het was moeite in mijn ogen,","17":"Totdat ik in Gods heiligdommen binnenging en op hun einde lette.","18":"Zeker, U zet hen op gladde plaatsen; U doet hen vallen in verwoestingen.","19":"Hoe worden zij in een ogenblik tot een verwoesting! Zij komen om, zij vergaan van verschrikkingen!","20":"Als een droom na het ontwaken! Heer, als U ontwaakt, dan zult U hun beeld verachten.","21":"Toen mijn hart verbitterd was, en ik in mijn nieren geprikkeld werd,","22":"Toen was ik onverstandig en wist niets; ik was als een redeloos dier bij U.","23":"Maar ik zal voortdurend bij U zijn; U hebt mijn rechterhand gegrepen.","24":"U zult mij leiden door Uw raad, en daarna zult U mij in heerlijkheid opnemen.","25":"Wie heb ik naast U in de hemel? Naast U verlang ik niets op de aarde!","26":"Bezwijkt mijn vlees en mijn hart, dan is God de rots van mijn hart en mijn deel voor eeuwig.","27":"Want zie, wie ver van U zijn, zullen vergaan; U verdelgt allen die van U afhoereren.","28":"Maar wat mij betreft, het is mij goed dichtbij God te zijn; ik stel mijn vertrouwen op de Heer Jahweh, om al Uw werken te vertellen."},"kopjes":{"1":"Het voorspoed van de goddelozen","15":"Inzicht in Gods heiligdom","23":"God als eeuwig deel"},"notities":{"1":"Hebreeuws מזמור לאסף (mizmor le'asaf) = een psalm van Asaf — Asaf was een Levitische zanger (1 Kron 6:39). אך (akh) = zeker, waarlijk — sterker dan \"immers\". ברי לבב (barei levav) = reinen van hart.","2":"Hebreeuws נטוי (natui) = uitgegleden, afgeweken — beeld van voeten die bijna van het pad glijden. כאין (ke'ayin) = als niets, bijna — versterkt het bijna-karakter.","3":"Hebreeuws קנאתי (qin'ati) = ik was jaloers/nijdig — van קנא (qana) = jaloers zijn. שלום רשעים (shalom resha'im) = vrede/welzijn van de goddelozen.","4":"Hebreeuws חרצבות (chartsubboth) = boeien, banden — het woord duidt op ketenen of kwellingen. בריא אולם (bari' ulam) = fris/gezond en sterk.","5":"Hebreeuws עמל אנוש (amal enosh) = moeite van de sterveling — אנוש (enosh) benadrukt de zwakheid van de mens.","6":"Hebreeuws גאוה (ga'avah) = hoogmoed, trots — \"hovaardij\" is verouderd. ענקתמו (anaqtamo) = hun halsketen — van ענק (anaq) = halsketen.","7":"Hebreeuws יצא מחלב עינמו (yatsa mechelev enemo) = hun oog treedt uit van vet — beeld van welvaart en overvloed. משכיות לבב (maskiyyoth levav) = verbeeldingen/plannen van het hart.","8":"Hebreeuws ימיקו (yamiku) = zij spotten/honen — van מוק (muq) = spotten. עשק (osheq) = onderdrukking, afpersing — \"verdrukking\" is verouderd in deze context.","11":"Hebreeuws דעה (de'ah) = kennis, wetenschap — \"wetenschap\" hier vervangen door het algemenere \"kennis\". עליון (elyon) = de Allerhoogste — behouden als titel van God.","12":"Hebreeuws שלוי עולם (shalvei olam) = rust in de wereld, ongestoord welzijn. השגו חיל (hisgu chayil) = zij vermeerderen vermogen/rijkdom.","14":"Hebreeuws כל היום (kol hayyom) = de hele dag. לבקרים (labbeqarim) = elke morgen, morgen aan morgen — \"alle morgens\" wordt \"elke morgen\".","16":"Hebreeuws ואחשבה לדעת (va'achashvah lada'ath) = ik dacht na om te begrijpen — \"verstaan\" vervangen door \"begrijpen\".","17":"Hebreeuws מקדשי אל (miqdeshei el) = heiligdommen van God. אחריתם (acharitam) = hun einde, hun lot — van אחרית (acharith) = einde, toekomst.","20":"Hebreeuws אדני (adonai) = Heer — hier staat אדני, niet יהוה, daarom \"Heer\" en niet \"Jahweh\". כחלום מהקיץ (kachalom mehaqits) = als een droom bij het ontwaken.","22":"Hebreeuws בער (ba'ar) = onverstandig, dom als een beest — \"onvernuftig\" is verouderd. בהמות (behemoth) = groot dier, beest — als zelfstandig naamwoord. הייתי עמך (hayiti immakh) = ik was bij U.","25":"Hebreeuws מי לי בשמים (mi li bashamayim) = wie heb ik in de hemel — retorische vraag. חפצתי (chafatsti) = ik verlang — van חפץ (chafats) = verlangen, behagen.","26":"Hebreeuws צור לבבי (tsur levavi) = rots van mijn hart — \"Rotssteen\" vervangen door \"rots\". חלקי (chelqi) = mijn deel, mijn erfdeel.","27":"Hebreeuws זונה (zoneh) = hoererend, ontrouw — beeld van geestelijke ontrouw aan God. הצמתה (hitsmattah) = U verdelgt, U roeit uit.","28":"Hebreeuws קרבת אלהים (qirvath elohim) = nabijheid van God — \"nabij\" vervangen door \"dichtbij\". אדני יהוה (adonai YHWH) = Heer Jahweh — combinatie van beide Godsnamen. מחסי (machasi) = mijn toevlucht — van חסה (chasah) = schuilen. \"betrouwen\" vervangen door \"vertrouwen\"."},"verwijzingen":{"1":"Ps 24:4; Mt 5:8","3":"Ps 37:1; Spr 23:17; Jer 12:1","11":"Job 22:13; Ps 10:11; Jes 29:15","17":"Ps 77:14; Hab 2:20","20":"Ps 90:5; Jes 29:7-8","23":"Ps 16:8; Ps 63:9","24":"Ps 48:15; Ps 49:16","25":"Ps 16:5; Ps 142:6; Fil 3:8","26":"Ps 18:3; Ps 62:3, 7","28":"Ps 65:5; Jak 4:8"}},"139":{"verzen":{"1":"Een psalm van David, voor de koorleider. Jahweh! U doorgrondt en kent mij.","2":"U weet mijn zitten en mijn opstaan, U begrijpt van verre mijn gedachten.","3":"U onderzoekt mijn gaan en mijn liggen, en U bent met al mijn wegen vertrouwd.","4":"Als er nog geen woord op mijn tong is, zie, Jahweh! U weet het alles.","5":"U sluit mij in van achteren en van voren, en U legt Uw hand op mij.","6":"De kennis is mij te wonderlijk, zij is hoog, ik kan er niet bij.","7":"Waar zou ik heengaan voor Uw Geest, en waar zou ik vluchten voor Uw aangezicht?","8":"Als ik opsteeg naar de hemel, U bent daar; of spreidde ik mijn bed uit in het dodenrijk, zie, U bent daar.","9":"Nam ik vleugels van de dageraad, woonde ik aan het uiterste van de zee,","10":"Ook daar zou Uw hand mij geleiden, en Uw rechterhand zou mij houden.","11":"Als ik zei: De duisternis zal mij immers bedekken — dan is de nacht een licht om mij.","12":"Ook verduistert de duisternis voor U niet, maar de nacht is licht als de dag; de duisternis is als het licht.","13":"Want U vormde mijn nieren; U hebt mij in mijn moeders buik bedekt.","14":"Ik loof U, omdat ik op een ontzagwekkende wijze wonderbaarlijk gemaakt ben; wonderlijk zijn Uw werken, en mijn ziel weet dat zeer wel.","15":"Mijn gebeente was voor U niet verborgen, toen ik in het verborgene gemaakt werd, en als een borduursel geweven werd, in de diepste delen van de aarde.","16":"Uw ogen hebben mijn ongevormde embryo gezien, en al deze dingen waren in Uw boek geschreven, de dagen toen zij geformeerd zouden worden, toen nog geen van die er was.","17":"Daarom, hoe kostbaar zijn mij, o God, Uw gedachten! Hoe machtig veel zijn hun sommen!","18":"Zou ik ze tellen? Ze zijn meer dan het zand; word ik wakker, dan ben ik nog bij U.","19":"O God, dat U de goddeloze ombracht! En u, mannen van bloed, ga weg van mij!","20":"Die schandelijk van U spreken en Uw vijanden tevergeefs verheffen.","21":"Zou ik niet haten, Jahweh, wie U haten? En walgen van wie tegen U opstaan?","22":"Ik haat hen met volkomen haat, zij zijn mij tot vijanden.","23":"Doorgrond mij, o God, en ken mijn hart; beproef mij, en ken mijn gedachten.","24":"En zie of bij mij een schadelijke weg is, en leid mij op de eeuwige weg."},"kopjes":{"1":"God kent mij volkomen","7":"Gods alomtegenwoordigheid","13":"Wonderlijk gevormd in de moederschoot","19":"Gebed tegen de goddelozen","23":"Doorgrond mij, o God"},"notities":{"1":"Hebreeuws למנצח (lamenatseach) = voor de koorleider/muziekmeester. Hebreeuws חקר (chaqar) = doorzoeken, doorvorsen.","3":"Hebreeuws זרית (zerita) van זרה (zarah) = wannen, ziften, nauwkeurig onderzoeken — de SV vertaalt interpreterend met “omringen”.","5":"Hebreeuws צרתני (tsartani) van צור (tsur) = insluiten, omringen, belegeren. כפכה (kappekha) = Uw handpalm.","6":"Hebreeuws פלאיה (peli'ah) = te wonderlijk, te verheven. נשגבה (nisgavah) = onbereikbaar hoog.","8":"Hebreeuws שאול (sje'ol) = dodenrijk, niet “hel” in de christelijke zin — het is de verblijfplaats van alle gestorvenen.","11":"Hebreeuws ישופני (jesjufeni) van שוף (sjuf) = vermorzelen, of: bedekken, overvallen — de exacte betekenis is onzeker.","13":"Hebreeuws קנה (qanah) = verwerven, maar ook: vormen, scheppen (vgl. Gen 14:19; Deut 32:6). כליות (kelayot) = nieren — in Hebreeuws een beeld voor het diepste innerlijk en de zetel van het geweten. סכך (sakak) = weven, bedekken, omhullen.","14":"Hebreeuws נוראות (noraot) = ontzagwekkend, eerbiedwekkend — niet “vreselijk” in de moderne negatieve zin. נפלאים (nifla'im) = wonderlijk, bovenmenselijk.","15":"Hebreeuws רקם (ruqqam) = geweven met kleuren, geborduurd. “Gewrocht” is verouderd — vervangen door “geweven”. De “nederste delen van de aarde” is een poëtisch beeld voor de moederschoot.","16":"Hebreeuws גלם (golem) = ongevormde massa, embryo — dit is het enige voorkomen van dit woord in de Bijbel.","19":"Hebreeuws אנשי דמים (ansje damim) = mannen van bloedvergieten, d.w.z. bloeddorstige mannen.","20":"Hebreeuws נשא לשוא (nasa lasjav) = verheffen tot ijdelheid/zinloosheid. Het woord עריך is moeilijk — mogelijk “Uw tegenstanders” of een verbastering van “Uw naam”.","21":"Hebreeuws אתקוטט ('etqotat) van קוט (qut) = walgen, een diepe afkeer voelen — sterker dan het SV-woord “verdriet hebben in”.","22":"Hebreeuws תכלית שנאה (taklit sin'ah) = volmaakte/uiterste haat — een haat die niets uitsluit.","23":"Hebreeuws שרעפי (sar'appai) = mijn onrustige/angstige gedachten — specifieker dan het algemene “gedachten”.","24":"Hebreeuws דרך עצב (derekh otsev) = weg van smart/afgodij — עצב kan zowel “pijn” als “afgod” betekenen. דרך עולם (derekh olam) = eeuwige weg, de weg van het eeuwige leven."},"verwijzingen":{"2":"Ps 56:7; Ps 94:11; Ps 147:5","7":"Jer 23:24; Am 9:2-4; Jona 1:3","12":"Dan 2:22; 1 Joh 1:5; Jak 1:17","17":"Ps 40:6; Ps 92:6; Jes 55:8-9","18":"Ps 40:13; Ps 104:34"}}},"Jesaja":{"1":{"verzen":{"1":"Het visioen van Jesaja, de zoon van Amoz, dat hij zag over Juda en Jeruzalem, in de dagen van Uzzia, Jotham, Achaz en Hizkia, de koningen van Juda.","2":"Hoor, hemelen! En luister, aarde! Want Jahweh spreekt: Ik heb kinderen grootgebracht en verhoogd, maar zij zijn tegen Mij in opstand gekomen.","3":"Een os kent zijn bezitter, en een ezel de voederbak van zijn heer; maar Israël heeft geen kennis, Mijn volk begrijpt het niet.","4":"Wee het zondige volk, het volk van zware ongerechtigheid, het nageslacht van kwaaddoeners, de verderfelijke kinderen! Zij hebben Jahweh verlaten, zij hebben de Heilige van Israël veracht, zij zijn vervreemd en van Hem afgeweken.","5":"Waarom zou u nog meer geslagen worden? U zou de afvalligheid alleen maar vermeerderen. Het hele hoofd is ziek, en het hele hart is zwak.","6":"Van de voetzool af tot het hoofd toe is er niets heel aan; alleen wonden, striemen en zweren, die niet uitgedrukt noch verbonden zijn, en niet met olie verzacht.","7":"Uw land is een woestenij, uw steden zijn met vuur verbrand; uw akkerland — vreemden verteren het voor uw ogen, en het is een verwoesting, als omvergeworpen door vreemden.","8":"En de dochter van Sion is overgebleven als een hutje in de wijngaard, als een nachthutje in de komkommertuin, als een belegerde stad.","9":"Als Jahweh van de legermachten ons niet een klein overblijfsel had gelaten, waren wij als Sodom geworden; wij zouden aan Gomorra gelijk zijn geworden.","10":"Hoor het woord van Jahweh, leiders van Sodom! Luister naar de wet van onze God, volk van Gomorra!","11":"Wat heb Ik aan de veelheid van uw slachtoffers? zegt Jahweh. Ik ben verzadigd van de brandoffers van rammen en het vet van mestbeesten, en heb geen behagen in het bloed van stieren, lammeren of bokken.","12":"Wanneer u komt om voor Mijn aangezicht te verschijnen, wie heeft dit van uw hand geëist, dat u Mijn voorhoven zou betreden?","13":"Breng niet langer nutteloze offers; reukwerk is Mij een gruwel. Nieuwemaansdagen en sabbatten, het bijeenroepen van samenkomsten — Ik verdraag het niet: onrecht samen met de heilige samenkomsten.","14":"Uw nieuwemaansdagen en uw vastgestelde feesten haat Mijn ziel; zij zijn Mij tot een last, het dragen ervan heeft Mij uitgeput.","15":"En wanneer u uw handen uitbreidt, verberg Ik Mijn ogen voor u; ook wanneer u veel bidt, hoor Ik niet, want uw handen zijn vol bloed.","16":"Was u, reinig u, doe de slechtheid van uw daden weg van voor Mijn ogen, houd op met kwaad doen.","17":"Leer goed te doen, zoek het recht, help de verdrukte, doe de wees recht, verdedig de zaak van de weduwe.","18":"Kom dan, en laten wij de zaak samen uitspreken, zegt Jahweh; al waren uw zonden als scharlaken, zij zullen wit worden als sneeuw; al waren zij rood als karmozijn, zij zullen worden als witte wol.","19":"Als u gewillig bent en gehoorzaamt, zult u het goede van het land eten;","20":"Maar als u weigert en opstandig bent, zult u door het zwaard verteerd worden, want de mond van Jahweh heeft het gesproken.","21":"Hoe is de getrouwe stad tot een hoer geworden! Zij was vol recht, gerechtigheid woonde daarin, maar nu moordenaars.","22":"Uw zilver is tot schuim geworden; uw wijn is vermengd met water.","23":"Uw vorsten zijn opstandelingen en metgezellen van dieven; ieder van hen houdt van geschenken en jaagt beloningen na. De wees doen zij geen recht, en de zaak van de weduwe komt niet voor hen.","24":"Daarom spreekt de Heer, Jahweh van de legermachten, de Machtige van Israël: Wee! Ik zal Mij troosten over Mijn tegenstanders en Mij wreken op Mijn vijanden.","25":"En Ik zal Mijn hand tegen u keren, en uw schuim grondig uitzuiveren, en al uw tin verwijderen.","26":"En Ik zal u uw rechters teruggeven als voorheen, en uw raadslieden als in het begin; daarna zult u een stad van gerechtigheid, een getrouwe stad, genoemd worden.","27":"Sion zal door recht verlost worden, en haar terugkerenden door gerechtigheid.","28":"Maar overtreders en zondaars zullen samen verbroken worden; en wie Jahweh verlaten, zullen omkomen.","29":"Want zij zullen beschaamd worden om de eiken die u begeerd hebt, en u zult blozen van schaamte om de tuinen die u gekozen hebt.","30":"Want u zult zijn als een eik waarvan de bladeren afvallen, en als een tuin die geen water heeft.","31":"En de sterke zal tot werk worden, en zijn daad tot een vonk, en zij zullen beiden samen branden, en er zal niemand zijn die blust."},"kopjes":{"1":"Opschrift en aanklacht tegen Israël","10":"Tegen holle eredienst","16":"Oproep tot bekering","21":"De ontrouwe stad en haar loutering","28":"Het oordeel over de afvalligen"},"notities":{"1":"Hebreeuws חזון (chazon) = visioen, profetisch gezicht — niet “gezicht” in de moderne betekenis van gelaat","2":"Hebreeuws פשעו (pash’u) = in opstand komen, rebelleren — sterker dan “overtreden”","3":"Hebreeuws לא התבונן (lo hitbonen) = begrijpt niet, heeft geen inzicht — “verstaat” hier in de zin van begrijpen","4":"Hebreeuws נאצו (na’atsu) = verachten, versmaden — sterker dan “lasteren”; משחיתים (mashchitim) = verderfelijke, die verderf brengen","5":"Hebreeuws לחלי (lacholi) = ziek; דוי (dawwai) = zwak, lijdend","6":"Hebreeuws מכה טריה (makkah teriyyah) = verse, open wond; פצע (petsa) = wond; חבורה (chabburah) = striem","9":"Hebreeuws יהוה צבאות (YHWH tsebaoth) = Jahweh van de legermachten; שריד (sarid) = overblijfsel, rest","11":"Hebreeuws שבעתי (sabba’ti) = ik ben verzadigd, ik heb er genoeg van; פרים (parim) = stieren; חלב (cheleb) = vet","13":"Hebreeuws מנחת שוא (minchat shaw) = nutteloos/ijdel offer; עצרה (atsarah) = feestelijke bijeenkomst, plechtige samenkomst — niet “verbodsdag”","14":"Hebreeuws מועדים (mo’adim) = vastgestelde feesten, aangewezen tijden","17":"Hebreeuws אשרו חמוץ (ashsheru chamots) = help de verdrukte; ריבו אלמנה (ribu almanah) = verdedig de zaak van de weduwe","18":"Hebreeuws נוכחה (nokh’chah) = laten wij samen redeneren, laten wij de zaak bespreken — een juridische term","20":"Hebreeuws חרב תאכלו (chereb to’khelu) = het zwaard zal u verteren — woordspel met “eten” uit vers 19","21":"Hebreeuws קריה נאמנה (qirjah ne’emanah) = getrouwe, betrouwbare stad; מרצחים (meratstsechim) = moordenaars","23":"Hebreeuws סוררים (sorerim) = opstandelingen, weerspannigen — niet simpelweg “afvalligen”; שלמנים (shalmonim) = beloningen, steekpenningen","24":"Hebreeuws אדון (Adon) = Heer; יהוה צבאות (YHWH tsebaoth) = Jahweh van de legermachten; אביר ישראל (Abir Yisra’el) = de Machtige van Israël; אנחם (enachem) = Ik zal Mij verlichting verschaffen — troost door vergelding","25":"Hebreeuws כבר (kabor) = als met loog — een zuiveringsmiddel; בדיל (bedil) = tin, onzuiver metaal dat verwijderd moet worden","27":"Hebreeuws שביה (shaveha) = haar terugkerenden, bekeerlingen — zij die zich bekeren tot God","29":"Hebreeuws אילים (elim) = eiken, terebinten — heilige bomen bij afgodendienst; גנות (gannot) = tuinen — afgodische offertuinen","31":"Hebreeuws נערת (ne’oret) = werk, vlasvezels — brandbaar materiaal; פעלו (po’alo) = zijn werk/daad — niet “werkmeester” (geen persoon)"},"verwijzingen":{"1":"2 Kron 26:22; Hos 1:1; Micha 1:1","2":"Deut 32:1; Jer 2:12","3":"Jer 8:7","4":"Deut 32:5-6","5":"Jer 2:30","7":"Deut 28:51-52","8":"Job 27:18; Klaagl 2:6","9":"Gen 19:24; Rom 9:29; Klaagl 3:22","10":"Deut 32:32; Ez 16:46","11":"Ps 50:8-13; Am 5:21-22; Jer 6:20","12":"Ex 23:17; Deut 16:16","13":"Am 5:21; Spr 15:8","14":"Num 28:11-15","15":"Ps 66:18; Spr 1:28; Jer 14:12","16":"Ps 34:15; Jer 4:14","17":"Deut 10:18; Ps 82:3; Jer 22:3","18":"Ps 51:9; Jes 43:25-26; Jes 44:22","19":"Deut 28:1-2","20":"Lev 26:25; Deut 28:15","21":"Jer 2:20-21; Ez 16:15","23":"Jer 5:28; Ez 22:27; Hos 9:15","24":"Deut 28:63","25":"Zach 13:9; Mal 3:3","26":"Jer 33:7; Zach 8:3","27":"Jes 46:13; Jes 59:20","28":"Ps 1:6; Ps 37:20","29":"Jes 57:5; Hos 4:13","30":"Jer 17:5-6","31":"Jes 66:24"}}},"Markus":{"1":{"verzen":{"1":"Het begin van het Evangelie van Jezus Christus, de Zoon van God.","2":"Zoals geschreven is in de profeten: Zie, Ik zend Mijn engel voor Uw aangezicht, die Uw weg voor U bereiden zal.","3":"De stem van een roepende in de woestijn: Bereid de weg van Jahweh, maak Zijn paden recht.","4":"Johannes doopte in de woestijn en predikte de doop van bekering tot vergeving van zonden.","5":"En heel het Joodse land ging naar hem toe, en die van Jeruzalem; en zij werden allemaal door hem gedoopt in de rivier de Jordaan, terwijl zij hun zonden beleden.","6":"En Johannes was gekleed met een kamelenvacht, en met een leren gordel om zijn middel, en at sprinkhanen en wilde honing.","7":"En hij predikte en zei: Na mij komt Hij Die sterker is dan ik, van Wie ik niet waardig ben om neer te bukken en de riem van Zijn sandalen los te maken.","8":"Ik heb u wel gedoopt met water, maar Hij zal u dopen met de Heilige Geest.","9":"En het gebeurde in die dagen dat Jezus kwam vanuit Nazareth in Galilea, en door Johannes gedoopt werd in de Jordaan.","10":"En meteen, toen Hij uit het water omhoogkwam, zag Hij de hemelen opengaan en de Geest, als een duif, op Hem neerdalen.","11":"En er klonk een stem uit de hemelen: U bent Mijn geliefde Zoon, in Wie Ik Mijn welbehagen heb!","12":"En meteen dreef de Geest Hem uit naar de woestijn.","13":"En Hij was daar in de woestijn veertig dagen, verzocht door de satan; en was bij de wilde dieren; en de engelen dienden Hem.","14":"En nadat Johannes overgeleverd was, kwam Jezus in Galilea en predikte het Evangelie van het Koninkrijk van God,","15":"en zei: De tijd is vervuld en het Koninkrijk van God is dichtbij gekomen; bekeer u en geloof het Evangelie.","16":"En toen Hij langs de Galilese zee wandelde, zag Hij Simon en Andreas, zijn broer, die het net in de zee wierpen (want zij waren vissers);","17":"En Jezus zei tegen hen: Volg Mij, en Ik zal maken dat u vissers van mensen zult worden.","18":"En zij lieten meteen hun netten achter en volgden Hem.","19":"En toen Hij vandaar een stukje verder ging, zag Hij Jakobus, de zoon van Zebedeüs, en Johannes, zijn broer, die in het schip hun netten aan het herstellen waren.","20":"En meteen riep Hij hen; en zij lieten hun vader Zebedeüs in het schip achter met de knechten, en volgden Hem.","21":"En zij kwamen in Kapernaüm; en meteen op de sabbat ging Hij de synagoge binnen en onderwees.","22":"En zij stonden versteld over Zijn onderwijs, want Hij onderwees hen als iemand die gezag heeft, en niet zoals de schriftgeleerden.","23":"En er was in hun synagoge een mens met een onreine geest, en hij riep uit:","24":"Ga weg! Wat hebben wij met U te maken, Jezus de Nazarener? Bent U gekomen om ons te vernietigen? Ik weet Wie U bent: de Heilige van God.","25":"En Jezus bestrafte hem en zei: Zwijg stil en ga uit van hem!","26":"En de onreine geest deed hem stuiptrekken en met een luide stem roepend ging hij uit van hem.","27":"En zij waren allemaal verbaasd, zodat zij onder elkaar vroegen: Wat is dit? Wat voor nieuwe leer is dit, dat Hij met gezag ook de onreine geesten gebiedt en zij Hem gehoorzamen!","28":"En het nieuws over Hem verspreidde zich meteen in heel het omliggende land van Galilea.","29":"En meteen toen zij uit de synagoge kwamen, gingen zij naar het huis van Simon en Andreas, met Jakobus en Johannes.","30":"En de schoonmoeder van Simon lag ziek met koorts; en meteen vertelden zij Hem over haar.","31":"En Hij ging naar haar toe, pakte haar hand en richtte haar op; en meteen verliet de koorts haar, en zij diende hen.","32":"Toen het nu avond geworden was, toen de zon onderging, brachten zij allen die ziek en door demonen bezeten waren naar Hem toe.","33":"En de hele stad was samengekomen bij de deur.","34":"En Hij genas er velen die aan verschillende ziekten leden; en wierp vele demonen uit, en liet de demonen niet toe te spreken, omdat zij Hem kenden.","35":"En 's morgens vroeg, toen het nog diep in de nacht was, stond Hij op en ging naar een eenzame plaats, en bad daar.","36":"En Simon en zij die bij hem waren, gingen Hem achterna.","37":"En toen zij Hem gevonden hadden, zeiden zij tegen Hem: Iedereen zoekt U.","38":"En Hij zei tegen hen: Laten wij naar de naburige dorpen gaan, zodat Ik ook daar kan prediken; want daarvoor ben Ik uitgegaan.","39":"En Hij predikte in hun synagogen door heel Galilea, en wierp de demonen uit.","40":"En een melaatse kwam naar Hem toe, smeekte Hem en viel voor Hem op de knieën en zei tegen Hem: Als U wilt, kunt U mij reinigen.","41":"En Jezus, diep in Zijn binnenste met ontferming bewogen, strekte Zijn hand uit en raakte hem aan en zei tegen hem: Ik wil het, word gereinigd!","42":"En toen Hij dit gezegd had, ging de melaatsheid meteen van hem weg, en hij werd gereinigd.","43":"En nadat Hij hem streng gewaarschuwd had, stuurde Hij hem meteen weg;","44":"en zei tegen hem: Zie erop toe dat u niemand iets zegt; maar ga u aan de priester laten zien en offer voor uw reiniging wat Mozes geboden heeft, hun tot een getuigenis.","45":"Maar toen hij wegging, begon hij veel dingen te verkondigen en het woord te verspreiden, zodat Jezus niet meer openlijk in de stad kon komen, maar buiten op eenzame plaatsen verbleef; en zij kwamen van alle kanten naar Hem toe."},"kopjes":{"1":"Johannes de Doper bereidt de weg","9":"De doop van Jezus","12":"De verzoeking in de woestijn","14":"Jezus begint te prediken in Galilea","16":"De roeping van de eerste discipelen","21":"Onderwijs en genezing in Kapernaüm","29":"Genezingen bij Simon thuis","35":"Prediking door heel Galilea","40":"De reiniging van een melaatse"},"notities":{"3":"Grieks κυρίου — citaat uit Jesaja 40:3 waar Hebreeuws יהוה (YHWH) staat → Jahweh","7":"Grieks ὑποδημάτων = sandalen (niet schoenen)","20":"Grieks μισθωτῶν = gehuurde arbeiders/dagloners — \"knechten\" is hier passender dan \"huurlingen\"","24":"Grieks ἀπολέσαι = vernietigen/te gronde richten (sterker dan \"verderven\")","26":"Grieks σπαράξαν = hevig schudden/stuiptrekken — niet letterlijk \"scheuren\"","32":"Grieks δαιμονιζομένους = door demonen bezeten (δαιμόνιον ≠ διάβολος/duivel)","38":"Grieks κωμοπόλεις = marktstadjes/dorpen — \"vlekken\" is verouderd","41":"Grieks σπλαγχνισθείς = diep in zijn binnenste bewogen (letterlijk: vanuit de ingewanden)"},"kanttekeningen":{"1":[{"anker":"Evangelie","concept":"evangelie","uitleg":"Evangelie is het Griekse woord voor goed nieuws. Markus beschrijft in dit verslag het goede nieuws van Jezus leven, sterven en opstanding."},{"anker":"Christus","concept":"christus","uitleg":"Christus is Grieks voor gezalfde, in het Hebreeuws is dat Messias. Een gezalfde was iemand die door God apart gezet was als profeet, priester of koning. Jezus is apart gezet om alle drie te zijn."}],"2":[{"anker":"profeten","concept":"profeet","uitleg":"Een profeet is iemand die door God is aangesteld om namens Hem te spreken."},{"anker":"engel","concept":"engel","uitleg":"Een engel is een boodschapper."}],"3":[{"anker":"Jahweh","concept":"Jahweh","uitleg":"Jahweh is de naam van God, letterlijk vertaald als \"Ik ben\" (zie Exodus 3:14). In veel vertalingen weergegeven als HEERE."}],"4":[{"anker":"doop","concept":"doop","uitleg":"In de doop word het oude zondige leven in het water achtergelaten en komt de gelovige vernieuwd uit het water om Jezus als leerling te volgen door de kracht van de Heilige Geest."},{"anker":"bekering","concept":"bekering","uitleg":"Bekering is je met verdriet van de zonde afkeren en je richten op Jezus om op Zijn manier te leren leven."},{"anker":"zonden","concept":"zonde","uitleg":"Zonde is niet op Gods manier leven maar op je eigen manier."}],"8":[{"anker":"Heilige Geest","concept":"heilige-geest","uitleg":"De Heilige Geest is Gods goede en zuivere kracht die dringt tot liefde, gerechtigheid en leven. Hij is als de kracht van de zon, zoals Jezus is als de afstraling van de zon."}],"13":[{"anker":"satan","concept":"satan","uitleg":"Satan is Gods tegenstander en in alles ook Zijn tegenpool. Hij doet er alles aan om wat God gemaakt heeft te vernietigen door leugen, ziekte en uiteindelijk de dood."}],"14":[{"anker":"Koninkrijk van God","concept":"koninkrijk-van-god","uitleg":"Gods Koninkrijk is de omgeving waar God en Zijn manier van leven heerst. Nu in de hemel en in ieder die van Jezus wil leren, straks ook op de vernieuwde aarde."}],"21":[{"anker":"sabbat","concept":"sabbat","uitleg":"Sabbat is het rustmoment wat God instelde nadat Hij de schepping na zes dagen had voltooid. En het is een herinnering aan het rustmoment wat nooit zal eindigen op de vernieuwde aarde die Jezus zal brengen."},{"anker":"synagoge","concept":"synagoge","uitleg":"De synagoge was de plek waar Joden samenkwamen om te bidden en te luisteren naar wat God gesproken en geleerd had."}],"22":[{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden","uitleg":"Schriftgeleerden waren zij die wat God gesproken en geleerd had onderzochten en bestudeerden."}],"23":[{"anker":"onreine geest","concept":"demonen","uitleg":"Anders dan de Heilige Geest, is een onreine geest een kwaadaardige kracht die dringt tot zonde, onrecht en de dood."}]}},"2":{"verzen":{"1":"En na enkele dagen kwam Hij weer in Kapernaüm; en het werd gehoord dat Hij in huis was.","2":"En meteen kwamen daar velen samen, zodat ook zelfs de ruimte bij de deur hen niet meer kon bevatten; en Hij sprak het woord tot hen.","3":"En er kwamen mensen naar Hem toe die een verlamde brachten, die door vier gedragen werd.","4":"En omdat zij vanwege de menigte niet bij Hem konden komen, braken zij het dak open waar Hij was; en toen zij een opening gemaakt hadden, lieten zij het draagbed neer waarop de verlamde lag.","5":"En toen Jezus hun geloof zag, zei Hij tegen de verlamde: Zoon, uw zonden zijn u vergeven.","6":"En sommigen van de schriftgeleerden zaten daar en overdachten in hun harten:","7":"Wat spreekt Deze zo godslasterlijk? Wie kan de zonden vergeven dan alleen God?","8":"En Jezus, Die meteen in Zijn geest doorzag dat zij zo bij zichzelf overdachten, zei tegen hen: Waarom overdenkt u deze dingen in uw harten?","9":"Wat is makkelijker, tegen de verlamde te zeggen: De zonden zijn u vergeven, of te zeggen: Sta op, neem uw draagbed op en loop?","10":"Maar opdat u weet dat de Mensenzoon macht heeft om de zonden op de aarde te vergeven (zei Hij tegen de verlamde):","11":"Ik zeg u: Sta op, neem uw draagbed op en ga naar uw huis.","12":"En meteen stond hij op, nam het draagbed op en ging naar buiten voor het oog van allen; zodat zij allemaal verbaasd waren en God verheerlijkten en zeiden: Zoiets hebben wij nog nooit gezien!","13":"En Hij ging weer naar buiten, naar de zee; en de hele menigte kwam naar Hem toe, en Hij onderwees hen.","14":"En toen Hij voorbijging, zag Hij Levi, de zoon van Alfeüs, in het tolhuis zitten, en zei tegen hem: Volg Mij. En hij stond op en volgde Hem.","15":"En het gebeurde toen Hij in zijn huis aan tafel aanlag, dat ook vele tollenaars en zondaars met Jezus en Zijn discipelen aanlagen; want er waren er velen, en zij waren Hem gevolgd.","16":"En toen de schriftgeleerden en de Farizeeën zagen dat Hij met de tollenaars en zondaars at, zeiden zij tegen Zijn discipelen: Waarom eet en drinkt Hij met de tollenaars en zondaars?","17":"En toen Jezus dat hoorde, zei Hij tegen hen: Wie gezond zijn, hebben geen dokter nodig, maar wie ziek zijn. Ik ben niet gekomen om rechtvaardigen te roepen, maar zondaars tot bekering.","18":"En de discipelen van Johannes en van de Farizeeën vastten; en zij kwamen en zeiden tegen Hem: Waarom vasten de discipelen van Johannes en van de Farizeeën, maar Uw discipelen vasten niet?","19":"En Jezus zei tegen hen: Kunnen de bruiloftsgasten soms vasten terwijl de Bruidegom bij hen is? Zolang zij de Bruidegom bij zich hebben, kunnen zij niet vasten.","20":"Maar de dagen zullen komen dat de Bruidegom van hen zal worden weggenomen, en dan zullen zij vasten in die dagen.","21":"En niemand naait een lap ongekrimpte stof op een oud kleed; anders trekt de nieuwe lap iets af van het oude kleed, en de scheur wordt erger.","22":"En niemand doet nieuwe wijn in oude leren zakken; anders doet de nieuwe wijn de leren zakken barsten, en de wijn wordt uitgestort en de leren zakken gaan verloren; maar nieuwe wijn moet men in nieuwe leren zakken doen.","23":"En het gebeurde dat Hij op een sabbat door het gezaaide ging, en Zijn discipelen begonnen al lopend aren te plukken.","24":"En de Farizeeën zeiden tegen Hem: Zie, waarom doen zij op de sabbat wat niet geoorloofd is?","25":"En Hij zei tegen hen: Hebt u nooit gelezen wat David gedaan heeft toen hij in nood was en honger had, hij en zij die bij hem waren?","26":"Hoe hij het huis van God is binnengegaan in de tijd van Abjathar, de hogepriester, en de toonbroden heeft gegeten, die niemand mag eten dan alleen de priesters, en ze ook heeft gegeven aan hen die bij hem waren?","27":"En Hij zei tegen hen: De sabbat is gemaakt om de mens, niet de mens om de sabbat.","28":"Dus is de Mensenzoon ook Heer over de sabbat."},"kopjes":{"1":"De genezing van de verlamde","13":"De roeping van Levi","18":"De vraag over het vasten","23":"De Heer over de sabbat"},"notities":{"3":"Grieks παραλυτικόν = verlamde (niet \"geraakte\" — dat is verouderd)","10":"Grieks υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου = Mensenzoon (titel voor Jezus)","17":"Grieks ἰατρός = arts/dokter","19":"Grieks υἱοὶ τοῦ νυμφῶνος = bruiloftsgasten (lett. \"zonen van de bruidskamer\")","21":"Grieks ῥάκους ἀγνάφου = ongekrimpte/ongewassen stof","28":"Grieks κύριός — hier verwijzend naar Jezus als Heer (niet de Godsnaam YHWH)"},"kanttekeningen":{"5":[{"anker":"zonden","concept":"zonde"}],"6":[{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"}],"7":[{"anker":"zonden","concept":"zonde"}],"9":[{"anker":"zonden","concept":"zonde"}],"10":[{"anker":"zonden","concept":"zonde"}],"15":[{"anker":"tollenaars","concept":"tollenaars","uitleg":"Tollenaars waren vaak Joden die voor de Romeinse bezetter belasting inden. Daarom werden ze door velen gezien als verraders."}],"16":[{"anker":"Farizeeën","concept":"farizeeen","uitleg":"Farizeeën geloofden in mondelinge overleveringen naast de geschreven Thora (Joodse wet) en hielden zich aan de striktste wetten. Ook geloofden zij, in tegenstelling tot de Sadduceeën in de opstanding, engelen en Gods voorzienigheid."},{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"},{"anker":"tollenaars","concept":"tollenaars"}],"17":[{"anker":"bekering","concept":"bekering"},{"anker":"rechtvaardigen","concept":"rechtvaardig","uitleg":"Een rechtvaardige is iemand die oprecht het goede doet."}],"18":[{"anker":"Farizeeën","concept":"farizeeen"},{"anker":"vasten","concept":"vasten","uitleg":"Vasten is het voor een dag of periode onthouden van eten en/of drinken om het gebed te onderstrepen en versterken."}],"23":[{"anker":"sabbat","concept":"sabbat"}],"24":[{"anker":"sabbat","concept":"sabbat"},{"anker":"Farizeeën","concept":"farizeeen"}],"26":[{"anker":"toonbroden","concept":"toonbroden","uitleg":"De toonbroden waren broden die in de tempel aan God geofferd werden en na zeven dagen door de priesters werd gegeten. Het was een voorafschaduwing van Jezus, het Levensbrood, die door Zijn offer Zijn leerlingen werkelijk in leven kan houden."}],"27":[{"anker":"sabbat","concept":"sabbat"}],"28":[{"anker":"sabbat","concept":"sabbat"}]}},"3":{"verzen":{"1":"En Hij ging weer in de synagoge; en daar was een mens die een verdorde hand had.","2":"En zij namen Hem waar, of Hij op de sabbat hem genezen zou, zodat zij Hem konden beschuldigen.","3":"En Hij zei tegen de mens die de verdorde hand had: Sta op in het midden.","4":"En Hij zei tegen hen: Is het geoorloofd op de sabbat goed te doen of kwaad te doen, een mens te behouden of te doden? En zij zwegen stil.","5":"En toen Hij hen met toorn rondom had aangekeken, en tegelijk bedroefd was over de verharding van hun hart, zei Hij tegen de mens: Strek uw hand uit. En hij strekte die uit; en zijn hand werd hersteld, gezond zoals de andere.","6":"En toen de Farizeeën naar buiten gegaan waren, hielden zij meteen samen met de Herodianen raad tegen Hem, hoe zij Hem zouden doden.","7":"En Jezus vertrok met Zijn discipelen naar de zee; en Hem volgde een grote menigte van Galilea en van Judea,","8":"En van Jeruzalem, en van Idumea, en van over de Jordaan; en zij van rond Tyrus en Sidon, een grote menigte, die gehoord had welke grote dingen Hij deed, kwamen naar Hem toe.","9":"En Hij zei tegen Zijn discipelen dat een scheepje steeds bij Hem zou blijven, omwille van de menigte, zodat zij Hem niet zouden verdringen.","10":"Want Hij had er velen genezen, zodat allen die kwalen hadden zich op Hem wierpen om Hem aan te raken.","11":"En de onreine geesten, wanneer zij Hem zagen, vielen voor Hem neer en riepen en zeiden: U bent de Zoon van God!","12":"En Hij gebood hun streng dat zij Hem niet openbaar zouden maken.","13":"En Hij klom op de berg en riep tot Zich wie Hij wilde; en zij kwamen naar Hem toe.","14":"En Hij stelde er twaalf aan, opdat zij met Hem zouden zijn, en opdat Hij hen zou uitzenden om te prediken;","15":"En om macht te hebben de ziekten te genezen en de demonen uit te werpen.","16":"En Simon gaf Hij de bijnaam Petrus;","17":"En Jakobus, de zoon van Zebedeüs, en Johannes, de broer van Jakobus; en gaf hun de bijnaam Boanerges, dat is: zonen van de donder;","18":"En Andreas, en Filippus, en Bartholomeüs, en Mattheüs, en Thomas, en Jakobus, de zoon van Alfeüs, en Thaddeüs, en Simon Kananites,","19":"En Judas Iskariot, die Hem ook verraden heeft.","20":"En zij kwamen in huis; en daar kwam weer een menigte samen, zodat zij zelfs geen brood konden eten.","21":"En toen Zijn verwanten dit hoorden, gingen zij eropuit om Hem vast te grijpen; want zij zeiden: Hij is buiten Zijn zinnen.","22":"En de schriftgeleerden die van Jeruzalem afgekomen waren, zeiden: Hij heeft Beëlzebul, en door de overste van de demonen werpt Hij de demonen uit.","23":"En toen Hij hen tot Zich geroepen had, zei Hij tegen hen in gelijkenissen: Hoe kan de satan de satan uitwerpen?","24":"En als een koninkrijk tegen zichzelf verdeeld is, dan kan dat koninkrijk niet bestaan.","25":"En als een huis tegen zichzelf verdeeld is, dan kan dat huis niet bestaan.","26":"En als de satan tegen zichzelf opstaat en verdeeld is, dan kan hij niet bestaan, maar heeft hij een einde.","27":"Niemand kan het huis van een sterke binnengaan en zijn bezittingen roven, als hij niet eerst de sterke bindt; en dan zal hij zijn huis beroven.","28":"Werkelijk, Ik zeg u dat alle zonden de mensenkinderen vergeven zullen worden, en alle lasteringen waarmee zij zullen gelasterd hebben;","29":"Maar wie gelasterd zal hebben tegen de Heilige Geest, die heeft geen vergeving in eeuwigheid, maar is schuldig aan het eeuwig oordeel.","30":"Want zij zeiden: Hij heeft een onreine geest.","31":"Toen kwamen Zijn broers en Zijn moeder; en terwijl zij buiten stonden, stuurden zij iemand naar Hem toe om Hem te roepen.","32":"En de menigte zat rondom Hem; en zij zeiden tegen Hem: Zie, Uw moeder en Uw broers staan buiten en zoeken U.","33":"En Hij antwoordde hun en zei: Wie is Mijn moeder, of Mijn broers?","34":"En toen Hij had rondgekeken naar hen die om Hem heen zaten, zei Hij: Zie, Mijn moeder en Mijn broers.","35":"Want wie de wil van God doet, die is Mijn broer en Mijn zuster en moeder."},"kopjes":{"1":"De man met de verdorde hand","7":"De menigte bij de zee","13":"De aanstelling van de twaalf","20":"Jezus en Beëlzebul","31":"De ware familie van Jezus"},"notities":{"5":"Grieks συλλυπούμενος = diep bedroefd, medelijdend — een sterk werkwoord dat diepe emotie uitdrukt","10":"Grieks μάστιγας = geselslagen, hier figuurlijk: kwalen/aandoeningen","14":"Grieks καὶ ἀποστόλους ὠνόμασεν = en noemde hen apostelen — sommige handschriften vermelden dit, de SV laat het weg","21":"Grieks οἱ παρ’ αὐτοῦ = de Zijnen, Zijn verwanten — niet \"die Hem bestonden\" (verouderd)","27":"Grieks σκεύη = bezittingen/goederen, niet \"vaten\"","29":"Grieks αἰωνίου ἁμαρτήματος = eeuwige zonde — sommige handschriften lezen κρίσεως (oordeel); de SV volgt de variant \"oordeel\""},"kanttekeningen":{"1":[{"anker":"synagoge","concept":"synagoge"}],"2":[{"anker":"sabbat","concept":"sabbat"}],"4":[{"anker":"sabbat","concept":"sabbat"}],"6":[{"anker":"Farizeeën","concept":"farizeeen"},{"anker":"herodianen","concept":"herodianen","uitleg":"Herodianen waren een politiek stroming die pro-Rome was. Samen met de Farizeeën die tegen Rome waren, wilden beide groepen Jezus uitschakelen."}],"7":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen","uitleg":"Discipelen zijn leerlingen die niet alleen theoretisch les krijgen maar hun meester ook in het dagelijkse leven volgen om zijn manier van leven in de praktijk te leren."}],"15":[{"anker":"demonen","concept":"demonen"}],"22":[{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"},{"anker":"demonen","concept":"demonen"}],"23":[{"anker":"gelijkenissen","concept":"gelijkenis","uitleg":"Gelijkenissen zijn voorbeelden uit het dagelijkse leven die een geestelijke werkelijkheid verduidelijken."},{"anker":"satan","concept":"satan"}],"26":[{"anker":"satan","concept":"satan"}],"28":[{"anker":"zonden","concept":"zonde"}],"29":[{"anker":"Heilige Geest","concept":"heilige-geest"}],"30":[{"anker":"onreine geest","concept":"demonen"}]}},"4":{"verzen":{"1":"En Hij begon weer te onderwijzen bij de zee; en er verzamelde zich een grote menigte bij Hem, zodat Hij in het schip ging en op de zee ging zitten; en de hele menigte was op het land aan de zee.","2":"En Hij leerde hun veel dingen door gelijkenissen, en Hij zei in Zijn onderwijs tot hen:","3":"Luister: zie, een zaaier ging uit om te zaaien.","4":"En het gebeurde bij het zaaien dat het ene deel van het zaad langs de weg viel; en de vogels kwamen en aten het op.","5":"En het andere viel op het steenachtige, waar het niet veel aarde had; en het kwam meteen op, omdat het geen diepte van aarde had.","6":"Maar toen de zon opkwam, werd het verschroeid, en omdat het geen wortel had, verdorde het.","7":"En het andere viel in de doornen, en de doornen groeiden op en verstikten het, en het gaf geen vrucht.","8":"En het andere viel in de goede aarde en gaf vrucht die opkwam en groeide; en het ene droeg dertig-, en het andere zestig-, en het andere honderdvoud.","9":"En Hij zei tegen hen: Wie oren heeft om te horen, die hore.","10":"En toen Hij alleen was, vroegen zij die bij Hem waren, samen met de twaalf, Hem naar de gelijkenis.","11":"En Hij zei tegen hen: Het is u gegeven het geheimenis van het Koninkrijk van God te verstaan; maar voor hen die buiten zijn, geschieden al deze dingen door gelijkenissen;","12":"Opdat zij ziende zien en niet opmerken, en horende horen en niet begrijpen; opdat zij zich niet bekeren en hun de zonden vergeven worden.","13":"En Hij zei tegen hen: Begrijpt u deze gelijkenis niet? En hoe zult u dan al de gelijkenissen begrijpen?","14":"De zaaier zaait het Woord.","15":"En dit zijn zij die langs de weg bezaaid worden, waar het Woord gezaaid wordt; en wanneer zij het gehoord hebben, komt de satan meteen en neemt het Woord weg dat in hun harten gezaaid was.","16":"En evenzo zijn dit zij die op de steenachtige plaatsen bezaaid worden; wanneer zij het Woord gehoord hebben, ontvangen zij het meteen met vreugde;","17":"En zij hebben geen wortel in zichzelf, maar zijn er voor een tijd; wanneer daarna verdrukking of vervolging komt omwille van het Woord, worden zij meteen ten val gebracht.","18":"En dit zijn zij die in de doornen bezaaid worden, namelijk zij die het Woord horen;","19":"Maar de zorgen van deze wereld, en de verleiding van de rijkdom, en de begeerten naar de andere dingen komen binnen en verstikken het Woord, en het wordt onvruchtbaar.","20":"En dit zijn zij die in de goede aarde bezaaid zijn, die het Woord horen en aannemen en vrucht dragen: het ene dertig-, het andere zestig-, en het andere honderdvoud.","21":"En Hij zei tegen hen: Komt de lamp soms om onder de korenmaat of onder het bed gezet te worden? Is het niet om op de standaard gezet te worden?","22":"Want er is niets verborgen dat niet geopenbaard zal worden; en er is niets gebeurd om verborgen te blijven, maar opdat het in het openbaar zou komen.","23":"Als iemand oren heeft om te horen, die hore.","24":"En Hij zei tegen hen: Let op wat u hoort. Met de maat waarmee u meet, zal u gemeten worden, en u die hoort, zal meer toegelegd worden.","25":"Want wie heeft, hem zal gegeven worden; en wie niet heeft, van hem zal genomen worden ook wat hij heeft.","26":"En Hij zei: Zo is het Koninkrijk van God, alsof een mens het zaad in de aarde wierp;","27":"En hij ging slapen en stond op, nacht en dag; en het zaad sproot uit en groeide, zonder dat hij zelf wist hoe.","28":"Want de aarde brengt vanzelf vrucht voort: eerst het kruid, daarna de aar, daarna het volle koren in de aar.","29":"En wanneer de vrucht zich voordoet, zendt hij meteen de sikkel erin, omdat de oogst daar is.","30":"En Hij zei: Waarmee zullen wij het Koninkrijk van God vergelijken, of met welke gelijkenis zullen wij het vergelijken?","31":"Het is als een mosterdzaad, dat, wanneer het in de aarde gezaaid wordt, het kleinste is van alle zaden die op de aarde zijn.","32":"En wanneer het gezaaid is, komt het op en wordt het grootste van alle tuingewassen, en maakt grote takken, zodat de vogels van de hemel onder zijn schaduw kunnen nestelen.","33":"En door veel van zulke gelijkenissen sprak Hij het Woord tot hen, naarmate zij het horen konden.","34":"En zonder gelijkenis sprak Hij niet tot hen; maar in het bijzonder verklaarde Hij alles aan Zijn discipelen.","35":"En op diezelfde dag, toen het avond geworden was, zei Hij tegen hen: Laat ons overvaren naar de andere zijde.","36":"En zij lieten de menigte achter en namen Hem mee, zoals Hij in het schip was; en er waren nog andere scheepjes bij Hem.","37":"En er ontstond een grote windstorm, en de golven sloegen over in het schip, zodat het al vol werd.","38":"En Hij was in het achterschip en sliep op een kussen; en zij wekten Hem en zeiden tegen Hem: Meester, bekommert het U niet dat wij vergaan?","39":"En toen Hij wakker geworden was, bestrafte Hij de wind en zei tegen de zee: Zwijg, wees stil! En de wind ging liggen, en er kwam een grote stilte.","40":"En Hij zei tegen hen: Waarom bent u zo vreesachtig? Hebt u geen geloof?","41":"En zij vreesden met grote vrees, en zeiden tegen elkaar: Wie is toch Deze, dat ook de wind en de zee Hem gehoorzaam zijn?"},"kopjes":{"1":"De gelijkenis van de zaaier","10":"Het doel van de gelijkenissen","14":"Uitleg van de gelijkenis van de zaaier","21":"De lamp en de maat","26":"Het zaad dat onzichtbaar groeit","30":"De gelijkenis van het mosterdzaad","35":"Jezus stilt de storm"},"notities":{"11":"Grieks μυστήριον = geheimenis/mysterie — \"verborgenheid\" is verouderd","17":"Grieks σκανδαλίζονται = zij struikelen / vallen af — \"geërgerd\" is een verouderde weergave","19":"Grieks μέριμναι τοῦ αἰῶνος = zorgen van de wereld; ἀπάτη τοῦ πλούτου = bedrieglijkheid van de rijkdom","21":"Grieks λύχνος = olielamp (niet kaars); λυχνίαν = lampstandaard"},"kanttekeningen":{"2":[{"anker":"gelijkenissen","concept":"gelijkenis"}],"11":[{"anker":"Koninkrijk van God","concept":"koninkrijk-van-god"},{"anker":"gelijkenissen","concept":"gelijkenis"}],"12":[{"anker":"bekeren","concept":"bekering"},{"anker":"zonden","concept":"zonde"}],"13":[{"anker":"gelijkenissen","concept":"gelijkenis"}],"15":[{"anker":"satan","concept":"satan"}],"26":[{"anker":"Koninkrijk van God","concept":"koninkrijk-van-god"}],"30":[{"anker":"Koninkrijk van God","concept":"koninkrijk-van-god"}],"33":[{"anker":"gelijkenissen","concept":"gelijkenis"}]}},"5":{"verzen":{"1":"En zij kwamen aan de andere zijde van de zee, in het land van de Gadarenen.","2":"En toen Hij uit het schip gegaan was, kwam Hem meteen uit de graven een mens met een onreine geest tegemoet;","3":"Die zijn woning in de graven had, en niemand kon hem binden, zelfs niet met ketenen.","4":"Want hij was vaak met boeien en ketenen gebonden geweest, en de ketenen waren door hem in stukken getrokken en de boeien verbrijzeld, en niemand was bij machte om hem te bedwingen.","5":"En hij was altijd, nacht en dag, op de bergen en in de graven, terwijl hij schreeuwde en zichzelf met stenen sloeg.","6":"Toen hij Jezus van ver zag, liep hij naar Hem toe en boog voor Hem neer.","7":"En met luide stem riep hij: Wat heb ik met U te maken, Jezus, Zoon van God, de Allerhoogste? Ik bezweer U bij God, dat U mij niet pijnigt!","8":"(Want Hij zei tegen hem: Onreine geest, ga uit de mens!)","9":"En Hij vroeg hem: Wat is uw naam? En hij antwoordde en zei: Mijn naam is Legio, want wij zijn velen.","10":"En hij smeekte Hem dringend dat Hij hen niet buiten het land zou wegzenden.","11":"En daar bij de bergen was een grote kudde zwijnen die aan het grazen was.","12":"En al de demonen smeekten Hem en zeiden: Zend ons in die zwijnen, zodat wij daarin mogen gaan.","13":"En Jezus stond het hun meteen toe. En de onreine geesten gingen uit en gingen in de zwijnen; en de kudde stortte van de steilte af in de zee (het waren er ongeveer tweeduizend) en verdronk in de zee.","14":"En de zwijnenhoeders vluchtten en berichtten het in de stad en op het land. En zij gingen eropuit om te zien wat er geschied was.","15":"En zij kwamen bij Jezus en zagen de bezetene zitten, gekleed en goed bij zijn verstand, namelijk hem die het legioen gehad had; en zij werden bevreesd.","16":"En zij die het gezien hadden, vertelden hun wat de bezetene geschied was, en ook over de zwijnen.","17":"En zij begonnen Hem te smeken dat Hij uit hun gebied zou weggaan.","18":"En toen Hij in het schip ging, smeekte de man die bezeten was geweest Hem, dat hij met Hem mocht zijn.","19":"Maar Jezus stond hem dat niet toe, maar zei tegen hem: Ga naar uw huis, naar de uwen, en vertel hun welke grote dingen de Heer voor u gedaan heeft, en hoe Hij Zich over u ontfermd heeft.","20":"En hij ging weg en begon te verkondigen in Dekapolis welke grote dingen Jezus voor hem gedaan had; en allen verwonderden zich.","21":"En toen Jezus weer in het schip naar de andere zijde overgevaren was, verzamelde zich een grote menigte bij Hem; en Hij was bij de zee.","22":"En zie, er kwam een van de oversten van de synagoge, genaamd Jaïrus; en toen hij Hem zag, viel hij aan Zijn voeten,","23":"En smeekte Hem dringend en zei: Mijn dochtertje ligt op sterven; ik bid U, kom en leg de handen op haar, zodat zij behouden wordt en zal leven.","24":"En Hij ging met hem; en een grote menigte volgde Hem en zij verdrongen Hem.","25":"En een vrouw die twaalf jaar aan bloedvloeiing geleden had,","26":"En veel geleden had van vele dokters, en al het hare daaraan ten koste gelegd had en geen baat gevonden had, maar bij wie het veeleer erger geworden was;","27":"Toen zij van Jezus hoorde, kwam zij van achteren in de menigte en raakte Zijn kleed aan;","28":"Want zij zei: Als ik maar Zijn klederen mag aanraken, zal ik gezond worden.","29":"En meteen droogde de bron van haar bloed op, en zij voelde aan haar lichaam dat zij van die kwaal genezen was.","30":"En meteen merkte Jezus in Zichzelf dat er kracht van Hem was uitgegaan, en Hij keerde Zich om in de menigte en zei: Wie heeft Mijn klederen aangeraakt?","31":"En Zijn discipelen zeiden tegen Hem: U ziet dat de menigte U verdringt, en U zegt: Wie heeft Mij aangeraakt?","32":"En Hij keek rondom om haar te zien die dat gedaan had.","33":"En de vrouw, vrezend en bevend, omdat zij wist wat aan haar geschied was, kwam en viel voor Hem neer en vertelde Hem de hele waarheid.","34":"En Hij zei tegen haar: Dochter, uw geloof heeft u behouden; ga heen in vrede en wees genezen van uw kwaal.","35":"Terwijl Hij nog sprak, kwamen er mensen van het huis van de overste van de synagoge en zeiden: Uw dochter is gestorven; waarom valt u de Meester nog lastig?","36":"En toen Jezus het woord hoorde dat gesproken werd, zei Hij tegen de overste van de synagoge: Vrees niet, geloof alleen.","37":"En Hij liet niemand toe Hem te volgen, behalve Petrus, Jakobus en Johannes, de broer van Jakobus;","38":"En Hij kwam in het huis van de overste van de synagoge en zag de opschudding en hen die luid weenden en huilden.","39":"En toen Hij binnengegaan was, zei Hij tegen hen: Waarom maakt u ophef en weent u? Het kind is niet gestorven, maar het slaapt.","40":"En zij lachten Hem uit; maar Hij dreef hen allen naar buiten, nam de vader en de moeder van het kind bij Zich, en hen die met Hem waren, en ging naar binnen waar het kind lag.","41":"En Hij pakte de hand van het kind en zei tegen haar: Talitha kumi! Dat is, vertaald: Meisje (Ik zeg u), sta op.","42":"En meteen stond het meisje op en liep rond, want het was twaalf jaar oud; en zij waren buiten zichzelf van grote verbazing.","43":"En Hij gebood hun streng dat niemand dit zou weten; en Hij zei dat men haar te eten zou geven."},"kopjes":{"1":"De bezetene van Gadara","21":"De dochter van Jaïrus en de bloedvloeiende vrouw"},"notities":{"1":"Grieks Γερασηνῶν = Gerasenen — de SV leest \"Gadarenen\" (tekstuele variant)","6":"Grieks προσεκύνησεν = hij viel neer / boog zich neer — niet noodzakelijk \"aanbidding\" in de liturgische zin","19":"Grieks κύριος = Heer — hier verwijzend naar God/Jezus (niet YHWH)","29":"Grieks πηγή = bron — \"fontein\" is verouderd voor deze context","41":"Grieks Ταλιθα κουμ = Aramees voor \"meisje, sta op\""},"kanttekeningen":{"2":[{"anker":"onreine geest","concept":"demonen"}],"8":[{"anker":"onreine geest","concept":"demonen"}],"12":[{"anker":"demonen","concept":"demonen"}],"22":[{"anker":"synagoge","concept":"synagoge"}],"35":[{"anker":"synagoge","concept":"synagoge"}],"36":[{"anker":"synagoge","concept":"synagoge"}],"38":[{"anker":"synagoge","concept":"synagoge"}]}},"6":{"verzen":{"1":"En Hij ging vandaar weg en kwam in Zijn vaderland, en Zijn discipelen volgden Hem.","2":"En toen het sabbat geworden was, begon Hij in de synagoge te leren; en velen die Hem hoorden, stonden versteld en zeiden: Vanwaar heeft Hij deze dingen? En wat voor wijsheid is dit die Hem gegeven is, dat ook zulke krachten door Zijn handen geschieden?","3":"Is Hij niet de timmerman, de zoon van Maria en de broer van Jakobus en Joses en van Judas en Simon? En zijn Zijn zusters niet hier bij ons? En zij namen aanstoot aan Hem.","4":"En Jezus zei tegen hen: Een profeet is niet ongeëerd, behalve in zijn vaderland en onder zijn familieleden en in zijn huis.","5":"En Hij kon daar geen kracht doen, maar Hij legde weinige zieken de handen op en genas hen.","6":"En Hij verwonderde Zich over hun ongeloof en ging de dorpen in de omgeving rond, terwijl Hij onderwees.","7":"En Hij riep de twaalf bij Zich en begon hen uit te zenden, twee aan twee, en gaf hun macht over de onreine geesten.","8":"En Hij gebood hun dat zij niets zouden meenemen voor onderweg dan alleen een staf; geen reistas, geen brood, geen geld in de gordel;","9":"Maar dat zij sandalen zouden aanbinden en niet met twee onderkleden gekleed zijn.","10":"En Hij zei tegen hen: Waar u ook in een huis zult binnengaan, blijf daar totdat u vandaar vertrekt.","11":"En wie u niet zullen ontvangen noch naar u luisteren, schud wanneer u vandaar vertrekt het stof af dat onder uw voeten is, hun tot een getuigenis. Werkelijk, Ik zeg u: het zal voor Sodom en Gomorra verdraaglijker zijn op de dag van het oordeel dan voor die stad.","12":"En toen zij uitgegaan waren, predikten zij dat men zich zou bekeren.","13":"En zij wierpen vele demonen uit en zalfden vele zieken met olie en maakten hen gezond.","14":"En koning Herodes hoorde het (want Zijn Naam was bekend geworden) en zei: Johannes de Doper is uit de doden opgewekt, en daarom werken die krachten in Hem.","15":"Anderen zeiden: Hij is Elia; en anderen zeiden: Hij is een profeet, of als een van de profeten.","16":"Maar toen Herodes het hoorde, zei hij: Het is Johannes, die ik onthoofd heb; die is uit de doden opgewekt.","17":"Want Herodes zelf had, nadat hij mannen uitgezonden had, Johannes gevangen genomen en hem in de gevangenis gebonden, vanwege Herodias, de vrouw van zijn broer Filippus, omdat hij haar getrouwd had.","18":"Want Johannes zei tegen Herodes: Het is u niet geoorloofd de vrouw van uw broer te hebben.","19":"En Herodias had het op hem gemunt en wilde hem doden, maar kon het niet;","20":"Want Herodes vreesde Johannes, omdat hij wist dat hij een rechtvaardig en heilig man was, en hij beschermde hem; en wanneer hij hem hoorde, raakte hij in grote verlegenheid, en hij hoorde hem graag.","21":"En toen er een geschikte dag gekomen was, waarop Herodes op zijn verjaardag een maaltijd aanrichtte voor zijn voorname gasten, de legeroversten en de voornaamsten van Galilea;","22":"En toen de dochter van Herodias binnenkwam en danste, en zij Herodes en hen die mee aanlagen behaagde, zei de koning tegen het meisje: Vraag mij wat u ook wilt, en ik zal het u geven.","23":"En hij zwoer haar: Wat u ook van mij zult vragen, zal ik u geven, tot zelfs de helft van mijn koninkrijk!","24":"En toen zij naar buiten gegaan was, zei zij tegen haar moeder: Wat zal ik vragen? En die zei: Het hoofd van Johannes de Doper.","25":"En zij ging meteen met haast naar de koning en vroeg: Ik wil dat u mij nu meteen op een schotel het hoofd van Johannes de Doper geeft.","26":"En hoewel de koning zeer bedroefd werd, wilde hij haar vanwege de eden en hen die mee aanlagen het niet weigeren.","27":"En de koning zond meteen een beul en gebood zijn hoofd te brengen. Deze ging heen en onthoofdde hem in de gevangenis;","28":"En bracht zijn hoofd op een schotel en gaf het aan het meisje, en het meisje gaf het aan haar moeder.","29":"En toen zijn discipelen dit hoorden, kwamen zij en namen zijn lichaam weg en legden het in een graf.","30":"En de apostelen kwamen weer samen bij Jezus en berichtten Hem alles, zowel wat zij gedaan hadden als wat zij geleerd hadden.","31":"En Hij zei tegen hen: Kom met Mij naar een eenzame plaats, alleen, en rust een weinig; want er waren velen die kwamen en gingen, en zij hadden zelfs geen gelegenheid om te eten.","32":"En zij vertrokken per schip naar een eenzame plaats, alleen.","33":"En de menigten zagen hen wegvaren, en velen herkenden Hem en liepen gezamenlijk te voet van alle steden daarheen, en kwamen hen voor en gingen samen naar Hem toe.","34":"En toen Jezus uitging, zag Hij een grote menigte en werd diep in Zijn binnenste bewogen over hen, want zij waren als schapen die geen herder hebben; en Hij begon hun vele dingen te leren.","35":"En toen het al laat op de dag geworden was, kwamen Zijn discipelen naar Hem toe en zeiden: Deze plaats is eenzaam en het is al laat op de dag;","36":"Stuur hen weg, zodat zij naar de omliggende gehuchten en dorpen gaan en brood voor zichzelf kunnen kopen, want zij hebben niets te eten.","37":"Maar Hij antwoordde en zei tegen hen: Geeft u hun te eten. En zij zeiden tegen Hem: Moeten wij voor tweehonderd penningen brood gaan kopen en hun te eten geven?","38":"En Hij zei tegen hen: Hoeveel broden hebt u? Ga en kijk. En toen zij het nagezien hadden, zeiden zij: Vijf, en twee vissen.","39":"En Hij gebood hun dat zij allen in groepen zouden gaan zitten op het groene gras.","40":"En zij gingen zitten in groepen van honderd en van vijftig.","41":"En toen Hij de vijf broden en de twee vissen genomen had, keek Hij op naar de hemel, zegende en brak de broden en gaf ze aan Zijn discipelen, zodat zij ze hun zouden voorleggen; en de twee vissen verdeelde Hij onder allen.","42":"En zij aten allen en werden verzadigd.","43":"En zij namen twaalf volle korven met brokken op, en ook van de vissen.","44":"En zij die de broden gegeten hadden, waren ongeveer vijfduizend mannen.","45":"En meteen dwong Hij Zijn discipelen in het schip te gaan en vooruit te varen naar de overkant, naar Bethsaïda, terwijl Hij de menigte zou wegsturen.","46":"En nadat Hij afscheid van hen genomen had, ging Hij de berg op om te bidden.","47":"En toen het avond geworden was, was het schip midden op de zee, en Hij was alleen op het land.","48":"En Hij zag dat zij zich erg inspanden om het schip vooruit te krijgen, want de wind was tegen hen; en omstreeks de vierde nachtwake kwam Hij naar hen toe, lopend over de zee, en wilde hen voorbijgaan.","49":"En toen zij Hem over de zee zagen lopen, meenden zij dat het een spook was, en zij schreeuwden luid;","50":"Want zij zagen Hem allen en schrokken hevig; en meteen sprak Hij met hen en zei tegen hen: Heb moed, Ik ben het; vrees niet.","51":"En Hij klom bij hen in het schip en de wind ging liggen; en zij waren buitengewoon verbaasd en verwonderd.","52":"Want zij hadden niet gelet op het wonder van de broden, want hun hart was verhard.","53":"En toen zij overgevaren waren, kwamen zij in het land Gennesareth en legden daar aan.","54":"En toen zij uit het schip gegaan waren, herkenden zij Hem meteen.","55":"En zij liepen het hele omliggende land door en begonnen de zieken op draagbedden rond te dragen naar de plaats waar zij hoorden dat Hij was.","56":"En overal waar Hij kwam, in dorpen of steden of gehuchten, legden zij de zieken op de markten en smeekten Hem dat zij maar de zoom van Zijn kleed mochten aanraken; en allen die Hem aanraakten, werden gezond."},"kopjes":{"1":"Jezus verworpen in Nazareth","7":"De uitzending van de twaalf","14":"De dood van Johannes de Doper","30":"De maaltijd voor de vijfduizend","45":"Jezus wandelt op de zee","53":"Genezingen in Gennesareth"},"notities":{"3":"Grieks ἐσκανδαλίζοντο = zij namen aanstoot — \"geërgerd worden aan\" is verouderd","4":"Grieks συγγενεῦσιν = verwanten — \"magen\" is verouderd voor familieleden","8":"Grieks πήραν = reistas — \"male\" is verouderd","20":"Grieks ἠπόρει = was in verlegenheid — sommige handschriften lezen ἐποίει (deed veel dingen); de beste handschriften hebben \"raakte in verlegenheid\"","34":"Grieks ἐσπλαγχνίσθη = diep in Zijn binnenste bewogen — σπλάγχνα verwijst naar de ingewanden als zetel van diepe emotie","39":"Grieks συμπόσια συμπόσια = groep bij groep — \"waardschappen\" (tafelgezelschappen) is verouderd","53":"Grieks προσωρμίσθησαν = zij legden aan — \"havenden\" is verouderd","55":"Grieks κραβάττοις = draagbedden/matten — \"beddekens\" is misleidend in modern Nederlands"},"kanttekeningen":{"2":[{"anker":"sabbat","concept":"sabbat"},{"anker":"synagoge","concept":"synagoge"}],"12":[{"anker":"bekeren","concept":"bekering"}],"13":[{"anker":"demonen","concept":"demonen"}],"15":[{"anker":"profeten","concept":"profeet"}]}},"7":{"verzen":{"1":"En bij Hem verzamelden zich de farizeëen en sommigen van de schriftgeleerden, die van Jeruzalem gekomen waren;","2":"En toen zij zagen dat sommigen van Zijn discipelen met onreine, dat is met ongewassen handen brood aten, berispten zij hen.","3":"Want de farizeëen en al de Joden eten niet, tenzij zij eerst grondig de handen wassen, omdat zij vasthouden aan de overlevering van de ouden.","4":"En wanneer zij van de markt komen, eten zij niet tenzij zij zich eerst gewassen hebben. En vele andere dingen zijn er die zij aangenomen hebben te onderhouden, zoals de wassingen van drinkbekers en kannen en koperen vaten en bedden.","5":"Toen vroegen de farizeëen en de schriftgeleerden Hem: Waarom leven Uw discipelen niet volgens de overlevering van de ouden, maar eten zij het brood met ongewassen handen?","6":"Maar Hij antwoordde en zei tegen hen: Terecht heeft Jesaja over u, huichelaars, geprofeteerd, zoals geschreven is: Dit volk eert Mij met de lippen, maar hun hart houdt zich ver van Mij.","7":"Maar tevergeefs eren zij Mij, door leringen te onderwijzen die geboden van mensen zijn;","8":"Want terwijl u het gebod van God nalaat, houdt u vast aan de instellingen van mensen, zoals de wassingen van kannen en drinkbekers; en vele andere dergelijke dingen doet u.","9":"En Hij zei tegen hen: U stelt Gods gebod mooi terzijde om uw eigen instellingen te onderhouden.","10":"Want Mozes heeft gezegd: Eer uw vader en uw moeder; en: wie vader of moeder vloekt, die zal de dood sterven.","11":"Maar jullie zeggen: Als een mens tegen vader of moeder zegt: Het is korban (dat wil zeggen: een gave aan God), alles waarmee ik u van dienst had kunnen zijn;","12":"dan staat u hem niet meer toe iets voor zijn vader of zijn moeder te doen;","13":"En zo maakt u Gods woord krachteloos door uw overlevering die u hebt doorgegeven; en vele dergelijke dingen doet u.","14":"En nadat Hij de hele menigte bij Zich geroepen had, zei Hij tegen hen: Luister allen naar Mij en begrijp het.","15":"Er is niets dat van buiten de mens in hem binnengaat, dat hem kan ontreinigen; maar de dingen die van hem uitgaan, die zijn het die de mens ontreinigen.","16":"Als iemand oren heeft om te horen, die hore.","17":"En toen Hij weg van de menigte het huis binnengegaan was, vroegen Zijn discipelen Hem naar de gelijkenis.","18":"En Hij zei tegen hen: Bent ook u zo onverstandig? Begrijpt u niet dat alles wat van buiten in de mens ingaat, hem niet kan ontreinigen?","19":"Want het gaat niet in zijn hart maar in de buik, en verlaat het lichaam weer — en zo verklaarde Hij alle voedsel rein.","20":"En Hij zei: Wat uitgaat uit de mens, dat ontreinigt de mens.","21":"Want van binnenuit, uit het hart van de mensen, komen voort kwade gedachten, overspel, hoererij, moord,","22":"Diefstal, hebzucht, slechtheid, bedrog, losbandigheid, afgunst, laster, hoogmoed, dwaasheid.","23":"Al deze slechte dingen komen voort van binnenuit en ontreinigen de mens.","24":"En vandaar vertrok Hij naar het grensgebied van Tyrus en Sidon; en toen Hij een huis was binnengegaan, wilde Hij niet dat iemand het wist, maar Hij kon toch niet verborgen blijven.","25":"Want een vrouw van wie het dochtertje een onreine geest had, kwam toen zij van Hem gehoord had en viel neer aan Zijn voeten.","26":"Deze vrouw was een Griekse, van afkomst uit Syro-Fenicië; en zij smeekte Hem dat Hij de demon zou uitdrijven uit haar dochter.","27":"Maar Jezus zei tegen haar: Laat eerst de kinderen verzadigd worden, want het is niet gepast dat men het brood van de kinderen neemt en het voor de hondjes werpt.","28":"Maar zij antwoordde en zei tegen Hem: Ja, Heer, maar ook de hondjes eten onder de tafel van de kruimels van de kinderen.","29":"En Hij zei tegen haar: Om dit woord, ga heen; de demon is uit uw dochter uitgevaren.","30":"En toen zij in haar huis kwam, vond zij dat de demon uitgevaren was, en haar dochter liggend op het bed.","31":"En toen Hij weer weggegaan was uit het grensgebied van Tyrus en Sidon, kwam Hij bij de zee van Galilea, midden door het gebied van Dekapolis.","32":"En zij brachten bij Hem een dove die moeilijk sprak, en smeekten Hem dat Hij de hand op hem zou leggen.","33":"En nadat Hij hem apart van de menigte genomen had, stak Hij Zijn vingers in zijn oren, en nadat Hij gespuugd had, raakte Hij zijn tong aan;","34":"En Hij keek omhoog naar de hemel, zuchtte en zei tegen hem: Effatha! Dat is: word geopend!","35":"En meteen werden zijn oren geopend en de band van zijn tong werd los, en hij sprak goed.","36":"En Hij gebood hun dat zij het niemand zouden zeggen; maar hoe meer Hij het hun gebood, des te meer verkondigden zij het.","37":"En zij waren buitengewoon verbaasd en zeiden: Hij heeft alles goed gedaan; Hij maakt dat de doven horen en de stommen spreken."},"kopjes":{"1":"De overlevering van de ouden","14":"Wat een mens werkelijk ontreinigt","24":"De Syrofenicische vrouw","31":"De genezing van een dove"},"notities":{"3":"Grieks πυγμῇ = met de vuist / grondig — \"dikmaals\" (vaak) is een vrije SV-vertaling; het Grieks duidt op een grondige wasmethode","5":"Grieks περιπατοῦσιν = wandelen / leven — \"wandelen naar\" = \"leven volgens\"","6":"Grieks ὑποκριτῶν = huichelaars / toneelspelers — \"geveinsden\" is verouderd","16":"Dit vers ontbreekt in Nestle-Aland (NA28) — het komt niet voor in de oudste Griekse handschriften en is waarschijnlijk een latere toevoeging uit parallelle passages (Mk 4:9, 4:23). De SV volgt hier de Textus Receptus.","19":"Grieks ἀφεδρῶνα = latrine — \"heimelijkheid\" is een SV-eufemisme. De slotzin καθαρίζων πάντα τὰ βρώματα wordt doorgaans gelezen als Markus' commentaar: \"zo verklaarde Hij alle voedsel rein\"","22":"Grieks ὀφθαλμὸς πονηρός = boos oog — in Joods idioom een aanduiding voor afgunst of hebzucht","34":"Grieks Εφφαθα = Aramees voor \"word geopend\" — Markus geeft de oorspronkelijke woorden van Jezus in het Aramees"},"kanttekeningen":{"1":[{"anker":"farizeëen","concept":"farizeeen"},{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"}],"3":[{"anker":"farizeëen","concept":"farizeeen"}],"5":[{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"},{"anker":"farizeëen","concept":"farizeeen"}],"25":[{"anker":"onreine geest","concept":"demonen"}]}},"8":{"verzen":{"1":"In die dagen, toen er een zeer grote menigte was en zij niets te eten hadden, riep Jezus Zijn discipelen bij Zich en zei tegen hen:","2":"Ik ben diep bewogen over de menigte, want zij zijn nu drie dagen bij Mij gebleven en hebben niets te eten.","3":"En als Ik hen nuchter naar hun huis laat gaan, zullen zij onderweg bezwijken, want sommigen van hen komen van ver.","4":"En Zijn discipelen antwoordden Hem: Vanwaar zal iemand deze mensen hier in de woestijn met brood kunnen verzadigen?","5":"En Hij vroeg hun: Hoeveel broden hebt u? En zij zeiden: Zeven.","6":"En Hij gebood de menigte te gaan zitten op de grond; en Hij nam de zeven broden, en nadat Hij gedankt had, brak Hij ze en gaf ze aan Zijn discipelen om ze voor te leggen; en zij legden ze de menigte voor.","7":"En zij hadden weinige visjes; en nadat Hij gezegend had, zei Hij dat zij ook die zouden voorleggen.","8":"En zij aten en werden verzadigd; en zij namen het overschot van de brokken op: zeven manden.","9":"Zij die gegeten hadden, waren ongeveer vierduizend; en Hij liet hen gaan.","10":"En meteen ging Hij met Zijn discipelen in het schip en kwam in de streek van Dalmanutha.","11":"En de farizeëen kwamen naar buiten en begonnen een woordenstrijd met Hem te voeren, terwijl zij van Hem een teken uit de hemel verlangden om Hem te verzoeken.","12":"En Hij zuchtte diep in Zijn geest en zei: Waarom verlangt dit geslacht een teken? Werkelijk, Ik zeg u: er zal aan dit geslacht geen teken gegeven worden!","13":"En Hij verliet hen, ging weer in het schip en voer weg naar de andere zijde.","14":"En Zijn discipelen hadden vergeten brood mee te nemen, en hadden niet meer dan één brood bij zich in het schip.","15":"En Hij gebood hun en zei: Let op, pas op voor de zuurdesem van de farizeëen en voor de zuurdesem van Herodes.","16":"En zij overlegden onder elkaar en zeiden: Het is omdat wij geen brood hebben.","17":"En toen Jezus dit merkte, zei Hij tegen hen: Wat overlegt u dat u geen brood hebt? Begrijpt u het nog niet en verstaat u het niet? Hebt u nog uw verharde hart?","18":"U hebt ogen — ziet u niet? En u hebt oren — hoort u niet?","19":"Herinnert u zich niet, toen Ik de vijf broden brak onder de vijfduizend, hoeveel volle korven met brokken u opnam? Zij zeiden tegen Hem: Twaalf.","20":"En toen Ik de zeven brak onder de vierduizend, hoeveel volle manden met brokken nam u op? En zij zeiden: Zeven.","21":"En Hij zei tegen hen: Hoe begrijpt u het niet?","22":"En Hij kwam in Bethsaïda; en zij brachten een blinde bij Hem en smeekten Hem dat Hij hem zou aanraken.","23":"En nadat Hij de blinde bij de hand genomen had, leidde Hij hem buiten het dorp, en spuwde in zijn ogen, legde de handen op hem en vroeg hem of hij iets zag.","24":"En toen hij opkeek, zei hij: Ik zie de mensen, want ik zie hen als bomen rondlopen.","25":"Daarna legde Hij de handen weer op zijn ogen en liet hem opkijken. En hij was hersteld en zag alles helder en duidelijk.","26":"En Hij zond hem naar zijn huis en zei: Ga niet het dorp in en zeg het niemand in het dorp.","27":"En Jezus vertrok met Zijn discipelen naar de dorpen van Cesarea Filippi. En onderweg vroeg Hij Zijn discipelen en zei tegen hen: Wie zeggen de mensen dat Ik ben?","28":"En zij antwoordden: Johannes de Doper; en anderen: Elia; en anderen: Een van de profeten.","29":"En Hij zei tegen hen: Maar jullie, wie zeggen jullie dat Ik ben? En Petrus antwoordde en zei tegen Hem: U bent de Christus.","30":"En Hij gebood hun streng dat zij het niemand zouden zeggen over Hem.","31":"En Hij begon hun te leren dat de Mensenzoon veel moest lijden en verworpen worden door de ouderlingen en overpriesters en schriftgeleerden, en gedood worden, en na drie dagen weer opstaan.","32":"En dit woord sprak Hij openlijk; en Petrus nam Hem apart en begon Hem te bestraffen;","33":"Maar Hij keerde Zich om, en terwijl Hij Zijn discipelen aankeek, bestrafte Hij Petrus en zei: Ga weg, achter Mij, satan! Want u bedenkt niet de dingen van God, maar de dingen van de mensen.","34":"En nadat Hij de menigte met Zijn discipelen bij Zich geroepen had, zei Hij tegen hen: Als iemand achter Mij aan wil komen, die verloochene zichzelf, neme zijn kruis op en volge Mij.","35":"Want wie zijn leven zal willen behouden, die zal het verliezen; maar wie zijn leven zal verliezen omwille van Mij en om het Evangelie, die zal het behouden.","36":"Want wat zou het de mens baten als hij de hele wereld won, maar schade leed aan zijn ziel?","37":"Of wat zal een mens geven als losprijs voor zijn ziel?","38":"Want wie zich voor Mij en Mijn woorden zal geschaamd hebben in dit overspelig en zondig geslacht, voor die zal ook de Mensenzoon Zich schamen, wanneer Hij zal komen in de heerlijkheid van Zijn Vader, met de heilige engelen."},"kopjes":{"1":"De maaltijd voor de vierduizend","11":"Het teken dat geweigerd wordt","14":"De zuurdesem van de Farizeeën","22":"De genezing van de blinde te Bethsaïda","27":"De belijdenis van Petrus","31":"De eerste aankondiging van het lijden","34":"De voorwaarden voor het volgen van Jezus"},"notities":{"2":"Grieks Σπλαγχνίζομαι = Ik ben diep in Mijn binnenste bewogen — σπλάγχνα verwijst naar de ingewanden als zetel van diepe emotie","33":"Grieks Σατανᾶ = satan/tegenstander — Jezus gebruikt dit als scherpe berisping, niet als identificatie met de duivel"},"kanttekeningen":{"1":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"4":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"6":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"10":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"11":[{"anker":"farizeëen","concept":"farizeeen"}],"14":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"15":[{"anker":"farizeëen","concept":"farizeeen"}],"27":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"28":[{"anker":"profeten","concept":"profeet"}],"29":[{"anker":"Christus","concept":"christus"}],"31":[{"anker":"overpriesters","concept":"overpriesters","uitleg":"De overpriesters waren Joden uit de priesterlijke stam van Aäron die niet alleen godsdienstige maar ook grote politieke invloed hadden via het Sanhedrin, de hoogste Joodse raad."},{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"}],"33":[{"anker":"satan","concept":"satan"},{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"34":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"35":[{"anker":"Evangelie","concept":"evangelie"}],"36":[{"anker":"ziel","concept":"ziel","uitleg":"De ziel de geestelijke essentie van wie je bent."}],"37":[{"anker":"ziel","concept":"ziel"}],"38":[{"anker":"Mensenzoon","concept":"mensenzoon","uitleg":"De uitdrukking \"Mensenzoon\" benadrukt Zijn menselijkheid, maar zet Hem ook apart van alle andere mensen omdat Hij in ongestoorde relatie met God als Zijn Vader leefde, in tegenstelling tot andere mensen. Het was voor de Joden een verwijzing naar de komende Messias (Daniel 7:13–14)."}]}},"9":{"verzen":{"1":"En Hij zei tegen hen: Werkelijk, Ik zeg u dat er sommigen zijn van hen die hier staan, die de dood niet zullen smaken totdat zij gezien zullen hebben dat het Koninkrijk van God met kracht gekomen is.","2":"En na zes dagen nam Jezus Petrus en Jakobus en Johannes met Zich mee en bracht hen apart op een hoge berg, alleen; en Hij werd voor hun ogen van gedaante veranderd.","3":"En Zijn klederen werden blinkend, zeer wit, zo wit als geen bleker op aarde ze kan maken.","4":"En aan hen verscheen Elia met Mozes, en zij spraken met Jezus.","5":"En Petrus antwoordde en zei tegen Jezus: Rabbi, het is goed dat wij hier zijn; laten wij drie tenten maken, een voor U, een voor Mozes en een voor Elia.","6":"Want hij wist niet wat hij zei, want zij waren zeer bevreesd.","7":"En er kwam een wolk die hen overschaduwde, en een stem kwam uit de wolk en zei: Dit is Mijn geliefde Zoon, luister naar Hem!","8":"En plotseling, toen zij rondkeken, zagen zij niemand meer dan Jezus alleen bij zich.","9":"En toen zij van de berg afkwamen, gebood Hij hun dat zij niemand zouden vertellen wat zij gezien hadden, dan wanneer de Mensenzoon uit de doden zou zijn opgestaan.","10":"En zij hielden dit woord bij zichzelf en vroegen zich onder elkaar af wat het betekende, uit de doden opstaan.","11":"En zij vroegen Hem en zeiden: Waarom zeggen de schriftgeleerden dat Elia eerst moet komen?","12":"En Hij antwoordde en zei tegen hen: Elia zal wel eerst komen en alles herstellen; en wat staat er geschreven over de Mensenzoon? Dat Hij veel zal lijden en veracht zal worden.","13":"Maar Ik zeg u dat ook Elia gekomen is, en zij hebben met hem gedaan alles wat zij wilden, zoals over hem geschreven is.","14":"En toen Hij bij de discipelen gekomen was, zag Hij een grote menigte rondom hen, en enige schriftgeleerden die met hen in een woordenstrijd verwikkeld waren.","15":"En meteen toen de hele menigte Hem zag, stonden zij verbaasd, en zij liepen op Hem toe en begroetten Hem.","16":"En Hij vroeg de schriftgeleerden: Waarover hebben jullie een woordenstrijd met hen?","17":"En een uit de menigte antwoordde en zei: Meester, ik heb mijn zoon bij U gebracht, die een geest heeft waardoor hij niet kan spreken.","18":"En waar de geest hem ook aangrijpt, scheurt hij hem, en hij schuimt en knarst met zijn tanden en verstijft; en ik heb Uw discipelen gezegd dat zij hem zouden uitdrijven, maar zij konden het niet.","19":"En Hij antwoordde en zei: O ongelovig geslacht, hoe lang zal Ik nog bij jullie zijn? Hoe lang zal Ik u nog verdragen? Breng hem bij Mij.","20":"En zij brachten hem bij Hem; en toen hij Hem zag, deed de geest hem meteen stuiptrekken, en hij viel op de grond en wentelde zich terwijl hij schuimde.","21":"En Hij vroeg zijn vader: Hoe lang is het al dat hem dit overkomt? En hij zei: Vanaf zijn kindertijd.","22":"En vaak heeft hij hem ook in het vuur en in het water geworpen om hem te vernietigen; maar als U iets kunt, wees met ontferming over ons bewogen en help ons.","23":"En Jezus zei tegen hem: Als u kunt geloven — alle dingen zijn mogelijk voor wie gelooft.","24":"En meteen riep de vader van het kind onder tranen: Ik geloof, Heer! Kom mijn ongeloof te hulp.","25":"En toen Jezus zag dat de menigte samen toeliep, bestrafte Hij de onreine geest en zei tegen hem: Stomme en dove geest, ik beveel u: ga uit van hem en kom niet meer in hem.","26":"En de geest schreeuwde, schudde hem hevig heen en weer en ging uit; en het kind werd als dood, zodat velen zeiden dat het gestorven was.","27":"Maar Jezus pakte hem bij de hand, richtte hem op, en hij stond op.","28":"En toen Hij in huis gegaan was, vroegen Zijn discipelen Hem zonder anderen erbij: Waarom konden wij hem niet uitdrijven?","29":"En Hij zei tegen hen: Dit soort kan door niets uitgaan dan door gebed en vasten.","30":"En vandaar vertrokken zij en reisden door Galilea; en Hij wilde niet dat iemand het wist.","31":"Want Hij onderwees Zijn discipelen en zei tegen hen: De Mensenzoon zal overgeleverd worden in de handen van de mensen, en zij zullen Hem doden, en nadat Hij gedood is, zal Hij op de derde dag weer opstaan.","32":"Maar zij begrepen dat woord niet, en zij waren bang Hem ernaar te vragen.","33":"En Hij kwam in Kapernaüm, en toen Hij in het huis gekomen was, vroeg Hij hun: Waarover hadden jullie het onderling op de weg?","34":"Maar zij zwegen, want zij hadden onderweg met elkaar een woordenstrijd gehad over wie de belangrijkste zou zijn.","35":"En toen Hij was gaan zitten, riep Hij de twaalf en zei tegen hen: Als iemand de eerste wil zijn, die moet de laatste van allen zijn en de dienaar van allen.","36":"En Hij nam een kind, zette het in hun midden, omarmde het en zei tegen hen:","37":"Wie een van zulke kinderen ontvangt in Mijn Naam, die ontvangt Mij; en wie Mij ontvangt, die ontvangt niet Mij, maar Hem Die Mij gezonden heeft.","38":"En Johannes antwoordde Hem en zei: Meester, wij hebben iemand gezien die de demonen uitdreef in Uw Naam, en die ons niet volgt; en wij hebben het hem verboden, omdat hij ons niet volgt.","39":"Maar Jezus zei: Verbied hem niet, want er is niemand die een kracht zal doen in Mijn Naam en kort daarna kwaad van Mij zal kunnen spreken.","40":"Want wie niet tegen ons is, die is voor ons.","41":"Want wie u een beker water te drinken zal geven in Mijn Naam, omdat u van Christus bent, werkelijk, Ik zeg u: hij zal zijn loon beslist niet verliezen.","42":"En wie een van deze kleinen die in Mij geloven ten val brengt, het zou beter voor hem zijn dat er een molensteen om zijn hals gedaan werd en hij in de zee geworpen werd.","43":"En als uw hand u ten val brengt, hak haar af; het is beter voor u verminkt het leven in te gaan, dan met twee handen heen te gaan in de hel, in het onuitblusbare vuur;","44":"Waar hun worm niet sterft en het vuur niet wordt uitgeblust.","45":"En als uw voet u ten val brengt, hak hem af; het is beter voor u kreupel het leven in te gaan, dan met twee voeten geworpen te worden in de hel, in het onuitblusbare vuur;","46":"Waar hun worm niet sterft en het vuur niet wordt uitgeblust.","47":"En als uw oog u ten val brengt, ruk het uit; het is beter voor u met één oog het Koninkrijk van God in te gaan, dan met twee ogen in het vuur van de hel geworpen te worden;","48":"Waar hun worm niet sterft en het vuur niet wordt uitgeblust.","49":"Want ieder zal met vuur gezouten worden, en ieder offer zal met zout gezouten worden.","50":"Het zout is goed; maar als het zout zijn kracht verliest, waarmee zult u het smakelijk maken? Heb zout in uzelf en bewaar vrede onder elkaar."},"kopjes":{"2":"De verheerlijking op de berg","14":"De genezing van de maanzieke jongen","30":"De tweede aankondiging van het lijden","33":"Wie is de belangrijkste","38":"Wie niet tegen ons is","42":"Waarschuwing tegen struikelblokken"},"notities":{"3":"Grieks γναφεὺς = volder/bleker — iemand die stoffen bleekt en reinigt","5":"Grieks σκηνάς = tenten/hutten — \"tabernakelen\" is verouderd; het gaat om eenvoudige loofhutten","18":"Grieks ξηραίνεται = hij verstijft/droogt uit — \"verdort\" beschrijft het verstijven van het lichaam","23":"Grieks Τὸ Εἰ δύνῃ = \"Wat betreft het 'als U kunt'\" — Jezus neemt de woorden van de vader over en keert de vraag om","29":"Grieks ἐν προσευχῇ = door gebed — \"en vasten\" ontbreekt in de oudste en beste Griekse handschriften; het is waarschijnlijk een latere toevoeging","42":"Grieks σκανδαλίσῃ = tot struikelen/zonde brengt — μύλος ὀνικός = een grote molensteen, gedraaid door een ezel","44":"Dit vers ontbreekt in de oudste Griekse handschriften; het is waarschijnlijk een herhaling van vers 48, later door kopiïsten toegevoegd","46":"Ook dit vers ontbreekt in de oudste Griekse handschriften; waarschijnlijk een latere toevoeging als herhaling van vers 48"},"kanttekeningen":{"1":[{"anker":"Koninkrijk van God","concept":"koninkrijk-van-god"}],"9":[{"anker":"Mensenzoon","concept":"mensenzoon"}],"11":[{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"}],"12":[{"anker":"Mensenzoon","concept":"mensenzoon"}],"14":[{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"},{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"16":[{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"}],"18":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"25":[{"anker":"onreine geest","concept":"demonen"}],"28":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"29":[{"anker":"vasten","concept":"vasten"}],"31":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"},{"anker":"Mensenzoon","concept":"mensenzoon"}],"38":[{"anker":"demonen","concept":"demonen"}],"41":[{"anker":"Christus","concept":"christus"}],"43":[{"anker":"hel","concept":"hel","uitleg":"De hel, anders dan het dodenrijk, is de  plek van oordeel en straf buiten Gods liefdevolle aanwezigheid."}],"45":[{"anker":"hel","concept":"hel"}],"47":[{"anker":"Koninkrijk van God","concept":"koninkrijk-van-god"},{"anker":"hel","concept":"hel"}]}},"10":{"verzen":{"1":"En vandaar vertrok Hij naar het gebied van Judea, aan de overzijde van de Jordaan; en de menigten kwamen weer samen bij Hem, en zoals Hij gewend was, onderwees Hij hen weer.","2":"En de farizeëen kwamen bij Hem en vroegen Hem of het een man geoorloofd is zijn vrouw te verlaten, om Hem te verzoeken.","3":"Maar Hij antwoordde en zei tegen hen: Wat heeft Mozes u geboden?","4":"En zij zeiden: Mozes heeft toegestaan een scheidbrief te schrijven en haar te verlaten.","5":"En Jezus antwoordde en zei tegen hen: Vanwege de hardheid van uw hart heeft hij u dat gebod geschreven.","6":"Maar van het begin van de schepping heeft God hen als man en vrouw gemaakt.","7":"Daarom zal een mens zijn vader en zijn moeder verlaten en zich aan zijn vrouw hechten;","8":"En die twee zullen tot één vlees zijn, zodat zij niet meer twee zijn, maar één vlees.","9":"Wat dan God samengevoegd heeft, laat de mens dat niet scheiden.","10":"En in het huis vroegen Zijn discipelen Hem weer over hetzelfde.","11":"En Hij zei tegen hen: Wie zijn vrouw verlaat en een andere trouwt, die pleegt overspel tegen haar.","12":"En als een vrouw haar man verlaat en met een ander trouwt, pleegt zij overspel.","13":"En zij brachten kinderen bij Hem, zodat Hij ze zou aanraken; en de discipelen bestraften hen die ze bij Hem brachten.","14":"Maar toen Jezus dat zag, werd Hij verontwaardigd en zei tegen hen: Laat de kinderen tot Mij komen en verhinder hen niet, want voor zulken is het Koninkrijk van God.","15":"Werkelijk, Ik zeg u: wie het Koninkrijk van God niet ontvangt zoals een kind, die zal het beslist niet binnengaan.","16":"En Hij omarmde hen, legde de handen op hen en zegende hen.","17":"En toen Hij op weg ging, kwam er iemand naar Hem toe rennen, viel voor Hem op de knieën en vroeg Hem: Goede Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te beërven?","18":"En Jezus zei tegen hem: Waarom noemt u Mij goed? Niemand is goed dan Eén, namelijk God.","19":"U kent de geboden: U zult geen overspel plegen; u zult niet doden; u zult niet stelen; u zult geen vals getuigenis geven; u zult niemand tekortdoen; eer uw vader en uw moeder.","20":"Maar hij antwoordde en zei tegen Hem: Meester, al deze dingen heb ik onderhouden van mijn jeugd af.","21":"En Jezus keek hem aan, had hem lief en zei tegen hem: Eén ding ontbreekt u: ga heen, verkoop alles wat u hebt en geef het aan de armen, en u zult een schat hebben in de hemel; en kom, neem het kruis op en volg Mij.","22":"Maar hij werd bedroefd over dat woord en ging verdrietig weg, want hij had veel bezittingen.","23":"En Jezus keek rond en zei tegen Zijn discipelen: Hoe moeilijk zullen zij die rijkdom bezitten het Koninkrijk van God binnengaan!","24":"En de discipelen waren verbaasd over Zijn woorden. Maar Jezus antwoordde weer en zei tegen hen: Kinderen, hoe moeilijk is het voor hen die op rijkdom vertrouwen om het Koninkrijk van God binnen te gaan!","25":"Het is makkelijker dat een kameel gaat door het oog van een naald, dan dat een rijke het Koninkrijk van God binnengaat.","26":"En zij waren nog meer verbaasd en zeiden tegen elkaar: Wie kan dan gered worden?","27":"Maar Jezus keek hen aan en zei: Bij de mensen is het onmogelijk, maar niet bij God; want alle dingen zijn mogelijk bij God.","28":"En Petrus begon tegen Hem te zeggen: Zie, wij hebben alles verlaten en zijn U gevolgd.","29":"En Jezus antwoordde en zei: Werkelijk, Ik zeg u: er is niemand die huis, of broers, of zusters, of vader, of moeder, of vrouw, of kinderen, of akkers verlaten heeft omwille van Mij en het Evangelie,","30":"of hij ontvangt honderdvoudig, nu in deze tijd, huizen en broers en zusters en moeders en kinderen en akkers, met de vervolgingen, en in de komende eeuw het eeuwige leven.","31":"Maar vele eersten zullen de laatsten zijn, en vele laatsten de eersten.","32":"En zij waren onderweg naar Jeruzalem; en Jezus ging voor hen uit, en zij waren verbaasd, en zij die Hem volgden waren bevreesd. En Hij nam de twaalf weer bij Zich en begon hun te zeggen wat Hem zou overkomen:","33":"Zie, wij gaan op naar Jeruzalem, en de Mensenzoon zal aan de overpriesters en de schriftgeleerden overgeleverd worden, en zij zullen Hem ter dood veroordelen en Hem aan de heidenen overleveren;","34":"En zij zullen Hem bespotten en Hem geselen en Hem bespuwen en Hem doden; en op de derde dag zal Hij weer opstaan.","35":"En Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs, kwamen bij Hem en zeiden: Meester, wij willen graag dat U voor ons doet wat wij U vragen.","36":"En Hij zei tegen hen: Wat wilt u dat Ik voor u doe?","37":"En zij zeiden tegen Hem: Geef ons dat wij mogen zitten, de een aan Uw rechterhand en de ander aan Uw linkerhand, in Uw heerlijkheid.","38":"Maar Jezus zei tegen hen: U weet niet wat u vraagt. Kunt u de drinkbeker drinken die Ik drink, en met de doop gedoopt worden waarmee Ik gedoopt word?","39":"En zij zeiden tegen Hem: Wij kunnen het. Maar Jezus zei tegen hen: De drinkbeker die Ik drink, zult u wel drinken, en met de doop waarmee Ik gedoopt word, zult u gedoopt worden;","40":"Maar het zitten aan Mijn rechter- en aan Mijn linkerhand, dat staat niet aan Mij om te geven; maar het zal gegeven worden aan hen voor wie het bereid is.","41":"En toen de andere tien dit hoorden, begonnen zij het Jakobus en Johannes zeer kwalijk te nemen.","42":"Maar Jezus riep hen bij Zich en zei tegen hen: U weet dat zij die geacht worden leiders van de volken te zijn, heersen over hen, en dat hun machthebbers gezag over hen uitoefenen.","43":"Maar zo zal het onder u niet zijn; maar wie onder u groot wil worden, die moet uw dienaar zijn.","44":"En wie van u de eerste wil worden, die moet een dienaar zijn van allen.","45":"Want ook de Mensenzoon is niet gekomen om gediend te worden, maar om te dienen, en Zijn leven te geven als losprijs voor velen.","46":"En zij kwamen in Jericho. En toen Hij met Zijn discipelen en een grote menigte uit Jericho vertrok, zat de zoon van Timeüs, Bartimeüs, de blinde, langs de weg te bedelen.","47":"En toen hij hoorde dat het Jezus de Nazarener was, begon hij te roepen en te zeggen: Jezus, Zoon van David, ontferm U over mij!","48":"En velen bestraften hem, opdat hij zou zwijgen; maar hij riep des te meer: Zoon van David, ontferm U over mij!","49":"En Jezus bleef staan en zei dat men hem zou roepen; en zij riepen de blinde en zeiden tegen hem: Heb moed, sta op, Hij roept u.","50":"En hij wierp zijn mantel af, sprong op en kwam bij Jezus.","51":"En Jezus antwoordde en zei tegen hem: Wat wilt u dat Ik voor u doen zal? En de blinde zei tegen Hem: Rabboni, dat ik weer kan zien!","52":"En Jezus zei tegen hem: Ga heen, uw geloof heeft u behouden. En meteen kon hij weer zien en volgde Jezus op de weg."},"kopjes":{"1":"Over huwelijk en echtscheiding","13":"Jezus zegent de kinderen","17":"De rijke jongeling","32":"De derde aankondiging van het lijden","35":"De vraag van Jakobus en Johannes","46":"De genezing van de blinde Bartimeüs"},"notities":{"14":"Grieks ἠγανάκτησεν = Hij werd verontwaardigd — een sterk woord dat Jezus' diepe emotie aangeeft","45":"Grieks λύτρον = losprijs — ψυχήν kan \"ziel\" of \"leven\" betekenen; hier in de zin van Zijn leven als losprijs geven"},"kanttekeningen":{"2":[{"anker":"farizeëen","concept":"farizeeen"}],"10":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"13":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"14":[{"anker":"Koninkrijk van God","concept":"koninkrijk-van-god"}],"15":[{"anker":"Koninkrijk van God","concept":"koninkrijk-van-god"}],"17":[{"anker":"eeuwige leven","concept":"eeuwig-leven","uitleg":"Zoals de dood de beloning is op zonde, zo is eeuwig leven de beloning op een goed leven. Eeuwig leven is niet alleen, oneindig, maar ook een bovennatuurlijk gelukkig leven, in Gods liefdevolle aanwezigheid, de Bron van het leven."}],"23":[{"anker":"Koninkrijk van God","concept":"koninkrijk-van-god"},{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"24":[{"anker":"Koninkrijk van God","concept":"koninkrijk-van-god"},{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"25":[{"anker":"Koninkrijk van God","concept":"koninkrijk-van-god"}],"29":[{"anker":"Evangelie","concept":"evangelie"}],"30":[{"anker":"eeuwige leven","concept":"eeuwig-leven"}],"33":[{"anker":"Mensenzoon","concept":"mensenzoon"},{"anker":"overpriesters","concept":"overpriesters"},{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"}],"38":[{"anker":"doop","concept":"doop"}],"39":[{"anker":"doop","concept":"doop"}],"45":[{"anker":"Mensenzoon","concept":"mensenzoon"}],"46":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}]}},"11":{"verzen":{"1":"En toen zij Jeruzalem naderden, bij Bethfagé en Bethanië, aan de Olijfberg, zond Hij twee van Zijn discipelen uit,","2":"En zei tegen hen: Ga naar het dorp dat tegenover u ligt; en meteen wanneer u er binnenkomt, zult u een veulen vinden dat vastgebonden is, waarop geen mens heeft gezeten; maak het los en breng het.","3":"En als iemand tegen u zegt: Waarom doet u dat? zeg dan dat de Heer het nodig heeft; en hij zal het meteen hierheen sturen.","4":"En zij gingen heen en vonden het veulen vastgebonden bij de deur, buiten aan de straat, en zij maakten het los.","5":"En sommigen van hen die daar stonden, zeiden tegen hen: Wat doet u? Waarom maakt u het veulen los?","6":"Maar zij zeiden tegen hen zoals Jezus bevolen had; en zij lieten hen gaan.","7":"En zij brachten het veulen bij Jezus en wierpen hun kleren erop; en Hij ging erop zitten.","8":"En velen spreidden hun kleren op de weg, en anderen hakten takken van de bomen en spreidden die op de weg.","9":"En zij die voorgingen en zij die volgden, riepen: Hosanna! Gezegend is Hij Die komt in de Naam van de Heer!","10":"Gezegend zij het Koninkrijk van onze vader David, dat komt in de Naam van de Heer! Hosanna in de hoogste hemelen!","11":"En Jezus kwam Jeruzalem binnen en ging de tempel in; en toen Hij alles bekeken had en het al avond was, ging Hij naar Bethanië met de twaalf.","12":"En de volgende dag, toen zij uit Bethanië vertrokken, kreeg Hij honger.","13":"En toen Hij van ver een vijgenboom zag die bladeren had, ging Hij erheen om te zien of Hij er iets aan zou vinden; en toen Hij erbij gekomen was, vond Hij niets dan bladeren, want het was niet de tijd van de vijgen.","14":"En Jezus antwoordde en zei tegen de boom: Laat niemand meer enige vrucht van u eten in eeuwigheid! En Zijn discipelen hoorden het.","15":"En zij kwamen in Jeruzalem; en toen Jezus de tempel was binnengegaan, begon Hij hen die in de tempel verkochten en kochten uit te drijven; en de tafels van de geldwisselaars en de stoelen van hen die de duiven verkochten, keerde Hij om;","16":"En Hij liet niet toe dat iemand ook maar een vat door de tempel droeg.","17":"En Hij onderwees hen en zei: Staat er niet geschreven: Mijn huis zal een huis van gebed genoemd worden voor alle volken? Maar u hebt het tot een rovershol gemaakt.","18":"En de schriftgeleerden en de overpriesters hoorden dat, en zochten hoe zij Hem zouden doden; want zij vreesden Hem, omdat de hele menigte verbaasd was over Zijn onderwijs.","19":"En toen het laat geworden was, gingen zij de stad uit.","20":"En toen zij 's morgens vroeg voorbijkwamen, zagen zij dat de vijgenboom verdord was, vanaf de wortels.","21":"En Petrus herinnerde het zich en zei tegen Hem: Rabbi, kijk, de vijgenboom die U vervloekt hebt, is verdord.","22":"En Jezus antwoordde en zei tegen hen: Heb geloof in God.","23":"Want werkelijk, Ik zeg u: wie tegen deze berg zal zeggen: Word opgeheven en in de zee geworpen, en niet zal twijfelen in zijn hart, maar zal geloven dat wat hij zegt zal geschieden, het zal hem gebeuren, wat hij ook zegt.","24":"Daarom zeg Ik u: alles wat u biddend vraagt, geloof dat u het ontvangen zult, en het zal u ten deel vallen.","25":"En wanneer u staat om te bidden, vergeef als u iets hebt tegen iemand, zodat ook uw Vader Die in de hemelen is, u uw overtredingen vergeeft.","26":"Maar als u niet vergeeft, zal ook uw Vader Die in de hemelen is, uw overtredingen niet vergeven.","27":"En zij kwamen weer in Jeruzalem. En toen Hij in de tempel rondliep, kwamen de overpriesters en de schriftgeleerden en de ouderlingen naar Hem toe.","28":"En zij zeiden tegen Hem: Met welke bevoegdheid doet U deze dingen? En wie heeft U deze bevoegdheid gegeven om deze dingen te doen?","29":"Maar Jezus antwoordde en zei tegen hen: Ik zal u ook één vraag stellen; antwoord Mij, en dan zal Ik u zeggen met welke bevoegdheid Ik deze dingen doe:","30":"De doop van Johannes, was die uit de hemel of uit de mensen? Antwoord Mij.","31":"En zij overlegden onder elkaar en zeiden: Als wij zeggen: Uit de hemel, dan zal Hij zeggen: Waarom hebt u hem dan niet geloofd?","32":"Maar als wij zeggen: Uit de mensen — dan vrezen wij het volk, want zij hielden het er allemaal voor dat Johannes werkelijk een profeet was.","33":"En zij antwoordden en zeiden tegen Jezus: Wij weten het niet. En Jezus antwoordde en zei tegen hen: Dan zeg Ik u ook niet met welke bevoegdheid Ik deze dingen doe."},"kopjes":{"1":"De intocht in Jeruzalem","12":"De vervloeking van de vijgenboom","15":"De reiniging van de tempel","20":"De verdorde vijgenboom en het geloof","27":"De vraag naar Jezus' bevoegdheid"},"notities":{"4":"Grieks ἀμφόδου = kruispunt/straat — \"wegscheiding\" is verouderd","8":"Grieks στιβάδας = takken/bladeren — \"meien\" (groene takken) is verouderd","15":"Grieks κολλυβιστῶν = geldwisselaars — zij wisselden Romeins geld tegen tempelvaluta","17":"Grieks σπήλαιον λῃστῶν = rovershol — λῃστῶν = rovers/bandieten, niet \"moordenaars\"","26":"Dit vers ontbreekt in de oudste Griekse handschriften; het is waarschijnlijk ontleend aan Matteüs 6:15"},"kanttekeningen":{"1":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"9":[{"anker":"Hosanna","concept":"hosanna","uitleg":"Hosanna, is net als Hallelujah een bekende Joodse uitroep die betekent: \"Wij bidden U, verlos ons!\" (Zie ook Psalm 118:25)."}],"10":[{"anker":"Hosanna","concept":"hosanna"}],"11":[{"anker":"tempel","concept":"tempel","uitleg":"De tempel was net als de hof van Eden en de tabernakel de plek waar God de mens wilde ontmoeten. Het was een afschaduwing van de hemel en een voorproefje van de manier waarop God de mensen door een offer zou redden zodat we weer in Zijn liefdevolle aanwezigheid kunnen leven."}],"14":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"15":[{"anker":"tempel","concept":"tempel"}],"16":[{"anker":"tempel","concept":"tempel"}],"18":[{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"},{"anker":"overpriesters","concept":"overpriesters"}],"27":[{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"},{"anker":"overpriesters","concept":"overpriesters"},{"anker":"tempel","concept":"tempel"}],"30":[{"anker":"doop","concept":"doop"}]}},"12":{"verzen":{"1":"En Hij begon door gelijkenissen tegen hen te spreken: Een mens plantte een wijngaard en zette er een omheining omheen, en groef een wijnpersbak, en bouwde een toren, en verhuurde die aan de wijnbouwers, en vertrok naar het buitenland.","2":"En toen het de tijd was, zond hij een knecht naar de wijnbouwers, om van de wijnbouwers een deel van de vrucht van de wijngaard te ontvangen.","3":"Maar zij grepen hem, sloegen hem en stuurden hem met lege handen weg.","4":"En weer zond hij een andere knecht naar hen; die verwondden zij aan het hoofd en stuurden hem smadelijk behandeld weg.","5":"En weer zond hij een andere, en die doodden zij; en vele anderen: sommigen sloegen zij en sommigen doodden zij.","6":"Toen hij nog een zoon had, die hem lief was, zond hij ook die als laatste naar hen toe en zei: Zij zullen toch mijn zoon ontzien.","7":"Maar die wijnbouwers zeiden tegen elkaar: Dit is de erfgenaam; kom, laten wij hem doden, en de erfenis zal van ons zijn.","8":"En zij grepen hem en doodden hem, en wierpen hem buiten de wijngaard.","9":"Wat zal dan de heer van de wijngaard doen? Hij zal komen en de wijnbouwers ombrengen, en de wijngaard aan anderen geven.","10":"Hebt u ook deze Schrift niet gelezen: De steen die de bouwers verworpen hebben, die is tot een hoeksteen geworden;","11":"Dit is van Jahweh uitgegaan, en het is wonderlijk in onze ogen?","12":"En zij probeerden Hem te grijpen, maar zij vreesden de menigte; want zij begrepen dat Hij die gelijkenis over hen uitsprak; en zij verlieten Hem en gingen weg.","13":"En zij zonden naar Hem toe enigen van de Farizeeën en van de Herodianen, om Hem in Zijn woorden te vangen.","14":"Die kwamen en zeiden tegen Hem: Meester, wij weten dat U waarachtig bent en naar niemand vraagt; want U ziet de persoon van mensen niet aan, maar U leert de weg van God in waarheid; is het geoorloofd de keizer belasting te geven, of niet? Moeten wij betalen, of niet betalen?","15":"En Hij, Die hun huichelarij kende, zei tegen hen: Waarom stelt u Mij op de proef? Breng Mij een denarius, zodat Ik die kan zien.","16":"En zij brachten er een. En Hij zei tegen hen: Van wie is dit beeld en het opschrift? En zij zeiden tegen Hem: Van de keizer.","17":"En Jezus antwoordde en zei tegen hen: Geef dan aan de keizer wat van de keizer is, en aan God wat van God is. En zij verwonderden zich over Hem.","18":"En de sadduceëen kwamen naar Hem toe, die zeggen dat er geen opstanding is, en vroegen Hem:","19":"Meester, Mozes heeft ons voorgeschreven: Als iemands broer sterft en een vrouw achterlaat en geen kinderen nalaat, dat zijn broer diens vrouw zal nemen en voor zijn broer nageslacht verwekken.","20":"Er waren nu zeven broers, en de eerste nam een vrouw, en toen hij stierf liet hij geen nageslacht na.","21":"En de tweede nam haar en stierf, en ook hij liet geen nageslacht na; en de derde evenzo.","22":"En alle zeven namen haar en lieten geen nageslacht na; als laatste van allen stierf ook de vrouw.","23":"In de opstanding dan, wanneer zij zullen opstaan, van wie van hen zal zij de vrouw zijn? Want alle zeven hebben haar als vrouw gehad.","24":"En Jezus antwoordde en zei tegen hen: Dwaalt u niet juist hierom, dat u de Schriften niet kent, noch de kracht van God?","25":"Want wanneer zij uit de doden zullen opstaan, trouwen zij niet en worden niet ten huwelijk gegeven; maar zij zijn als engelen die in de hemelen zijn.","26":"Maar wat betreft de doden, dat zij opgewekt zullen worden: hebt u niet gelezen in het boek van Mozes, hoe God bij de doornstruik tot hem sprak: Ik ben de God van Abraham en de God van Izak en de God van Jakob?","27":"Hij is niet een God van de doden, maar een God van de levenden. U dwaalt dan zeer.","28":"En een van de schriftgeleerden, die gehoord had dat zij een woordenstrijd hadden, en wist dat Hij hun goed geantwoord had, kwam naar Hem toe en vroeg Hem: Wat is het eerste van alle geboden?","29":"En Jezus antwoordde hem: Het eerste van alle geboden is: Hoor, Israël! Jahweh, onze God, Jahweh is één!","30":"En u zult Jahweh, uw God, liefhebben met heel uw hart, en met heel uw ziel, en met heel uw verstand, en met heel uw kracht. Dit is het eerste gebod.","31":"En het tweede, hieraan gelijk, is dit: U zult uw naaste liefhebben als uzelf. Er is geen ander gebod groter dan deze.","32":"En de schriftgeleerde zei tegen Hem: Goed, Meester, U hebt naar waarheid gezegd dat er één God is, en er is geen ander dan Hij;","33":"en Hem lief te hebben met heel het hart, en met heel het verstand, en met heel de ziel, en met heel de kracht; en de naaste lief te hebben als zichzelf, is meer dan alle brandoffers en slachtoffers.","34":"En Jezus, Die zag dat hij verstandig geantwoord had, zei tegen hem: U bent niet ver van het Koninkrijk van God. En niemand durfde Hem meer iets te vragen.","35":"En Jezus antwoordde en zei, terwijl Hij onderwees in de tempel: Hoe zeggen de schriftgeleerden dat de Christus een Zoon van David is?","36":"Want David zelf heeft door de Heilige Geest gezegd: De Heer heeft gezegd tegen mijn Heer: Zit aan Mijn rechterhand, totdat Ik Uw vijanden tot een voetbank voor Uw voeten gelegd heb.","37":"David zelf noemt Hem dan zijn Heer; hoe is Hij dan zijn Zoon? En de grote menigte hoorde Hem graag.","38":"En Hij zei tegen hen in Zijn onderwijs: Pas op voor de schriftgeleerden, die graag in lange gewaden willen rondlopen en begroet willen worden op de markten;","39":"en de voornaamste zitplaatsen willen hebben in de synagogen, en de beste aanligplaatsen bij de maaltijden;","40":"Zij die de huizen van de weduwen verslinden, en voor de schijn lange gebeden uitspreken. Zij zullen een zwaarder oordeel ontvangen.","41":"En Jezus ging tegenover de schatkist zitten en zag hoe de menigte geld wierp in de schatkist; en veel rijken wierpen er veel in.","42":"En er kwam een arme weduwe, die er twee kleine munten in wierp, dat is een quadrans.","43":"En Jezus riep Zijn discipelen bij Zich en zei tegen hen: Werkelijk, Ik zeg u dat deze arme weduwe er meer in geworpen heeft dan iedereen die in de schatkist geworpen heeft.","44":"Want zij hebben allemaal van hun overvloed erin geworpen; maar zij heeft van haar gebrek alles wat zij had erin geworpen, haar hele levensonderhoud."},"kopjes":{"1":"De gelijkenis van de onrechtvaardige wijnbouwers","13":"De belasting aan de keizer","18":"De vraag over de opstanding","28":"Het grootste gebod","35":"De Christus, Zoon van David","38":"Waarschuwing tegen de schriftgeleerden","41":"De weduwe die alles gaf"},"notities":{"1":"Grieks φραγμόν = omheining (niet \"tuin\"); γεωργοῖς = pachters/landbouwers","3":"Grieks κενόν = met lege handen","4":"Grieks ἐκεφαλίωσαν = sloegen op het hoofd; ἠτίμασαν = oneerden/vernederden","9":"Grieks ἀπολέσει = vernietigen/ombrengen (sterker dan \"verderven\")","10":"Grieks κεφαλὴν γωνίας = hoeksteen (letterlijk: hoofd van de hoek)","11":"Citaat Psalm 118:22-23 — Hebreeuws יהוה (YHWH) → Jahweh","14":"Grieks κῆνσον = census/belasting (Latijns leenwoord)","15":"Grieks ὑπόκρισιν = huichelarij; δηνάριον = denarius (Romeinse munt)","19":"Grieks σπέρμα = zaad/nageslacht","26":"Grieks βάτου = doornstruik (verwijzing naar Exodus 3)","28":"Grieks συζητούντων = met elkaar in discussie waren","29":"Citaat Deuteronomium 6:4 — Hebreeuws יהוה (YHWH) → Jahweh","30":"Vervolg citaat Deuteronomium 6:5 — Hebreeuws יהוה (YHWH) → Jahweh","33":"Grieks ὁλοκαυτωμάτων = brandoffers; θυσιῶν = slachtoffers","34":"Grieks νουνεχῶς = verstandig/wijs","36":"Citaat Psalm 110:1 — eerste κύριος = Jahweh (Hebreeuws יהוה, YHWH), tweede κυρίῳ μου = mijn Heer (Hebreeuws אדני, Adonai)","38":"Grieks στολαῖς = lange gewaden (niet gewone kleding)","39":"Grieks πρωτοκαθεδρίας = voornaamste zetels; πρωτοκλισίας = ereplaatsen bij het aanliggen","40":"Grieks κατεσθίοντες = verslinden (sterker dan \"opeten\")","41":"Grieks γαζοφυλακίου = offerkist (kist in de tempel voor gaven)","42":"Grieks λεπτά = lepta (kleinste koperen munten); κοδράντης = quadrans (kleinste Romeinse munt, ter waarde van twee lepta)","44":"Grieks βίον = levensonderhoud/bestaansmiddelen"},"kanttekeningen":{"1":[{"anker":"gelijkenissen","concept":"gelijkenis"}],"10":[{"anker":"Schrift","concept":"schriften","uitleg":"De Schriften zijn het geschreven onderwijs en getuigenis wat God geinspireerd had en wat wij kennen als het eerste deel van de Bijbel."}],"11":[{"anker":"Jahweh","concept":"Jahweh"}],"13":[{"anker":"Farizeeën","concept":"farizeeen"},{"anker":"zonden","concept":"zonde"},{"anker":"herodianen","concept":"herodianen"}],"18":[{"anker":"sadduceëen","concept":"sadduceeen","uitleg":"Anders dan de farizeeën waren sadduceëen belangrijke Joodse leiders die alleen in de geschreven Torah geloofden en niet in engelen of de opstanding."}],"24":[{"anker":"Schriften","concept":"schriften"}],"28":[{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"}],"29":[{"anker":"Jahweh","concept":"Jahweh"}],"30":[{"anker":"Jahweh","concept":"Jahweh"},{"anker":"ziel","concept":"ziel"}],"33":[{"anker":"ziel","concept":"ziel"}],"34":[{"anker":"Koninkrijk van God","concept":"koninkrijk-van-god"}],"35":[{"anker":"Christus","concept":"christus"},{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"},{"anker":"tempel","concept":"tempel"}],"36":[{"anker":"Heilige Geest","concept":"heilige-geest"}],"38":[{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"}],"43":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}]}},"13":{"verzen":{"1":"En toen Hij uit de tempel ging, zei een van Zijn discipelen tegen Hem: Meester, kijk, wat voor stenen en wat voor gebouwen!","2":"En Jezus antwoordde en zei tegen hem: Ziet u deze grote gebouwen? Er zal niet één steen op de andere gelaten worden die niet afgebroken zal worden.","3":"En toen Hij op de Olijfberg zat, tegenover de tempel, vroegen Petrus en Jakobus en Johannes en Andreas Hem afzonderlijk:","4":"Vertel ons, wanneer zullen deze dingen gebeuren? En wat is het teken wanneer al deze dingen volbracht zullen worden?","5":"En Jezus begon tegen hen te zeggen: Pas op dat niemand u misleidt.","6":"Want velen zullen komen onder Mijn Naam en zeggen: Ik ben het; en zij zullen velen misleiden.","7":"En wanneer u zult horen van oorlogen en geruchten van oorlogen, word dan niet verschrikt; want dit moet geschieden, maar het is nog niet het einde.","8":"Want het ene volk zal tegen het andere volk opstaan, en het ene koninkrijk tegen het andere koninkrijk; en er zullen aardbevingen zijn op verschillende plaatsen, en er zullen hongersnoden zijn. Dit is het begin van de weeën.","9":"Maar let op uzelf; want zij zullen u overleveren aan raadsvergaderingen, en in synagogen zult u geslagen worden, en voor stadhouders en koningen zult u gesteld worden omwille van Mij, hun tot een getuigenis.","10":"En het Evangelie moet eerst gepredikt worden aan alle volken.","11":"Maar wanneer zij u wegleiden om u over te leveren, wees dan van tevoren niet bezorgd over wat u spreken zult, en bedenk het niet; maar wat u in dat uur gegeven zal worden, spreek dat; want u bent het niet die spreekt, maar de Heilige Geest.","12":"En de ene broer zal de andere broer overleveren tot de dood, en de vader het kind; en de kinderen zullen opstaan tegen de ouders en zullen hen doden.","13":"En u zult door allen gehaat worden omwille van Mijn Naam; maar wie volharden zal tot het einde, die zal gered worden.","14":"Wanneer u dan de gruwel van de verwoesting zult zien — waarvan door de profeet Daniël gesproken is — staan waar het niet behoort (wie het leest, laat hij het begrijpen! ) laten dan zij die in Judea zijn vluchten naar de bergen.","15":"En wie op het dak is, moet niet naar beneden komen en niet binnengaan om iets uit zijn huis weg te nemen.","16":"En wie op de akker is, moet niet terugkeren om zijn mantel te nemen.","17":"Wee de zwangere en de zogende vrouwen in die dagen!","18":"Bid dat uw vlucht niet in de winter zal zijn.","19":"Want die dagen zullen zo'n verdrukking brengen zoals er niet geweest is vanaf het begin van de schepping die God geschapen heeft, tot nu toe, en ook niet zijn zal.","20":"En als de Heer de dagen niet verkort had, zou geen vlees behouden worden; maar omwille van de uitverkorenen, die Hij heeft uitgekozen, heeft Hij de dagen verkort.","21":"En als dan iemand tegen u zal zeggen: Zie, hier is de Christus; of: Zie, Hij is daar; geloof het niet.","22":"Want er zullen valse christussen en valse profeten opstaan, en zij zullen tekenen en wonderen doen om te misleiden, als het mogelijk was, ook de uitverkorenen.","23":"Maar u, let op; zie, Ik heb u alles voorzegd!","24":"Maar in die dagen, na die verdrukking, zal de zon verduisterd worden en de maan zal haar schijnsel niet geven.","25":"En de sterren zullen uit de hemel vallen, en de krachten die in de hemelen zijn, zullen bewogen worden.","26":"En dan zullen zij de Mensenzoon zien komen in de wolken, met grote kracht en heerlijkheid.","27":"En dan zal Hij Zijn engelen uitzenden en Zijn uitverkorenen bijeenvergaderen uit de vier windstreken, van het uiterste van de aarde tot het uiterste van de hemel.","28":"En leer van de vijgenboom deze gelijkenis: wanneer zijn tak al zacht wordt en de bladeren uitspruiten, dan weet u dat de zomer dichtbij is.","29":"Zo ook u, wanneer u deze dingen zult zien geschieden, weet dan dat het dichtbij is, voor de deur.","30":"Werkelijk, Ik zeg u dat dit geslacht niet zal voorbijgaan, totdat al deze dingen geschied zullen zijn.","31":"De hemel en de aarde zullen voorbijgaan, maar Mijn woorden zullen beslist niet voorbijgaan.","32":"Maar van die dag en dat uur weet niemand, ook de engelen niet die in de hemel zijn, ook de Zoon niet, maar alleen de Vader.","33":"Let op, waak en bid; want u weet niet wanneer de tijd is.","34":"Zoals een mens die naar het buitenland reisde, zijn huis verliet en zijn knechten het gezag toevertrouwde, ieder zijn eigen werk, en de deurwachter gebood dat hij zou waken;","35":"waak dan, want u weet niet wanneer de heer van het huis komen zal: 's avonds laat, of te middernacht, of bij het hanengekraai, of in de vroege morgen;","36":"opdat hij niet onverwacht komt en u slapend vindt.","37":"En wat Ik tegen u zeg, dat zeg Ik tegen allen: Waak!"},"kopjes":{"1":"De aankondiging van de verwoesting van de tempel","3":"Het begin van de weeën","14":"De grote verdrukking","24":"De komst van de Mensenzoon","28":"De les van de vijgenboom","32":"De oproep tot waakzaamheid"},"notities":{"3":"Grieks κατ΄ ἰδίαν = afzonderlijk/onder vier ogen","4":"Grieks συντελεῖσθαι = volbracht/tot een einde gebracht worden","6":"Grieks Ἐγώ εἰμι = \"Ik ben het\" (niet \"Ik ben de Christus\" — de SV voegt \"de Christus\" toe)","8":"Grieks ὠδίνων = barensweeën/geboorteweeën; \"beroerten\" ontbreekt in de oudste Griekse handschriften","13":"Grieks σωθήσεται = gered/behouden worden","14":"Grieks βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως = gruwel van de verwoesting (verwijzing naar Daniël 9:27, 11:31, 12:11)","16":"Grieks ἱμάτιον = bovenkleed/mantel","19":"Grieks κτίσεως = schepping (niet \"schepselen\")","34":"Grieks ἐξουσίαν = volmacht/gezag"},"kanttekeningen":{"1":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"},{"anker":"tempel","concept":"tempel"}],"3":[{"anker":"tempel","concept":"tempel"}],"10":[{"anker":"Evangelie","concept":"evangelie"}],"11":[{"anker":"Heilige Geest","concept":"heilige-geest"}],"20":[{"anker":"uitverkorenen","concept":"Uitverkiezing","uitleg":"Uitverkorenen zijn zei die, hoewel het terecht is dat alle mensen vanwege hun zonde veroordeeld worden, door God genadig uitgekozen zijn om gered te worden door het geloof in Jezus Christus."}],"21":[{"anker":"Christus","concept":"christus"}],"22":[{"anker":"christussen","concept":"christus"},{"anker":"profeten","concept":"profeet"},{"anker":"uitverkorenen","concept":"Uitverkiezing"}],"26":[{"anker":"Mensenzoon","concept":"mensenzoon"}],"27":[{"anker":"uitverkorenen","concept":"Uitverkiezing"}]}},"14":{"verzen":{"1":"En het Pascha en het feest van de ongezuurde broden was na twee dagen. En de overpriesters en de schriftgeleerden zochten hoe zij Hem met list konden grijpen en doden.","2":"Maar zij zeiden: Niet tijdens het feest, opdat er geen oproer onder het volk ontstaat.","3":"En toen Hij in Bethanië was, in het huis van Simon de melaatse, terwijl Hij aan tafel aanlag, kwam een vrouw met een albasten fles met zalf van zuivere nardus, van grote waarde; en zij brak de albasten fles en goot die uit over Zijn hoofd.","4":"En er waren sommigen die bij zichzelf zeer verontwaardigd waren en zeiden: Waarom is deze zalf verspild?","5":"Want deze zalf had voor meer dan driehonderd denariën verkocht kunnen worden en aan de armen gegeven; en zij vielen tegen haar uit.","6":"Maar Jezus zei: Laat haar met rust; waarom valt u haar lastig? Zij heeft een goed werk aan Mij verricht.","7":"Want de armen hebt u altijd bij u, en wanneer u wilt, kunt u hun weldoen; maar Mij hebt u niet altijd.","8":"Zij heeft gedaan wat zij kon; zij heeft van tevoren Mijn lichaam gezalfd als voorbereiding op de begrafenis.","9":"Werkelijk, Ik zeg u: overal waar dit Evangelie gepredikt zal worden in de hele wereld, daar zal ook ter herinnering aan haar gesproken worden van wat zij gedaan heeft.","10":"En Judas Iskariot, een van de twaalf, ging naar de overpriesters om Hem aan hen over te leveren.","11":"En toen zij dat hoorden, waren zij verblijd en beloofden hem geld te geven; en hij zocht hoe hij Hem op een geschikt moment zou overleveren.","12":"En op de eerste dag van de ongezuurde broden, wanneer zij het Pascha slachtten, zeiden Zijn discipelen tegen Hem: Waar wilt U dat wij heengaan en bereiden, zodat U het Pascha kunt eten?","13":"En Hij zond twee van Zijn discipelen uit en zei tegen hen: Ga de stad in, en u zal een mens ontmoeten die een kruik water draagt; volg hem;","14":"en waar hij ook binnengaat, zeg tegen de heer van het huis: De Meester zegt: Waar is de eetzaal waar Ik het Pascha met Mijn discipelen eten zal?","15":"En hij zal u een grote bovenzaal wijzen, ingericht en gereed; bereid het daar voor ons.","16":"En Zijn discipelen gingen weg en kwamen in de stad, en vonden het zoals Hij hun gezegd had, en bereidden het Pascha.","17":"En toen het avond geworden was, kwam Hij met de twaalf.","18":"En terwijl zij aanlagen en aten, zei Jezus: Werkelijk, Ik zeg u dat een van u die met Mij eet, Mij zal verraden.","19":"En zij begonnen bedroefd te worden en een voor een tegen Hem te zeggen: Ben ik het? En een ander: Ben ik het?","20":"Maar Hij antwoordde en zei tegen hen: Het is een van de twaalf, die met Mij in de schotel doopt.","21":"De Mensenzoon gaat wel heen, zoals van Hem geschreven is; maar wee die mens door wie de Mensenzoon verraden wordt! Het zou beter voor hem geweest zijn als die mens niet geboren was.","22":"En terwijl zij aten, nam Jezus brood, en nadat Hij het gezegend had, brak Hij het en gaf het hun en zei: Neem, eet, dit is Mijn lichaam.","23":"En Hij nam de drinkbeker, en nadat Hij gedankt had, gaf Hij die aan hen; en zij dronken er allemaal uit.","24":"En Hij zei tegen hen: Dit is Mijn bloed, het bloed van het Nieuwe Verbond, dat voor velen vergoten wordt.","25":"Werkelijk, Ik zeg u dat Ik niet meer zal drinken van de vrucht van de wijnstok, tot op die dag wanneer Ik die opnieuw zal drinken in het Koninkrijk van God.","26":"En nadat zij de lofzang gezongen hadden, gingen zij naar de Olijfberg.","27":"En Jezus zei tegen hen: U zult in deze nacht allemaal over Mij ten val komen; want er is geschreven: Ik zal de Herder slaan, en de schapen zullen verstrooid worden.","28":"Maar nadat Ik opgestaan zal zijn, zal Ik u voorgaan naar Galilea.","29":"En Petrus zei tegen Hem: Al zullen ze ook allemaal ten val komen, ik zeker niet.","30":"En Jezus zei tegen hem: Werkelijk, Ik zeg u dat u heden, in deze nacht, voordat de haan twee keer gekraaid zal hebben, Mij drie keer zult verloochenen.","31":"Maar hij zei nog nadrukkelijker: Al moest ik met U sterven, ik zal U beslist niet verloochenen. En evenzo zeiden zij ook allemaal.","32":"En zij kwamen op een plaats waarvan de naam Gethsemane was, en Hij zei tegen Zijn discipelen: Ga hier zitten, totdat Ik gebeden heb.","33":"En Hij nam Petrus en Jakobus en Johannes met Zich mee, en Hij werd hevig geschokt en door angst overvallen;","34":"en zei tegen hen: Mijn ziel is zeer bedroefd, tot de dood toe; blijf hier en waak.","35":"En toen Hij een stukje verder was gegaan, viel Hij op de grond en bad dat, als het mogelijk was, dat uur aan Hem voorbij zou gaan.","36":"En Hij zei: Abba, Vader, alle dingen zijn voor U mogelijk; neem deze drinkbeker van Mij weg; maar niet wat Ik wil, maar wat U wilt.","37":"En Hij kwam en vond hen slapend, en zei tegen Petrus: Simon, slaapt u? Kon u niet één uur waken?","38":"Waak en bid, opdat u niet in verzoeking komt; de geest is wel gewillig, maar het vlees is zwak.","39":"En weer ging Hij weg en bad, en sprak dezelfde woorden.","40":"En toen Hij terugkwam, vond Hij hen weer slapend, want hun ogen waren zwaar; en zij wisten niet wat zij Hem zouden antwoorden.","41":"En Hij kwam voor de derde keer en zei tegen hen: Slaap nu maar en rust; het is genoeg, het uur is gekomen; zie, de Mensenzoon wordt overgeleverd in de handen van de zondaars.","42":"Sta op, laten wij gaan; zie, hij die Mij verraadt, is dichtbij.","43":"En meteen, terwijl Hij nog sprak, kwam Judas eraan, een van de twaalf, en met hem een grote menigte met zwaarden en stokken, gezonden door de overpriesters en de schriftgeleerden en de ouderlingen.","44":"En hij die Hem verried, had hun een afgesproken teken gegeven en gezegd: Wie ik kussen zal, Die is het; grijp Hem en leid Hem beveiligt weg.","45":"En toen hij gekomen was, ging hij meteen naar Hem toe en zei: Rabbi! En hij kuste Hem.","46":"En zij sloegen de handen aan Hem en grepen Hem.","47":"En een van hen die daarbij stonden, trok het zwaard, sloeg de knecht van de hogepriester en sloeg hem zijn oor af.","48":"En Jezus antwoordde en zei tegen hen: Bent u uitgegaan met zwaarden en stokken, als tegen een rover, om Mij te grijpen?","49":"Dagelijks was Ik bij u in de tempel en onderwees, en u hebt Mij niet gegrepen; maar dit gebeurt opdat de Schriften vervuld zouden worden.","50":"En zij lieten Hem allemaal achter en vluchtten.","51":"En een zekere jongeman volgde Hem, met een linnen kleed om zijn naakte lichaam geslagen, en zij grepen hem.","52":"En hij liet het linnen kleed achter en vluchtte naakt van hen weg.","53":"En zij leidden Jezus weg naar de hogepriester; en bij hem kwamen al de overpriesters en de ouderlingen en de schriftgeleerden samen.","54":"En Petrus volgde Hem van verre, tot binnen op de binnenplaats van de hogepriester, en hij zat bij de raadsdienaren en warmde zich bij het vuur.","55":"En de overpriesters en de hele raad zochten een getuigenis tegen Jezus om Hem ter dood te brengen, maar vonden die niet.","56":"Want velen getuigden vals tegen Hem, maar de getuigenissen waren niet eenstemmig.","57":"En sommigen stonden op en getuigden vals tegen Hem en zeiden:","58":"Wij hebben Hem horen zeggen: Ik zal deze tempel, die met handen gemaakt is, afbreken, en in drie dagen een andere, zonder handen gemaakt, bouwen.","59":"En ook zo was hun getuigenis niet eenstemmig.","60":"En de hogepriester stond op in het midden en vroeg Jezus: Antwoordt U niets? Wat getuigen dezen tegen U?","61":"Maar Hij zweeg stil en antwoordde niets. Opnieuw vroeg de hogepriester Hem en zei tegen Hem: Bent U de Christus, de Zoon van de Gezegende?","62":"En Jezus zei: Ik ben het. En u zult de Mensenzoon zien zitten aan de rechterhand van de kracht van God, en komen met de wolken van de hemel.","63":"En de hogepriester scheurde zijn kleren en zei: Hebben wij nog getuigen nodig?","64":"U hebt de godslastering gehoord; wat oordeelt u? En zij allen veroordeelden Hem en achtten Hem de dood schuldig.","65":"En sommigen begonnen Hem te bespuwen en Zijn gezicht te bedekken en Hem met vuisten te slaan en tegen Hem te zeggen: Profeteer! En de raadsdienaren gaven Hem slagen in het gezicht.","66":"En toen Petrus beneden op de binnenplaats was, kwam een van de dienstmeisjes van de hogepriester;","67":"en toen zij Petrus zich zag warmen, keek zij hem aan en zei: Ook u was bij Jezus de Nazarener.","68":"Maar hij ontkende het en zei: Ik ken Hem niet, en ik weet niet wat u zegt. En hij ging naar buiten, naar het voorportaal, en de haan kraaide.","69":"En het dienstmeisje zag hem opnieuw en begon te zeggen tegen hen die daarbij stonden: Hij is een van hen.","70":"Maar hij ontkende het opnieuw. En kort daarna zeiden zij die daarbij stonden opnieuw tegen Petrus: U bent werkelijk een van hen, want u bent ook een Galileëer.","71":"En hij begon zichzelf te vervloeken en te zweren: Ik ken deze Mens niet van Wie u spreekt.","72":"En de haan kraaide voor de tweede keer; en Petrus herinnerde zich het woord dat Jezus tegen hem gezegd had: Voordat de haan twee keer gekraaid zal hebben, zult u Mij drie keer verloochenen. En hij barstte uit in tranen."},"kopjes":{"1":"De zalving te Bethanië","10":"Het verraad van Judas","12":"De voorbereiding van het Pascha","22":"De instelling van het avondmaal","26":"De voorzegging van Petrus' verloochening","32":"Jezus in Gethsemane","43":"De gevangenneming van Jezus","53":"Jezus voor de Hoge Raad","66":"De verloochening door Petrus"},"notities":{"1":"Grieks ἄζυμα = ongezuurd (niet \"ongeheveld\")","3":"Grieks πιστικῆς νάρδου = zuivere/echte nardus; πολυτελοῦς = van grote waarde","4":"Grieks ἀπώλεια = verspilling","5":"Grieks δηναρίων = denariën (Romeinse munten)","11":"Grieks εὐκαίρως = op een geschikt moment","15":"Grieks ἀνάγαιον = bovenzaal/bovenkamer","24":"Grieks διαθήκης = verbond (niet \"testament\")","27":"Citaat Zacharia 13:7 — Grieks σκανδαλισθήσεσθε = ten val komen/struikelen","33":"Grieks ἐκθαμβεῖσθαι = hevig geschokt/ontsteld; ἀδημονεῖν = diep angstig/radeloos","44":"Grieks σύσσημον = afgesproken teken; ἀσφαλῶς = veilig/zeker","48":"Grieks λῃστήν = rover/misdadiger (niet \"moordenaar\")","51":"Grieks σινδόνα = linnen kleed/doek","54":"Grieks αὐλήν = binnenplaats/voorhof (niet \"zaal\")","61":"Grieks τοῦ εὐλογητοῦ = de Gezegende — Joodse eerbiedige omschrijving voor God","65":"Grieks ῥαπίσμασιν = slagen in het gezicht","68":"Grieks προαύλιον = voorhof/portiek","72":"Grieks ἐπιβαλών ἔκλαιεν — de betekenis van ἐπιβαλών is omstreden; mogelijk \"hij barstte uit in tranen\" of \"hij bedekte zijn hoofd en weende\""},"kanttekeningen":{"1":[{"anker":"Pascha","concept":"pascha","uitleg":"Het Pascha was het Joodse feest wat Joden herinnerde aan de manier waarop God hen bevrijdde uit slavernij in Egypte. God oordeelde de Egyptenaren en ging de huizen van de Israelieten die gemarkeerd waren met het bloed van een lammetje voorbij. Zo was het ook een afschaduwing van de Messias die als een Lam geslacht werd zodat God iedereen die in Hem gelooft voorbij zal gaan bij het laatste oordeel."},{"anker":"overpriesters","concept":"overpriesters"},{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"}],"9":[{"anker":"Evangelie","concept":"evangelie"}],"10":[{"anker":"overpriesters","concept":"overpriesters"}],"12":[{"anker":"Pascha","concept":"pascha"},{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"13":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"14":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"},{"anker":"Pascha","concept":"pascha"}],"16":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"},{"anker":"Pascha","concept":"pascha"}],"21":[{"anker":"Mensenzoon","concept":"mensenzoon"}],"24":[{"anker":"Nieuwe Verbond","concept":"nieuw-verbond","uitleg":"Het Nieuwe Verbond was Gods beloofde nieuwe afspraak waarop Hij met de mensen om zou gaan. Onder het Oude Verbond, de wet, was het de afspraak: \"Doe dit en je zult leven.\" Dit kon niemand in werkelijkheid en was enkel om te laten zien dat we iets beters nodig hadden. In dat Nieuwe Verbond was de afspraak: \"Terwijl jouw bloed moet vloeien vanwege je zonde, zal het bloed van Jezus Christus, die niet gezondigd had, vloeien in jouw plaats zodat jij kunt leven.\""}],"25":[{"anker":"Koninkrijk van God","concept":"koninkrijk-van-god"}],"32":[{"anker":"discipelen","concept":"discipelen"}],"34":[{"anker":"ziel","concept":"ziel"}],"41":[{"anker":"Mensenzoon","concept":"mensenzoon"}],"43":[{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"},{"anker":"overpriesters","concept":"overpriesters"}],"49":[{"anker":"tempel","concept":"tempel"},{"anker":"Schriften","concept":"schriften"}],"53":[{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"},{"anker":"overpriesters","concept":"overpriesters"}],"54":[{"anker":"hogepriester","concept":"hogepriester"}],"55":[{"anker":"overpriesters","concept":"overpriesters"}],"58":[{"anker":"tempel","concept":"tempel"}],"60":[{"anker":"hogepriester","concept":"hogepriester"}],"61":[{"anker":"Christus","concept":"christus"},{"anker":"hogepriester","concept":"hogepriester"}],"62":[{"anker":"Mensenzoon","concept":"mensenzoon"}],"63":[{"anker":"hogepriester","concept":"hogepriester"}],"66":[{"anker":"hogepriester","concept":"hogepriester"}]}},"15":{"verzen":{"1":"En meteen, 's morgens vroeg, hielden de overpriesters samen raad met de ouderlingen en schriftgeleerden en de hele raad, en toen zij Jezus gebonden hadden, brachten zij Hem weg en leverden Hem over aan Pilatus.","2":"En Pilatus vroeg Hem: Bent U de Koning van de Joden? En Hij antwoordde en zei tegen hem: U zegt het.","3":"En de overpriesters beschuldigden Hem van veel zaken, maar Hij antwoordde niets.","4":"En Pilatus vroeg Hem weer en zei: Antwoordt U niet? Zie, hoeveel zaken zij tegen U getuigen!","5":"En Jezus antwoordde niet meer, zodat Pilatus zich verwonderde.","6":"En op het feest liet hij hun een gevangene los, wie zij ook maar wilden.","7":"En er was iemand, genaamd Barabbas, gevangengezet met de opstandelingen, die in de opstand iemand hadden vermoord.","8":"En de menigte riep uit en begon te vragen dat hij deed zoals hij hun altijd gedaan had.","9":"En Pilatus antwoordde hun en zei: Wilt u dat ik u de Koning van de Joden loslaat?","10":"(Want hij wist dat de overpriesters Hem uit afgunst overgeleverd hadden.)","11":"Maar de overpriesters hitsten de menigte op dat hij hun liever Barabbas zou loslaten.","12":"En Pilatus antwoordde en zei weer tegen hen: Wat wilt u dan dat ik zal doen met Hem Die u de Koning van de Joden noemt?","13":"En zij riepen weer: Kruisig Hem!","14":"Maar Pilatus zei tegen hen: Wat voor kwaad heeft Hij dan gedaan? En zij riepen des te meer: Kruisig Hem!","15":"Pilatus nu, die de menigte tevreden wilde stellen, liet hun Barabbas los en gaf Jezus over, nadat hij Hem had laten geselen, om gekruisigd te worden.","16":"En de soldaten leidden Hem de zaal binnen, dat is het rechthuis, en riepen de hele legerafdeling samen;","17":"En zij deden Hem een purperen mantel aan, en nadat zij een doornenkroon gevlochten hadden, zetten zij Hem die op;","18":"En zij begonnen Hem te begroeten en zeiden: Wees gegroet, Koning van de Joden!","19":"En zij sloegen Zijn hoofd met een rietstok en bespogen Hem, en knielden neer en aanbaden Hem.","20":"En toen zij Hem bespot hadden, deden zij Hem de purperen mantel af en deden Hem Zijn eigen kleren aan, en leidden Hem naar buiten om Hem te kruisigen.","21":"En zij dwongen een zekere Simon van Cyrene, die voorbijkwam van het land, de vader van Alexander en Rufus, om Zijn kruis te dragen.","22":"En zij brachten Hem naar de plaats Golgotha, wat vertaald betekent: Schedelplaats.","23":"En zij gaven Hem met mirre gemengde wijn te drinken, maar Hij nam die niet.","24":"En toen zij Hem gekruisigd hadden, verdeelden zij Zijn kleren door het lot erover te werpen, wat ieder zou krijgen.","25":"En het was het derde uur toen zij Hem kruisigden.","26":"En het opschrift van Zijn beschuldiging was boven Hem geschreven: DE KONING VAN DE JODEN.","27":"En zij kruisigden met Hem twee rovers, een aan Zijn rechterzijde en een aan Zijn linkerzijde.","28":"En de Schrift is vervuld die zegt: En Hij is onder de misdadigers gerekend.","29":"En zij die voorbijgingen, lasterden Hem, terwijl zij hun hoofd schudden, en zeiden: Ha! U Die de tempel afbreekt en in drie dagen opbouwt,","30":"Red Uzelf en kom af van het kruis!","31":"En evenzo ook de overpriesters, met de schriftgeleerden, zeiden tegen elkaar, terwijl zij spotten: Hij heeft anderen gered; Zichzelf kan Hij niet redden.","32":"Laat de Christus, de Koning van Israël, nu afkomen van het kruis, zodat wij het zien en geloven! Ook zij die met Hem gekruisigd waren, smaadden Hem.","33":"En toen het zesde uur gekomen was, kwam er duisternis over de hele aarde, tot het negende uur.","34":"En op het negende uur riep Jezus met een luide stem: Eloï, Eloï, lama sabachtani? Dat betekent: Mijn God, Mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?","35":"En sommigen van hen die daarbij stonden en dit hoorden, zeiden: Zie, Hij roept Elia.","36":"En iemand liep erheen, vulde een spons met zure wijn, stak die op een rietstok en gaf Hem te drinken, en zei: Wacht, laten we zien of Elia komt om Hem eraf te nemen.","37":"En Jezus riep met een luide stem en gaf de geest.","38":"En het voorhangsel van de tempel scheurde in tweeën, van boven tot beneden.","39":"En de hoofdman over honderd, die tegenover Hem stond en zag dat Hij zo de geest had gegeven, zei: Werkelijk, deze Mens was de Zoon van God!","40":"En er waren ook vrouwen die vanuit de verte toekeken, onder wie ook Maria Magdalena, en Maria de moeder van Jakobus de kleine en van Joses, en Salome;","41":"die Hem ook, toen Hij in Galilea was, waren gevolgd en Hem hadden gediend; en vele andere vrouwen die met Hem naar Jeruzalem waren meegekomen.","42":"En toen het nu avond was geworden, omdat het de Voorbereiding was, dat is de dag voor de sabbat,","43":"kwam Jozef van Arimathea, een aanzienlijk raadslid, die ook zelf het Koninkrijk van God verwachtte; en hij waagde het om naar Pilatus te gaan en vroeg om het lichaam van Jezus.","44":"En Pilatus verwonderde zich dat Hij al gestorven was, en nadat hij de hoofdman over honderd bij zich geroepen had, vroeg hij hem of Hij al lang gestorven was.","45":"En toen hij het van de hoofdman over honderd vernomen had, schonk hij Jozef het lichaam.","46":"En hij kocht fijn linnen, en nadat hij Hem had afgenomen, wikkelde hij Hem in het fijne linnen en legde Hem in een graf dat uit een rots was uitgehouwen; en hij rolde een steen voor de ingang van het graf.","47":"En Maria Magdalena en Maria de moeder van Joses zagen waar Hij gelegd werd."},"kopjes":{"1":"Jezus voor Pilatus","16":"De bespotting door de soldaten","21":"De kruisiging","33":"De dood van Jezus","42":"De begrafenis van Jezus"},"notities":{"11":"Grieks ἀνέσεισαν = ophitsen, opzwepen — sterker dan “bewegen”","16":"Grieks στρατιῶται = soldaten; σπεῖραν = cohort/legerafdeling","27":"Grieks λῃστάς = rovers/misdadigers — niet “moordenaars” (φονεῖς)","31":"Grieks ἔσωσεν / σῶσαι = redden — niet “verlossen” (λυτρόω)","36":"Grieks ὄξους = zure wijn/azijn — “edik” is verouderd","43":"Grieks εὐσχήμων = aanzienlijk, gerespecteerd — niet “eerlijk” in hedendaagse betekenis"},"kanttekeningen":{"1":[{"anker":"overpriesters","concept":"overpriesters"},{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"}],"3":[{"anker":"overpriesters","concept":"overpriesters"}],"10":[{"anker":"overpriesters","concept":"overpriesters"}],"11":[{"anker":"overpriesters","concept":"overpriesters"}],"28":[{"anker":"Schrift","concept":"schriften"}],"29":[{"anker":"tempel","concept":"tempel"}],"31":[{"anker":"schriftgeleerden","concept":"schriftgeleerden"},{"anker":"overpriesters","concept":"overpriesters"}],"32":[{"anker":"Christus","concept":"christus"}],"38":[{"anker":"tempel","concept":"tempel"}],"42":[{"anker":"sabbat","concept":"sabbat"}],"43":[{"anker":"Koninkrijk van God","concept":"koninkrijk-van-god"}]}},"16":{"verzen":{"1":"En toen de sabbat voorbij was, hadden Maria Magdalena en Maria de moeder van Jakobus en Salome specerijen gekocht om Hem te komen zalven.","2":"En zeer vroeg op de eerste dag van de week kwamen zij bij het graf, toen de zon opging.","3":"En zij zeiden tegen elkaar: Wie zal de steen voor ons van de ingang van het graf wegrollen?","4":"(En toen zij opkeken, zagen zij dat de steen weggerold was), want hij was zeer groot.","5":"En toen zij het graf waren ingegaan, zagen zij een jongeman zitten aan de rechterzijde, gekleed in een wit lang gewaad, en zij werden verbaasd.","6":"Maar hij zei tegen hen: Wees niet verbaasd. U zoekt Jezus de Nazarener, Die gekruisigd is. Hij is opgestaan! Hij is hier niet; zie de plaats waar zij Hem gelegd hadden.","7":"Maar ga heen, zeg tegen Zijn discipelen en Petrus dat Hij u voorgaat naar Galilea; daar zult u Hem zien, zoals Hij u gezegd heeft.","8":"En zij gingen haastig naar buiten en vluchtten van het graf, want beving en ontzetting had hen bevangen; en zij zeiden tegen niemand iets, want zij waren bang.","9":"En toen Jezus was opgestaan, 's morgens vroeg op de eerste dag van de week, verscheen Hij eerst aan Maria Magdalena, uit wie Hij zeven demonen had uitgedreven.","10":"Zij ging heen en berichtte het aan hen die met Hem geweest waren, die treurden en weenden.","11":"En toen zij hoorden dat Hij leefde en door haar gezien was, geloofden zij het niet.","12":"En daarna is Hij in een andere gedaante geopenbaard aan twee van hen, toen zij wandelden en naar het veld gingen.","13":"Dezen gingen ook heen en berichtten het aan de anderen, maar zij geloofden ook hen niet.","14":"Daarna is Hij geopenbaard aan de elf, toen zij aan tafel zaten, en Hij verweet hun hun ongeloof en hardheid van hart, omdat zij hen die Hem gezien hadden nadat Hij was opgestaan, niet hadden geloofd.","15":"En Hij zei tegen hen: Ga heen in de hele wereld, predik het Evangelie aan alle schepselen.","16":"Wie geloofd zal hebben en gedoopt zal zijn, zal gered worden; maar wie niet zal geloofd hebben, zal veroordeeld worden.","17":"En aan hen die geloofd zullen hebben, zullen deze tekenen volgen: in Mijn Naam zullen zij demonen uitdrijven; in nieuwe talen zullen zij spreken;","18":"slangen zullen zij opnemen; en als zij iets dodelijks zullen drinken, zal het hun niet schaden; op zieken zullen zij de handen leggen en zij zullen gezond worden.","19":"De Heer dan, nadat Hij tegen hen gesproken had, is opgenomen in de hemel en is gezeten aan de rechterhand van God.","20":"En zij gingen uit en predikten overal, en de Heer werkte mee en bevestigde het Woord door tekenen die daarop volgden. Amen."},"kopjes":{"1":"De opstanding van Jezus","9":"De verschijning aan Maria Magdalena","14":"De verschijning aan de elf en de zendingsopdracht","19":"De hemelvaart"},"notities":{"15":"Grieks κτίσει = schepping/al het geschapene — “creaturen” is verouderd","16":"Grieks σωθήσεται = gered worden; κατακριθήσεται = veroordeeld worden","9":"Markus 16:9-20 (het «langere slot») is in Nestle-Aland (NA28) tussen dubbele haken geplaatst — het ontbreekt in de twee oudste Griekse handschriften (Codex Sinaiticus en Vaticanus). De meeste tekstcritici beschouwen het als een latere toevoeging, hoewel het al vroeg in de overlevering voorkomt. De SV volgt hier de Textus Receptus, die het als canoniek opneemt."},"kanttekeningen":{"1":[{"anker":"sabbat","concept":"sabbat"}],"15":[{"anker":"Evangelie","concept":"evangelie"}],"16":[{"anker":"gedoopt","concept":"doop"}],"17":[{"anker":"demonen","concept":"demonen"}]}}},"Lukas":{"1":{"verzen":{"1":"Aangezien velen het ter hand hebben genomen om een verhaal op te stellen van de dingen die onder ons volkomen zekerheid hebben;","2":"Zoals zij die van het begin af aan ooggetuigen en dienaren van het Woord geweest zijn, ze ons hebben overgeleverd;","3":"Zo heeft het ook mij goed gedacht, nadat ik alles van voren af aan zorgvuldig onderzocht heb, het vervolgens aan u te schrijven, voortreffelijke Theofilus!","4":"Opdat u de zekerheid mag kennen van de dingen waarvan u onderwezen bent.","5":"In de dagen van Herodes, de koning van Judea, was er een zeker priester, met de naam Zacharias, van de afdeling van Abia; en zijn vrouw was uit de dochters van Aäron, en haar naam was Elizabet.","6":"En zij waren beiden rechtvaardig voor God en wandelden in al de geboden en bepalingen van de Heer, onberispelijk.","7":"En zij hadden geen kind, omdat Elizabet onvruchtbaar was, en zij beiden ver op hun dagen gekomen waren.","8":"En het gebeurde, toen hij het priesterambt bediende voor God, toen zijn afdeling aan de beurt was,","9":"dat het hem naar de gewoonte van de priesterlijke dienst door het lot was toegevallen om in te gaan in de tempel van de Heer om het reukoffer te brengen.","10":"En heel de menigte van het volk was buiten aan het bidden op het uur van het reukoffer.","11":"En hem verscheen een engel van de Heer, staande aan de rechterkant van het reukofferaltaar.","12":"En toen Zacharias hem zag, werd hij ontsteld, en vrees overviel hem.","13":"Maar de engel zei tegen hem: Vrees niet, Zacharias, want uw gebed is verhoord, en uw vrouw Elizabet zal u een zoon baren, en u zult hem de naam Johannes geven.","14":"En u zal blijdschap en vreugde ten deel vallen, en velen zullen zich over zijn geboorte verblijden.","15":"Want hij zal groot zijn voor de Heer; geen wijn en geen sterke drank zal hij drinken, en hij zal met de Heilige Geest vervuld worden, al van de moederschoot af.","16":"En hij zal veel van de kinderen van Israël bekeren tot de Heer, hun God.","17":"En hij zal voor Hem uitgaan, in de geest en de kracht van Elia, om de harten van de vaderen te bekeren tot de kinderen, en de ongehoorzamen tot de wijsheid van de rechtvaardigen, om voor de Heer een toegerust volk te bereiden.","18":"En Zacharias zei tegen de engel: Waaraan zal ik dat weten? Want ik ben oud, en mijn vrouw is ver op haar dagen gekomen.","19":"En de engel antwoordde en zei tegen hem: Ik ben Gabriël, die voor God sta, en ben uitgezonden om tot u te spreken en u deze dingen te verkondigen.","20":"En zie, u zult zwijgen en niet kunnen spreken tot op de dag dat deze dingen gebeurd zullen zijn, omdat u mijn woorden niet geloofd hebt, die vervuld zullen worden op hun tijd.","21":"En het volk stond te wachten op Zacharias, en zij waren verwonderd dat hij zo lang in de tempel bleef.","22":"En toen hij naar buiten kwam, kon hij niet tegen hen spreken; en zij begrepen dat hij een visioen in de tempel had gezien. En hij wenkte hun toe en bleef stom.","23":"En het gebeurde, toen de dagen van zijn dienst vervuld waren, dat hij naar zijn huis ging.","24":"En na die dagen werd Elizabet, zijn vrouw, zwanger; en zij verborg zich vijf maanden en zei:","25":"Zo heeft de Heer aan mij gedaan in de dagen waarin Hij naar mij heeft omgezien, om mijn smaad onder de mensen weg te nemen.","26":"En in de zesde maand werd de engel Gabriël door God gezonden naar een stad in Galilea, genaamd Nazareth;","27":"Tot een maagd, die ondertrouwd was met een man wiens naam Jozef was, uit het huis van David; en de naam van de maagd was Maria.","28":"En toen de engel bij haar binnengekomen was, zei hij: Wees gegroet, begenadigde! De Heer is met u; u bent gezegend onder de vrouwen.","29":"En toen zij hem zag, werd zij zeer ontsteld over dit woord, en zij overlegde wat deze begroeting zou betekenen.","30":"En de engel zei tegen haar: Vrees niet, Maria, want u hebt genade bij God gevonden.","31":"En zie, u zult zwanger worden en een Zoon baren, en u zult Hem de naam Jezus geven.","32":"Deze zal groot zijn en de Zoon van de Allerhoogste genoemd worden; en God, de Heer, zal Hem de troon van Zijn vader David geven.","33":"En Hij zal over het huis van Jakob Koning zijn tot in eeuwigheid, en aan Zijn Koninkrijk zal geen einde zijn.","34":"En Maria zei tegen de engel: Hoe zal dat gaan, nu ik geen man heb gekend?","35":"En de engel antwoordde en zei tegen haar: De Heilige Geest zal over u komen, en de kracht van de Allerhoogste zal u overschaduwen; daarom ook zal het Heilige Dat uit u geboren zal worden, Gods Zoon genoemd worden.","36":"En zie, Elizabet, uw familielid, is ook zelf zwanger van een zoon, in haar ouderdom; en deze maand is de zesde voor haar die onvruchtbaar genoemd werd.","37":"Want geen ding zal bij God onmogelijk zijn.","38":"En Maria zei: Zie, de dienares van de Heer; mij geschiede naar uw woord. En de engel ging van haar weg.","39":"En Maria stond op in die dagen en reisde met haast naar het bergland, naar een stad van Juda;","40":"En zij kwam in het huis van Zacharias en begroette Elizabet.","41":"En het gebeurde, toen Elizabet de begroeting van Maria hoorde, dat het kindje opsprong in haar buik; en Elizabet werd vervuld met de Heilige Geest;","42":"En zij riep uit met luide stem en zei: Gezegend bent u onder de vrouwen, en gezegend is de vrucht van uw buik!","43":"En waaraan heb ik dit te danken, dat de moeder van mijn Heer naar mij toe komt?","44":"Want zie, toen het geluid van uw begroeting in mijn oren klonk, sprong het kindje van vreugde op in mijn buik.","45":"En gelukkig is zij die geloofd heeft, want de dingen die haar van de Heer gezegd zijn, zullen volbracht worden.","46":"En Maria zei: Mijn ziel maakt de Heer groot;","47":"En mijn geest verheugt zich in God, mijn Redder;","48":"Omdat Hij de nederigheid van Zijn dienares heeft aangezien; want zie, van nu aan zullen alle geslachten mij gelukkig prijzen.","49":"Want grote dingen heeft Hij Die machtig is, aan mij gedaan, en heilig is Zijn Naam.","50":"En Zijn barmhartigheid is van geslacht tot geslacht over hen die Hem vrezen.","51":"Hij heeft een krachtig werk gedaan door Zijn arm; Hij heeft hoogmoedigen met de gedachten van hun hart verstrooid.","52":"Hij heeft machtigen van de tronen neergehaald, en nederigen heeft Hij verhoogd.","53":"Hongerigen heeft Hij met goede gaven vervuld, en rijken heeft Hij leeg weggezonden.","54":"Hij heeft Israël, Zijn knecht, aangenomen, door aan Zijn barmhartigheid te denken,","55":"Zoals Hij gesproken heeft tot onze vaderen, namelijk tot Abraham en zijn nageslacht, tot in eeuwigheid.","56":"En Maria bleef bij haar ongeveer drie maanden en keerde terug naar haar huis.","57":"En de tijd van Elizabet werd vervuld dat zij baren zou, en zij baarde een zoon.","58":"En de omwonenden en haar familieleden hoorden dat de Heer Zijn barmhartigheid aan haar had grootgemaakt, en zij waren met haar verblijd.","59":"En het gebeurde op de achtste dag dat zij kwamen om het kindje te besnijden, en zij noemden het Zacharias, naar de naam van zijn vader.","60":"En zijn moeder antwoordde en zei: Nee, maar hij zal Johannes heten.","61":"En zij zeiden tegen haar: Er is niemand in uw familie die met die naam genoemd wordt.","62":"En zij wenkten zijn vader hoe hij wilde dat hij genoemd zou worden.","63":"En toen hij een schrijftafeltje gevraagd had, schreef hij: Johannes is zijn naam. En zij verwonderden zich allen.","64":"En meteen werd zijn mond geopend en zijn tong losgemaakt; en hij sprak en loofde God.","65":"En er kwam vrees over allen die rondom hen woonden; en in heel het bergland van Judea werd veel gesproken over al deze dingen.","66":"En allen die het hoorden, namen het ter harte en zeiden: Wat zal toch dit kindje worden? En de hand van de Heer was met hem.","67":"En Zacharias, zijn vader, werd vervuld met de Heilige Geest en profeteerde en zei:","68":"Geloofd zij de Heer, de God van Israël, want Hij heeft naar Zijn volk omgezien en het verlossing gebracht;","69":"En heeft een hoorn van redding voor ons opgericht in het huis van David, Zijn knecht;","70":"Zoals Hij gesproken heeft door de mond van Zijn heilige profeten, die er van oudsher geweest zijn;","71":"Namelijk redding van onze vijanden en uit de hand van allen die ons haten;","72":"Om barmhartigheid te doen aan onze vaderen en te denken aan Zijn heilig verbond;","73":"En aan de eed die Hij Abraham, onze vader, gezworen heeft, om ons te geven","74":"Dat wij, verlost uit de hand van onze vijanden, Hem zouden dienen zonder vrees,","75":"In heiligheid en gerechtigheid voor Hem, al de dagen van ons leven.","76":"En u, kindje, zult een profeet van de Allerhoogste genoemd worden; want u zult voor het aangezicht van de Heer uitgaan om Zijn wegen te bereiden,","77":"Om Zijn volk kennis van redding te geven, in de vergeving van hun zonden,","78":"Door de diepe bewogenheid van onze God, waarmee de Opgang uit de hoogte naar ons heeft omgezien,","79":"Om te verschijnen aan hen die gezeten zijn in duisternis en schaduw van de dood, om onze voeten te richten op de weg van de vrede.","80":"En het kindje groeide op en werd gesterkt in de geest, en was in de woestijnen tot de dag van zijn verschijnen voor Israël."},"kopjes":{"1":"Opdracht aan Theofilus","5":"De aankondiging van Johannes' geboorte","26":"De aankondiging van Jezus' geboorte","39":"Maria bezoekt Elizabet","46":"De lofzang van Maria","57":"De geboorte van Johannes","67":"De lofzang van Zacharias"},"notities":{"4":"Grieks κατηχήθης = onderwezen bent — hier gaat het om mondelinge onderwijzing in het geloof","6":"Grieks δικαιώμασιν = bepalingen/verordeningen — \"rechten\" is verouderd voor deze juridische/ceremoniële voorschriften","17":"Grieks φρονήσει δικαίων = wijsheid/verstandigheid van de rechtvaardigen — \"voorzichtigheid\" is hier misleidend in modern Nederlands","22":"Grieks ὀπτασίαν = visioen — \"gezicht\" in de SV betekent hier \"visioen\", niet het gelaat","28":"Grieks κεχαριτωμένη = begenadigde — voltooid deelwoord van χαριτόω, \"met genade begiftigen\"","45":"Grieks μακαρία = gelukkig/zalig — μακάριος duidt op een diep geluk, door God geschonken","47":"Grieks σωτῆρί = Redder — σωτήρ (sōtēr) = hij die redt/verlost; \"Zaligmaker\" is verouderd","48":"Grieks μακαριοῦσίν = gelukkig prijzen — van μακαρίζω, \"gelukkig noemen\"","58":"Grieks συγγενεῖς = verwanten/familieleden — \"magen\" is verouderd voor bloedverwanten","61":"Grieks συγγενείας = verwantschap — \"maagschap\" is verouderd voor familiekring","68":"Grieks λύτρωσιν = verlossing — van λυτρόω (lutroō) = loskopen, bevrijden; behouden als \"verlossing\"","69":"Grieks κέρας σωτηρίας = hoorn van redding — σωτηρία (sōtēria) = redding, behoud; \"zaligheid\" is verouderd","71":"Grieks σωτηρίαν = redding — hier is σωτηρία de verlossing/redding uit de hand van vijanden","77":"Grieks γνῶσιν σωτηρίας = kennis van redding — σωτηρία (sōtēria) = redding","78":"Grieks σπλάγχνα ἐλέους = diep innerlijk medelijden/ontferming — σπλάγχνα verwijst letterlijk naar de ingewanden als zetel van diepe emotie; ἀνατολή = Opgang, de Messias als het opgaande licht"},"verwijzingen":{"5":"1 Kron 24:10","15":"Num 6:3; Richt 13:4","31":"Jes 7:14; Mt 1:21","32":"2 Sam 7:12-16; Jes 9:6-7","33":"Dan 7:14","35":"Mt 1:20","37":"Gen 18:14","46":"1 Sam 2:1-10","76":"Jes 40:3; Mal 3:1","79":"Jes 9:1; Jes 42:7"}},"2":{"verzen":{"1":"En het gebeurde in die dagen dat er een bevel uitging van keizer Augustus dat heel de wereld ingeschreven zou worden.","2":"Deze eerste inschrijving vond plaats toen Cyrenius stadhouder over Syrië was.","3":"En zij gingen allen op weg om ingeschreven te worden, ieder naar zijn eigen stad.","4":"En ook Jozef ging op vanuit Galilea, uit de stad Nazareth, naar Judea, naar de stad van David, die Bethlehem genoemd wordt (omdat hij uit het huis en geslacht van David was),","5":"Om ingeschreven te worden met Maria, zijn ondertrouwde vrouw, die zwanger was.","6":"En het gebeurde, toen zij daar waren, dat de dagen vervuld werden dat zij baren zou.","7":"En zij baarde haar eerstgeboren Zoon, en wikkelde Hem in doeken, en legde Hem neer in de kribbe, omdat er voor hen geen plaats was in de herberg.","8":"En er waren herders in diezelfde landstreek, die zich in het veld ophielden en de nachtwacht hielden over hun kudde.","9":"En zie, een engel van de Heer stond bij hen, en de heerlijkheid van de Heer omscheen hen, en zij vreesden met grote vrees.","10":"En de engel zei tegen hen: Vrees niet, want zie, ik verkondig u grote blijdschap, die voor heel het volk zijn zal;","11":"Namelijk dat heden voor u geboren is de Redder, Die Christus, de Heer, is, in de stad van David.","12":"En dit zal voor u het teken zijn: u zult het Kindje vinden in doeken gewikkeld en liggend in de kribbe.","13":"En plotseling was er met de engel een menigte van de hemelse legermacht, die God prees en zei:","14":"Ere zij God in de hoogste hemelen, en vrede op aarde, onder de mensen die Hij goedgezind is.","15":"En het gebeurde, toen de engelen van hen weggegaan waren naar de hemel, dat de herders tegen elkaar zeiden: Laten wij dan naar Bethlehem gaan en dit woord zien dat er gebeurd is, dat de Heer ons heeft verkondigd.","16":"En zij kwamen met haast en vonden Maria en Jozef, en het Kindje liggend in de kribbe.","17":"En toen zij Het gezien hadden, maakten zij overal bekend het woord dat hun over dit Kindje gezegd was.","18":"En allen die het hoorden, verwonderden zich over wat hun door de herders gezegd werd.","19":"Maar Maria bewaarde al deze woorden en overwoog ze in haar hart.","20":"En de herders keerden terug en verheerlijkten en prezen God over alles wat zij gehoord en gezien hadden, zoals tegen hen gesproken was.","21":"En toen acht dagen vervuld waren, zodat men het Kindje besnijden zou, werd Zijn naam Jezus genoemd, zoals Hij door de engel genoemd was voordat Hij in de moederschoot ontvangen was.","22":"En toen de dagen van haar reiniging vervuld waren, naar de wet van Mozes, brachten zij Hem naar Jeruzalem om Hem aan de Heer voor te stellen,","23":"Zoals geschreven is in de wet van de Heer: Al wat mannelijk is dat de moederschoot opent, zal voor de Heer heilig genoemd worden;","24":"En om een offer te geven naar wat in de wet van de Heer gezegd is: een paar tortelduiven of twee jonge duiven.","25":"En zie, er was een mens in Jeruzalem, wiens naam Simeon was; en deze mens was rechtvaardig en godvrezend, en hij verwachtte de vertroosting van Israël, en de Heilige Geest was op hem.","26":"En hem was door de Heilige Geest een Goddelijke openbaring gedaan dat hij de dood niet zou zien voordat hij de Christus van de Heer zou zien.","27":"En hij kwam door de Geest in de tempel. En toen de ouders het Kind Jezus binnenbrachten om naar de gewoonte van de wet met Hem te doen,","28":"Nam hij Het in zijn armen, loofde God en zei:","29":"Nu laat U, Heer, Uw dienstknecht gaan in vrede, naar Uw woord;","30":"Want mijn ogen hebben Uw redding gezien,","31":"Die U bereid hebt voor het aangezicht van alle volken:","32":"Een Licht tot verlichting van de heidenen, en tot heerlijkheid van Uw volk Israël.","33":"En Jozef en Zijn moeder verwonderden zich over wat van Hem gezegd werd.","34":"En Simeon zegende hen en zei tegen Maria, Zijn moeder: Zie, Deze is bestemd tot een val en opstanding van velen in Israël, en tot een teken dat weersproken zal worden;","35":"En ook door uw eigen ziel zal een zwaard gaan, opdat de gedachten uit vele harten geopenbaard worden.","36":"En er was Anna, een profetes, een dochter van Fanuël, uit de stam van Aser; zij was op zeer hoge leeftijd gekomen en had na haar maagdelijke staat zeven jaar met haar man geleefd.","37":"En zij was een weduwe van ongeveer vierentachtig jaar, die niet week uit de tempel en God diende met vasten en bidden, nacht en dag.","38":"En zij kwam op datzelfde moment daarbij, beleed evenzo de Heer, en sprak over Hem tot allen die de verlossing in Jeruzalem verwachtten.","39":"En toen zij alles volbracht hadden wat naar de wet van de Heer te doen was, keerden zij terug naar Galilea, naar hun stad Nazareth.","40":"En het Kind groeide op en werd gesterkt in de geest, en vervuld met wijsheid; en de genade van God was over Hem.","41":"En Zijn ouders reisden elk jaar naar Jeruzalem, op het feest van het Pascha.","42":"En toen Hij twaalf jaar oud geworden was en zij naar Jeruzalem opgegaan waren, naar de gewoonte van het feest,","43":"En toen zij de dagen daar volbracht hadden en terugkeerden, bleef het Kind Jezus in Jeruzalem achter, en Jozef en Zijn moeder wisten het niet.","44":"Maar in de veronderstelling dat Hij bij het reisgezelschap was, gingen zij een dagreis ver en zochten Hem onder de familieleden en onder de bekenden.","45":"En toen zij Hem niet vonden, keerden zij terug naar Jeruzalem om Hem te zoeken.","46":"En het gebeurde na drie dagen dat zij Hem vonden in de tempel, zittend te midden van de leraars, terwijl Hij naar hen luisterde en hen ondervroeg.","47":"En allen die Hem hoorden, stonden versteld over Zijn verstand en Zijn antwoorden.","48":"En toen zij Hem zagen, stonden zij versteld; en Zijn moeder zei tegen Hem: Kind, waarom hebt U ons dit aangedaan? Zie, Uw vader en ik hebben U met angst gezocht.","49":"En Hij zei tegen hen: Waarom hebt u Mij gezocht? Wist u niet dat Ik bezig moet zijn met de dingen van Mijn Vader?","50":"En zij begrepen het woord niet dat Hij tegen hen sprak.","51":"En Hij ging met hen mee en kwam in Nazareth, en was hun onderdanig. En Zijn moeder bewaarde al deze dingen in haar hart.","52":"En Jezus nam toe in wijsheid en in gestalte, en in genade bij God en de mensen."},"kopjes":{"1":"De geboorte van Jezus","8":"De herders en de engelen","21":"Jezus in de tempel voorgesteld","25":"Simeon en Anna","39":"De twaalfjarige Jezus in de tempel"},"notities":{"1":"Grieks ἀπογράφεσθαι = ingeschreven worden — het gaat om een volkstelling/registratie, niet een literaire beschrijving","11":"Grieks σωτὴρ = Redder — σωτήρ (sōtēr) = hij die redt; \"Zaligmaker\" is verouderd","13":"Grieks στρατιᾶς οὐρανίου = hemelse legermacht — \"heirleger\" is verouderd; het gaat om een engelenleger","24":"Grieks θυσίαν = offer — \"offerande\" is verouderd","30":"Grieks σωτήριόν = redding/heil — \"zaligheid\" hier is σωτήριον, het reddende werk van God","38":"Grieks λύτρωσιν = verlossing — van λυτρόω (lutroō) = loskopen, bevrijden; behouden als \"verlossing\"","52":"Grieks ἡλικίᾳ = gestalte/leeftijd — kan zowel lichamelijke groei als leeftijd betekenen"},"verwijzingen":{"4":"Mi 5:1","21":"Gen 17:12; Lev 12:3; Lk 1:31","22":"Lev 12:2-8","23":"Ex 13:2,12","31":"Jes 52:10","32":"Jes 42:6; Jes 49:6","34":"Jes 8:14-15","35":"Joh 19:25"}},"3":{"verzen":{"1":"En in het vijftiende jaar van de regering van keizer Tiberius, toen Pontius Pilatus stadhouder was over Judea, en Herodes viervorst over Galilea, en Filippus, zijn broeder, viervorst over Iturea en over het land Trachonitis, en Lysanias viervorst over Abilene,","2":"Onder de hogepriesters Annas en Kajafas, kwam het woord van God tot Johannes, de zoon van Zacharias, in de woestijn.","3":"En hij kwam in heel het omliggende land van de Jordaan en predikte de doop van bekering tot vergeving van zonden,","4":"Zoals geschreven is in het boek van de woorden van de profeet Jesaja: De stem van een roepende in de woestijn: Bereid de weg van de Heer, maak Zijn paden recht!","5":"Elk dal zal gevuld worden, en elke berg en heuvel zal verlaagd worden, en de kromme wegen zullen recht worden, en de oneffen wegen effen.","6":"En alle vlees zal de redding van God zien.","7":"Hij zei dan tegen de menigten die uitkwamen om door hem gedoopt te worden: Adderengebroed, wie heeft u laten weten dat u moet vluchten voor de komende toorn?","8":"Breng dan vruchten voort die de bekering waardig zijn, en begin niet bij uzelf te zeggen: Wij hebben Abraham als vader; want ik zeg u dat God zelfs uit deze stenen voor Abraham kinderen kan verwekken.","9":"En de bijl ligt ook al aan de wortel van de bomen; elke boom dan die geen goede vrucht voortbrengt, wordt omgehakt en in het vuur geworpen.","10":"En de menigten vroegen hem: Wat zullen wij dan doen?","11":"En hij antwoordde en zei tegen hen: Wie twee onderkleren heeft, dele mee aan hem die er geen heeft; en wie voedsel heeft, doe evenzo.","12":"En er kwamen ook tollenaars om gedoopt te worden, en zij zeiden tegen hem: Meester, wat moeten wij doen?","13":"En hij zei tegen hen: Eis niet meer dan wat u opgelegd is.","14":"En ook de soldaten vroegen hem: En wij, wat moeten wij doen? En hij zei tegen hen: Doe niemand geweld aan, en pers niemand af met valse beschuldigingen, en wees tevreden met uw soldij.","15":"En toen het volk in verwachting was en allen in hun hart overlegden over Johannes, of hij misschien de Christus zou zijn,","16":"Antwoordde Johannes aan allen en zei: Ik doop u wel met water, maar Hij komt Die sterker is dan ik, van Wie ik niet waardig ben de riem van Zijn sandalen los te maken; Hij zal u dopen met de Heilige Geest en met vuur.","17":"Zijn wan is in Zijn hand, en Hij zal Zijn dorsvloer grondig reinigen en de tarwe in Zijn schuur samenbrengen, maar het kaf zal Hij met onuitblusbaar vuur verbranden.","18":"Hij dan wees hen ook met nog vele andere woorden terecht en verkondigde het volk het Evangelie.","19":"Maar toen Herodes, de viervorst, door hem bestraft werd vanwege Herodias, de vrouw van zijn broeder Filippus, en vanwege alle slechte dingen die Herodes deed,","20":"Heeft hij ook dit nog boven alles daaraan toegevoegd, dat hij Johannes in de gevangenis opgesloten heeft.","21":"En het gebeurde, toen al het volk gedoopt werd en Jezus ook gedoopt was en bad, dat de hemel geopend werd;","22":"En dat de Heilige Geest op Hem neerdaalde in lichamelijke gedaante, als een duif; en dat er een stem klonk uit de hemel: U bent Mijn geliefde Zoon, U ben ik goedgezind!","23":"En Hij, Jezus, was ongeveer dertig jaar toen Hij begon, en was (naar men meende) de zoon van Jozef, de zoon van Heli,","24":"De zoon van Matthat, de zoon van Levi, de zoon van Melchi, de zoon van Janna, de zoon van Jozef,","25":"De zoon van Mattathias, de zoon van Amos, de zoon van Naüm, de zoon van Esli, de zoon van Naggai,","26":"De zoon van Maath, de zoon van Mattathias, de zoon van Semeï, de zoon van Jozef, de zoon van Juda,","27":"De zoon van Johannes, de zoon van Rhesa, de zoon van Zorobabel, de zoon van Salathiël, de zoon van Neri,","28":"De zoon van Melchi, de zoon van Addi, de zoon van Kosam, de zoon van Elmodam, de zoon van Er,","29":"De zoon van Joses, de zoon van Eliëzer, de zoon van Jorim, de zoon van Matthat, de zoon van Levi,","30":"De zoon van Simeon, de zoon van Juda, de zoon van Jozef, de zoon van Jonan, de zoon van Eljakim,","31":"De zoon van Meleas, de zoon van Maïnan, de zoon van Mattatha, de zoon van Nathan, de zoon van David,","32":"De zoon van Jesse, de zoon van Obed, de zoon van Boaz, de zoon van Salmon, de zoon van Nahasson,","33":"De zoon van Aminadab, de zoon van Aram, de zoon van Esrom, de zoon van Fares, de zoon van Juda,","34":"De zoon van Jakob, de zoon van Izak, de zoon van Abraham, de zoon van Thara, de zoon van Nachor,","35":"De zoon van Saruch, de zoon van Ragau, de zoon van Falek, de zoon van Heber, de zoon van Sala,","36":"De zoon van Kaïnan, de zoon van Arfaxad, de zoon van Sem, de zoon van Noach, de zoon van Lamech,","37":"De zoon van Methusalach, de zoon van Henoch, de zoon van Jered, de zoon van Mahalaleël, de zoon van Kaïnan,","38":"De zoon van Enos, de zoon van Seth, de zoon van Adam, de zoon van God."},"kopjes":{"1":"De prediking van Johannes de Doper","15":"De aankondiging van de Messias","19":"Johannes gevangengenomen","21":"De doop van Jezus","23":"Het geslachtsregister van Jezus"},"notities":{"6":"Grieks σωτήριον τοῦ θεοῦ = de redding van God — σωτήριον is het reddende werk van God; \"zaligheid\" is verouderd","7":"Grieks γεννήματα ἐχιδνῶν = broedsel van adders — een scherpe aanklacht tegen schijnheiligheid","14":"Grieks ὀψωνίοις = soldij/bezoldiging — de soldaten moesten tevreden zijn met hun loon en niet plunderen","17":"Grieks πτύον = wan/werpschop — werktuig om graan van kaf te scheiden door het in de lucht te werpen","18":"Grieks παρακαλῶν = vermanend/bemoedigend — παρακαλέω kan zowel vermanen als bemoedigen betekenen"},"verwijzingen":{"4":"Jes 40:3-5","8":"Joh 8:33,39","9":"Mt 7:19","22":"Ps 2:7; Jes 42:1"}},"4":{"verzen":{"1":"En Jezus, vol van de Heilige Geest, keerde terug van de Jordaan, en werd door de Geest geleid in de woestijn;","2":"En Hij werd veertig dagen verzocht door de duivel, en Hij at helemaal niets in die dagen, en toen deze geëindigd waren, kreeg Hij uiteindelijk honger.","3":"En de duivel zei tegen Hem: Als U Gods Zoon bent, zeg tegen deze steen dat hij brood wordt.","4":"En Jezus antwoordde hem en zei: Er is geschreven dat de mens van brood alleen niet zal leven, maar bij elk woord van God.","5":"En toen de duivel Hem geleid had op een hoge berg, toonde hij Hem al de koninkrijken van de wereld, in een ogenblik.","6":"En de duivel zei tegen Hem: Ik zal U al deze macht en de heerlijkheid van deze koninkrijken geven, want zij is mij overgegeven, en ik geef ze aan wie ik ook wil.","7":"Als U dan mij zult aanbidden, zal het alles van U zijn.","8":"En Jezus antwoordde en zei tegen hem: Ga weg van Mij, satan, want er is geschreven: U zult de Heer, uw God, aanbidden, en Hem alleen dienen.","9":"En hij leidde Hem naar Jeruzalem en stelde Hem op het hoogste punt van de tempel, en zei tegen Hem: Als U de Zoon van God bent, werp Uzelf van hier naar beneden.","10":"Want er is geschreven dat Hij Zijn engelen over U bevel zal geven dat zij U bewaren zullen;","11":"En dat zij U op de handen nemen zullen, opdat U Uw voet nooit aan een steen stoot.","12":"En Jezus antwoordde en zei tegen hem: Er is gezegd: U zult de Heer, uw God, niet verzoeken.","13":"En toen de duivel alle verzoeking volbracht had, week hij van Hem voor een tijd.","14":"En Jezus keerde terug, door de kracht van de Geest, naar Galilea; en het gerucht over Hem ging uit door het hele omliggende land.","15":"En Hij onderwees in hun synagogen en werd door allen geprezen.","16":"En Hij kwam in Nazareth, waar Hij opgevoed was, en ging, naar Zijn gewoonte, op de sabbatdag in de synagoge, en stond op om te lezen.","17":"En Hem werd het boek van de profeet Jesaja gegeven; en toen Hij het boek geopend had, vond Hij de plaats waar geschreven was:","18":"De Geest van de Heer is op Mij, daarom heeft Hij Mij gezalfd; Hij heeft Mij gezonden om aan de armen het Evangelie te verkondigen, om hen te genezen die gebroken zijn van hart,","19":"Om aan de gevangenen loslating te prediken, en aan de blinden het zicht, om de verslagenen heen te zenden in vrijheid, om te prediken het gewenste jaar van de Heer.","20":"En toen Hij het boek dichtgedaan en aan de dienaar teruggegeven had, ging Hij zitten; en de ogen van allen in de synagoge waren op Hem gericht.","21":"En Hij begon tegen hen te zeggen: Heden is deze Schrift in uw oren vervuld.","22":"En zij gaven Hem allen getuigenis en verwonderden zich over de aangename woorden die uit Zijn mond voortkwamen, en zeiden: Is deze niet de zoon van Jozef?","23":"En Hij zei tegen hen: U zult zonder twijfel tegen Mij dit spreekwoord zeggen: Dokter, genees uzelf! Alles wat wij gehoord hebben dat in Kapernaüm gebeurd is, doe dat ook hier in Uw vaderland.","24":"En Hij zei: Voorwaar, Ik zeg u dat geen profeet gewenst is in zijn vaderland.","25":"Maar Ik zeg u naar waarheid: Er waren veel weduwen in Israël in de dagen van Elia, toen de hemel drie jaar en zes maanden gesloten was, zodat er grote hongersnood kwam over het hele land.","26":"En tot geen van hen werd Elia gezonden, dan naar Sarepta in Sidon, tot een vrouw die weduwe was.","27":"En er waren veel melaatsen in Israël ten tijde van de profeet Elisa; en geen van hen werd gereinigd dan Naäman, de Syriër.","28":"En zij werden allen in de synagoge met toorn vervuld toen zij dit hoorden.","29":"En zij stonden op en wierpen Hem uit, buiten de stad, en leidden Hem op de top van de berg waarop hun stad gebouwd was, om Hem van de steilte af te werpen.","30":"Maar Hij ging door het midden van hen heen en ging weg.","31":"En Hij ging naar Kapernaüm, een stad in Galilea, en onderwees hen op de sabbatdagen.","32":"En zij stonden versteld over Zijn leer, want Zijn woord was met macht.","33":"En in de synagoge was een mens die een geest van een onreine demon had, en hij riep uit met luide stem,","34":"en zei: Laat ons, wat hebben wij met U te maken, Jezus van Nazareth? Bent U gekomen om ons te vernietigen? Ik ken U, wie U bent, namelijk de Heilige van God.","35":"En Jezus bestrafte hem en zei: Zwijg stil en ga van hem uit. En de demon wierp hem in het midden neer en voer van hem uit, zonder hem iets te beschadigen.","36":"En er kwam verbazing over allen; en zij spraken tegen elkaar en zeiden: Wat voor woord is dit, dat Hij met macht en kracht de onreine geesten gebiedt en zij uitvaren?","37":"En het gerucht over Hem ging uit in alle plaatsen van het omliggende land.","38":"En Jezus stond op uit de synagoge en ging in het huis van Simon; en de schoonmoeder van Simon was met een hoge koorts bevangen, en zij vroegen Hem om hulp voor haar.","39":"En Hij stond over haar heen en bestrafte de koorts, en de koorts verliet haar; en zij stond onmiddellijk op en diende hen.","40":"En toen de zon onderging, brachten allen die zieken hadden, met verschillende ziekten bevangen, hen tot Hem, en Hij legde ieder van hen de handen op en genas hen.","41":"En er voeren ook demonen uit van velen, die riepen en zeiden: U bent de Christus, de Zoon van God! En Hij bestrafte hen en liet hen niet spreken, omdat zij wisten dat Hij de Christus was.","42":"En toen het dag werd, ging Hij naar buiten en trok naar een eenzame plaats; en de menigten zochten Hem en kwamen bij Hem, en hielden Hem tegen, opdat Hij niet van hen zou weggaan.","43":"Maar Hij zei tegen hen: Ik moet ook aan andere steden het Evangelie van het Koninkrijk van God verkondigen, want daartoe ben Ik uitgezonden.","44":"En Hij predikte in de synagogen van Galilea."},"kopjes":{"1":"De verzoeking in de woestijn","14":"Jezus in Nazareth verworpen","31":"Een onreine geest uitgedreven","38":"De schoonmoeder van Petrus genezen","40":"Velen genezen bij zonsondergang","42":"Jezus predikt in Galilea"},"notities":{"6":"Grieks ἐξουσίαν = macht/autoriteit — de duivel claimt gezag over de koninkrijken; παραδέδοται = het is mij overgeleverd","9":"Grieks πτερύγιον τοῦ ἱεροῦ = de punt/vleugel van de tempel — het hoogste punt van de tempelmuur","20":"Grieks ὑπηρέτῃ = dienaar/bediende — de synagogedienaar (chazan) die de boekrollen bewaarde","22":"Grieks λόγοις τῆς χάριτος = woorden van genade — de SV vertaalt dit als \"aangename woorden\"","23":"Grieks ἰατρέ = arts/dokter — \"Medicijnmeester\" is verouderd Nederlands voor dokter","32":"Grieks ἐξεπλήσσοντο = stonden versteld/waren zeer verbaasd — \"versloegen zich\" is verouderd","33":"Grieks δαιμονίου ἀκαθάρτου = onreine demon — δαιμόνιον (demon) is niet hetzelfde als διάβολος (duivel)","38":"Grieks πενθερά = schoonmoeder; πυρετῷ μεγάλῳ = hoge koorts (letterlijk: grote koorts)","42":"Grieks ἔρημον τόπον = eenzame/verlaten plaats — niet \"woest\" in de zin van onherbergzaam, maar een stille plek"},"verwijzingen":{"4":"Deut 8:3","8":"Deut 6:13","10":"Ps 91:11-12","12":"Deut 6:16","18":"Jes 61:1-2","25":"1 Kon 17:1,9","27":"2 Kon 5:1-14"}},"5":{"verzen":{"1":"En het gebeurde, toen de menigte op Hem aandrong om het Woord van God te horen, dat Hij stond bij het meer Gennesareth.","2":"En Hij zag twee schepen aan de oever van het meer liggen, en de vissers waren eruit gegaan en spoelden de netten.","3":"En Hij ging in een van die schepen, dat van Simon was, en vroeg hem wat van het land af te steken; en toen Hij was gaan zitten, onderwees Hij de menigte vanuit het schip.","4":"En toen Hij ophield met spreken, zei Hij tegen Simon: Steek af naar de diepte, en werp uw netten uit om te vangen.","5":"En Simon antwoordde en zei tegen Hem: Meester, wij hebben de hele nacht gewerkt en niets gevangen; maar op Uw woord zal ik het net uitwerpen.","6":"En toen zij dat gedaan hadden, vingen zij een grote menigte vissen, en hun net scheurde.","7":"En zij wenkten hun metgezellen die in het andere schip waren, dat zij hen zouden komen helpen. En zij kwamen en vulden beide schepen, zodat zij bijna zonken.","8":"En toen Simon Petrus dat zag, viel hij neer aan de knieën van Jezus en zei: Heer, ga weg van mij, want ik ben een zondig mens.","9":"Want verbijstering had hem bevangen, en allen die met hem waren, over de vangst van de vissen die zij gevangen hadden;","10":"En evenzo ook Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedéüs, die metgezellen van Simon waren. En Jezus zei tegen Simon: Vrees niet, van nu aan zult u mensen vangen.","11":"En toen zij de schepen aan land gebracht hadden, verlieten zij alles en volgden Hem.","12":"En het gebeurde, toen Hij in een van die steden was, zie, er was een man vol melaatsheid; en toen hij Jezus zag, viel hij op zijn aangezicht en smeekte Hem en zei: Heer, als U wilt, U kunt mij reinigen.","13":"En Hij strekte de hand uit, raakte hem aan en zei: Ik wil het, word gereinigd! En meteen ging de melaatsheid van hem.","14":"En Hij gebood hem dat hij het niemand zou zeggen; maar ga heen, zei Hij, vertoon uzelf aan de priester, en offer voor uw reiniging, zoals Mozes geboden heeft, hun tot een getuigenis.","15":"Maar het gerucht over Hem verspreidde zich des te meer; en vele menigten kwamen samen om Hem te horen en door Hem genezen te worden van hun ziekten.","16":"Maar Hij trok Zich terug in de woestijnen en bad daar.","17":"En het gebeurde op een van die dagen dat Hij onderwees, en er zaten farizeëen en wetgeleerden die uit alle dorpen van Galilea, Judea en Jeruzalem gekomen waren; en de kracht van de Heer was er om hen te genezen.","18":"En zie, enige mannen brachten op een bed een mens die verlamd was, en zij probeerden hem binnen te brengen en voor Hem neer te leggen.","19":"En omdat zij vanwege de menigte niet konden vinden waardoor zij hem naar binnen konden brengen, klommen zij op het dak en lieten hem door de dakpannen naar beneden met het draagbed, in het midden, voor Jezus.","20":"En toen Hij hun geloof zag, zei Hij tegen hem: Mens, uw zonden zijn u vergeven.","21":"En de schriftgeleerden en de farizeëen begonnen te overleggen en zeiden: Wie is Deze, Die godslastering spreekt? Wie kan zonden vergeven dan God alleen?","22":"Maar Jezus, Die hun overwegingen kende, antwoordde en zei tegen hen: Wat overdenkt u in uw harten?","23":"Wat is makkelijker te zeggen: Uw zonden zijn u vergeven, of te zeggen: Sta op en wandel?","24":"Maar opdat u mag weten dat de Mensenzoon macht heeft op de aarde om zonden te vergeven (zei Hij tegen de verlamde): Ik zeg u, sta op, neem uw draagbed op en ga naar uw huis.","25":"En hij stond meteen voor hen op, nam op waarop hij gelegen had, en ging naar zijn huis, terwijl hij God verheerlijkte.","26":"En ontzetting heeft hen allen bevangen, en zij verheerlijkten God en werden vervuld met ontzag en zeiden: Wij hebben vandaag buitengewone dingen gezien.","27":"En hierna ging Hij naar buiten en zag een tollenaar, genaamd Levi, zitten in het tolhuis, en zei tegen hem: Volg Mij.","28":"En hij verliet alles, stond op en volgde Hem.","29":"En Levi richtte Hem een grote maaltijd aan in zijn huis; en er was een grote menigte van tollenaars en van anderen die met hen aanzaten.","30":"En hun schriftgeleerden en de farizeëen klaagden tegen Zijn discipelen en zeiden: Waarom eet en drinkt u met tollenaars en zondaars?","31":"En Jezus antwoordde en zei tegen hen: Wie gezond zijn, hebben de dokter niet nodig, maar wie ziek zijn.","32":"Ik ben niet gekomen om rechtvaardigen te roepen, maar zondaars tot bekering.","33":"En zij zeiden tegen Hem: Waarom vasten de discipelen van Johannes vaak en doen zij gebeden, evenzo ook de discipelen van de farizeëen, maar de Uwe eten en drinken?","34":"Maar Hij zei tegen hen: Kunt u de bruiloftsgasten, terwijl de Bruidegom bij hen is, doen vasten?","35":"Maar de dagen zullen komen wanneer de Bruidegom van hen zal weggenomen zijn; dan zullen zij vasten in die dagen.","36":"En Hij zei ook een gelijkenis tegen hen: Niemand zet een lap van een nieuw kleed op een oud kleed; anders scheurt ook het nieuwe het oude, en de lap van het nieuwe komt met het oude niet overeen.","37":"En niemand doet nieuwe wijn in oude leren zakken; anders zal de nieuwe wijn de leren zakken doen barsten, en de wijn zal uitgestort worden en de leren zakken zullen verloren gaan.","38":"Maar nieuwe wijn moet men in nieuwe leren zakken doen, en zij worden beide samen behouden.","39":"En niemand die oude wijn drinkt, wil meteen nieuwe; want hij zegt: De oude is beter."},"kopjes":{"1":"De wonderbare visvangst","12":"Een melaatse gereinigd","17":"De genezing van de verlamde","27":"De roeping van Levi","33":"De vraag over het vasten"},"notities":{"3":"Grieks εδιδασκεν (edidasken) = onderwees — bij religieus onderwijzen: onderwijs i.p.v. leer","5":"Grieks επιστατα (epistata) = Meester — Lukas gebruikt dit woord i.p.v. ραββι (rabbi)","9":"Grieks θαμβος (thambos) = verbijstering, diepe verbazing — sterker dan gewone verbazing","10":"Grieks ζωγρων (zοgrοn) = levend vangen — oorspronkelijk een militaire term; hier figuurlijk: mensen “vangen” voor het Koninkrijk","17":"Grieks νομοδιδασκαλοι (nomodidaskaloi) = wetgeleerden, leraren van de wet — komt alleen hier en in Hand 5:34 en 1 Tim 1:7 voor","19":"Grieks κεραμων (keramοn) = dakpannen — verschilt van Mk 2:4 waar het dak opengebroken wordt; Lukas beschrijft een Grieks-Romeins dak met pannen","26":"Grieks παραδοξα (paradoxa) = paradoxale, ongelooflijke dingen — oorsprong van het woord “paradox”","34":"Grieks υιους του νυμφωνος (huious tou numphοnos) = bruiloftsgasten (letterlijk: zonen van de bruidskamer)","39":"Dit vers is uniek voor Lukas — een waarschuwing dat het oude comfortabel voelt, maar het nieuwe (het evangelie) de voorkeur verdient"},"verwijzingen":{"5":"Joh 21:3","6":"Joh 21:6","8":"Jes 6:5","10":"Mt 4:19; Mk 1:17","11":"Mt 19:27; Mk 10:28","14":"Lev 14:1-32","15":"Mk 1:45","16":"Mk 1:35","20":"Jes 43:25","24":"Dan 7:13-14","26":"Lk 7:16","29":"Lk 15:1-2","32":"1 Tim 1:15","34":"Joh 3:29"}}},"Handelingen":{"1":{"verzen":{"1":"Het eerste boek heb ik geschreven, o Theofilus, over alles wat Jezus begonnen is zowel te doen als te onderwijzen,","2":"tot op de dag waarop Hij opgenomen is, nadat Hij door de Heilige Geest aan de apostelen die Hij uitgekozen had, bevelen had gegeven.","3":"Aan hen heeft Hij ook, nadat Hij geleden had, Zichzelf levend vertoond met vele overtuigende bewijzen, en Hij is veertig dagen lang door hen gezien, terwijl Hij sprak over de dingen die het Koninkrijk van God aangaan.","4":"En toen Hij met hen samen was, beval Hij hun dat zij niet uit Jeruzalem zouden weggaan, maar de belofte van de Vader zouden verwachten, die u, zei Hij, van Mij gehoord hebt.","5":"Want Johannes doopte wel met water, maar u zult met de Heilige Geest gedoopt worden, niet lang na deze dagen.","6":"Zij dan die samengekomen waren, vroegen Hem en zeiden: Heer, zult U in deze tijd het Koninkrijk voor Israël herstellen?","7":"En Hij zei tegen hen: Het komt u niet toe de tijden of gelegenheden te weten die de Vader in Zijn eigen macht gesteld heeft;","8":"Maar u zult de kracht van de Heilige Geest ontvangen, Die over u komen zal; en u zult Mijn getuigen zijn, zowel in Jeruzalem als in heel Judea en Samaria, en tot aan het uiterste van de aarde.","9":"En toen Hij dit gezegd had, werd Hij opgenomen terwijl zij het zagen, en een wolk nam Hem weg van hun ogen.","10":"En terwijl zij hun ogen naar de hemel gericht hielden toen Hij heenvoer, zie, twee mannen stonden bij hen in witte kleding;","11":"Die ook zeiden: Galilese mannen, wat staat u en kijkt op naar de hemel? Deze Jezus, Die van u opgenomen is in de hemel, zal zo komen, op dezelfde wijze als u Hem naar de hemel hebt zien heenvaren.","12":"Toen keerden zij terug naar Jeruzalem, van de berg die de Olijfberg genoemd wordt, die dichtbij Jeruzalem ligt, op een sabbatsreis afstand.","13":"En toen zij binnengekomen waren, gingen zij naar de bovenzaal waar zij verbleven: Petrus en Jakobus, en Johannes en Andreas, Filippus en Thomas, Bartholomeüs en Mattheüs, Jakobus de zoon van Alfeüs, en Simon de Zeloot, en Judas, de broer van Jakobus.","14":"Dezen allen bleven eensgezind volharden in het bidden en smeken, met de vrouwen, en Maria, de moeder van Jezus, en met Zijn broers.","15":"En in die dagen stond Petrus op te midden van de discipelen en sprak (er was een menigte bijeen van ongeveer honderdtwintig personen):","16":"Mannen broeders, deze Schrift moest vervuld worden, die de Heilige Geest door de mond van David voorzegd heeft over Judas, die de gids geweest is van hen die Jezus gevangennamen;","17":"Want hij was onder ons gerekend en had het deel van deze bediening verkregen.","18":"Deze dan heeft een akker verworven met het loon van de ongerechtigheid, en voorover gevallen is hij midden opengebarsten, en al zijn ingewanden zijn uitgestort.","19":"En het is bekend geworden bij allen die in Jeruzalem wonen, zodat die akker in hun eigen taal Akeldama genoemd wordt, dat is: Bloedakker.","20":"Want er staat geschreven in het boek van de Psalmen: Laat zijn woonplaats woest worden, en laat er niemand zijn die daarin woont. En: Laat een ander zijn opzienerschap nemen.","21":"Het is dan nodig dat van de mannen die met ons omgegaan zijn de hele tijd dat de Heer Jezus onder ons in- en uitging,","22":"vanaf de doop van Johannes tot de dag waarop Hij van ons opgenomen is, één van hen met ons getuige wordt van Zijn opstanding.","23":"En zij stelden er twee voor: Jozef, genaamd Barsabbas, die ook Justus werd genoemd, en Matthias.","24":"En zij baden en zeiden: U, Heer, Kenner van de harten van allen, wijs van deze twee degene aan die U uitgekozen hebt,","25":"om de plaats te ontvangen in deze bediening en dit apostelschap, waarvan Judas afgeweken is om naar zijn eigen plaats te gaan.","26":"En zij wierpen hun loten, en het lot viel op Matthias, en hij werd met algemene instemming aan de elf apostelen toegevoegd."},"kopjes":{"1":"De belofte van de Heilige Geest","9":"De hemelvaart van Jezus","12":"De apostelen bijeen in Jeruzalem","15":"De verkiezing van Matthias"},"notities":{"1":"Grieks λογον (logon) = boek, verslag — Lukas verwijst naar zijn evangelie; διδασκειν (didaskein) = onderwijzen","3":"Grieks τεκμηριοις (tekmēriois) = onweerlegbare, overtuigende bewijzen — sterker dan “kentekenen”","4":"Grieks συναλιζομενος (synalizomenos) = samen zijn, samen eten — de exacte betekenis is omstreden","6":"Grieks αποκαθιστανεις (apokathistaneis) = herstellen in oorspronkelijke staat — een politiek geladen vraag","7":"Grieks χρονους η καιρους (chronous ē kairous) = tijden of gelegenheden — chronos = tijdsduur, kairos = beslissend moment","8":"Grieks μαρτυρες (martyres) = getuigen — oorsprong van het woord “martelaar”","14":"Nestle-Aland leest alleen τη προσευχη (het gebed); de TR voegt και τη δεησει (en het smeken) toe","15":"Nestle-Aland leest αδελφων (broeders) i.p.v. μαθητων (discipelen) — de SV volgt de TR-lezing","16":"Grieks οδηγου (hodēgou) = gids, wegwijzer — niet “leidsman” in de zin van leider","18":"Grieks πρηνης (prēnēs) = voorover, op het gezicht — niet “voorwaarts”; vergelijk Mt 27:5 waar een ander verhaal staat over Judas’ dood","19":"Grieks Ἁκελδαμαχ (Hakeldamach) = Aramees voor “akker van bloed”","20":"Grieks επισκοπην (episkopēn) = opzienerschap, ambt van opzicht — citaten uit Ps 69:26 en Ps 109:8","24":"Grieks καρδιογνωστα (kardiognōsta) = Kenner van harten — komt alleen hier en in Hand 15:8 voor in het NT","26":"Grieks συγκατεψηφισθη (synkatepsēphisthē) = meegeteld worden, bijgevoegd door stemming — niet “met gemene toestemming gekozen”"},"verwijzingen":{"1":"Lk 1:1-4","2":"Mk 16:19; Lk 24:49-51","3":"1 Kor 15:5-7","4":"Lk 24:49; Joh 14:16-17","5":"Mt 3:11; Lk 3:16; Hand 2:1-4; Hand 11:16","6":"Lk 24:21; Dan 7:27","7":"Mt 24:36; 1 Thess 5:1","8":"Hand 2:1-4; Lk 24:48-49; Jes 43:10; Mt 28:19","9":"Mk 16:19; Lk 24:51","10":"Lk 24:4","11":"Mt 24:30; Dan 7:13; Openb 1:7; 1 Thess 4:16-17","12":"Lk 24:52","13":"Mt 10:2-4; Mk 3:16-19; Lk 6:14-16","14":"Hand 2:1; Lk 23:49","15":"Hand 2:14","16":"Ps 41:10; Lk 22:47; Joh 13:18","17":"Lk 6:16; Joh 6:70-71","18":"Mt 27:3-8","19":"Mt 27:8","20":"Ps 69:26; Ps 109:8","21":"Joh 15:27","22":"Hand 10:37-41","23":"Hand 15:22","24":"1 Sam 16:7; Jer 17:10; Openb 2:23","25":"Mt 27:3-5","26":"Spr 16:33"}},"2":{"verzen":{"1":"En toen de dag van het Pinksterfeest vervuld werd, waren zij allen bijeen.","2":"En er kwam plotseling uit de hemel een geluid als van een krachtige windvlaag, en het vervulde het hele huis waar zij zaten.","3":"En aan hen werden verdeelde tongen gezien, als van vuur, en het zat op ieder van hen.","4":"En zij werden allen vervuld met de Heilige Geest, en begonnen te spreken in andere talen, zoals de Geest hun gaf uit te spreken.","5":"En er waren Joden die in Jeruzalem woonden, godvrezende mannen uit elk volk onder de hemel.","6":"En toen dit geluid geklonken had, kwam de menigte samen en raakte in verwarring, want ieder hoorde hen in zijn eigen taal spreken.","7":"En zij waren allen buiten zichzelf en verwonderden zich, en zeiden tegen elkaar: Zie, zijn niet allen die daar spreken, Galileërs?","8":"En hoe horen wij hen, ieder in onze eigen taal waarin wij geboren zijn?","9":"Parthen, en Meden, en Elamieten, en de inwoners van Mesopotamië, Judea en Cappadocië, Pontus en Azië,","10":"Frygië en Pamfylië, Egypte en de delen van Libië dat bij Cyrene ligt, en de Romeinen die hier verblijven, zowel Joden als Jodengenoten,","11":"Kretenzen en Arabieren, wij horen hen in onze talen de grote werken van God spreken.","12":"En zij waren allen buiten zichzelf en in verlegenheid, en zeiden de een tegen de ander: Wat wil dit toch zijn?","13":"Maar anderen zeiden spottend: Zij zijn vol zoete wijn.","14":"Maar Petrus stond op met de elf en verhief zijn stem en sprak tegen hen: Joodse mannen, en u allen die in Jeruzalem woont, dit zij u bekend, en neem mijn woorden ter ore.","15":"Want dezen zijn niet dronken, zoals u vermoedt; want het is pas het derde uur van de dag.","16":"Maar dit is wat gesproken is door de profeet Joël:","17":"En het zal zijn in de laatste dagen, zegt God, Ik zal uitstorten van Mijn Geest op alle vlees; en uw zonen en uw dochters zullen profeteren, en uw jongelingen zullen visioenen zien, en uw ouderen zullen dromen dromen.","18":"En ook op Mijn dienstknechten en op Mijn dienstmaagden zal Ik in die dagen van Mijn Geest uitstorten, en zij zullen profeteren.","19":"En Ik zal wonderen geven in de hemel boven, en tekenen op de aarde beneden: bloed en vuur en rookdamp.","20":"De zon zal veranderd worden in duisternis, en de maan in bloed, voordat de grote en glorierijke dag van de Heer komt.","21":"En het zal zijn dat ieder die de Naam van de Heer zal aanroepen, gered zal worden.","22":"Israëlietische mannen, luister naar deze woorden: Jezus de Nazarener, een Man door God aan u bewezen door krachten en wonderen en tekenen, die God door Hem gedaan heeft in uw midden, zoals u ook zelf weet;","23":"Hem, Die door de vastgestelde raad en voorkennis van God overgegeven is, hebt u genomen en door de handen van onrechtvaardigen aan het kruis genageld en gedood;","24":"Die God opgewekt heeft, nadat Hij de weeën van de dood had ontbonden, omdat het niet mogelijk was dat Hij door de dood vastgehouden zou worden.","25":"Want David zegt over Hem: Ik zag de Heer altijd voor mij, want Hij is aan mijn rechterhand, opdat ik niet wankelen zou.","26":"Daarom is mijn hart verblijd en mijn tong verheugt zich; ja, ook mijn vlees zal rusten in hoop;","27":"Want U zult mijn ziel in het dodenrijk niet verlaten, en U zult Uw Heilige niet overgeven om ontbinding te zien.","28":"U hebt mij de wegen van het leven bekend gemaakt; U zult mij vervullen met vreugde in Uw aanwezigheid.","29":"Mannen broeders, het is mij geoorloofd vrijuit tegen u te spreken over de patriarch David, dat hij zowel gestorven als begraven is, en zijn graf is onder ons tot op deze dag.","30":"Omdat hij dan een profeet was en wist dat God hem met een eed gezworen had, dat Hij uit de vrucht van zijn lendenen, wat het vlees betreft, de Christus zou verwekken om Hem op zijn troon te zetten;","31":"heeft hij, dit voorziende, gesproken over de opstanding van Christus, dat Zijn ziel niet is verlaten in het dodenrijk, en Zijn vlees geen ontbinding heeft gezien.","32":"Deze Jezus heeft God opgewekt, waarvan wij allen getuigen zijn.","33":"Hij dan, verhoogd aan de rechterhand van God, en de belofte van de Heilige Geest ontvangen hebbende van de Vader, heeft dit uitgestort wat u nu ziet en hoort.","34":"Want David is niet opgevaren naar de hemelen, maar hij zegt: De Heer heeft gezegd tegen mijn Heer: Zit aan Mijn rechterhand,","35":"totdat Ik Uw vijanden zal gezet hebben tot een voetbank van Uw voeten.","36":"Laat dan het hele huis van Israël zeker weten dat God Hem tot Heer en Christus gemaakt heeft, namelijk deze Jezus, Die u gekruisigd hebt.","37":"En toen zij dit hoorden, werden zij diep in het hart geraakt, en zeiden tegen Petrus en de andere apostelen: Wat moeten wij doen, mannen broeders?","38":"En Petrus zei tegen hen: Bekeer u, en laat ieder van u gedoopt worden in de Naam van Jezus Christus, tot vergeving van de zonden; en u zult de gave van de Heilige Geest ontvangen.","39":"Want voor u is de belofte, en voor uw kinderen, en voor allen die ver weg zijn, zovelen als de Heer, onze God, ertoe roepen zal.","40":"En met veel meer andere woorden getuigde hij en vermaande hen en zei: Laat u redden van dit verdorven geslacht!","41":"Zij dan die zijn woord met vreugde aannamen, werden gedoopt; en er werden op die dag ongeveer drieduizend zielen aan hen toegevoegd.","42":"En zij volhardden in het onderwijs van de apostelen, en in de gemeenschap, en in het breken van het brood, en in de gebeden.","43":"En er kwam vrees over elke ziel; en vele wonderen en tekenen gebeurden door de apostelen.","44":"En allen die geloofden, waren bijeen en hadden alle dingen gemeenschappelijk;","45":"En zij verkochten hun bezittingen en goederen, en verdeelden die aan allen, naardat ieder nodig had.","46":"En zij waren dagelijks eensgezind in de tempel, en braken van huis tot huis brood, en aten samen met vreugde en oprechtheid van hart,","47":"en prezen God, en hadden genade bij het hele volk. En de Heer voegde dagelijks aan de gemeente toe die gered werden."},"kopjes":{"1":"De uitstorting van de Heilige Geest","14":"De toespraak van Petrus","37":"De eerste bekeerlingen","42":"Het leven van de eerste gemeente"},"notities":{"2":"Grieks ἄφνω = plotseling — \"haastelijk\" is verouderd; πνοῆς βιαίας = krachtige windvlaag","4":"Grieks ἀποφθέγγεσθαι = luid en plechtig uitspreken — een bijzonder werkwoord dat geïnspireerde uitspraak aanduidt","6":"Grieks συνεχύθη = in verwarring gebracht — \"beroerd\" is verouderd in deze betekenis","12":"Grieks διηπόρουν = in verlegenheid zijn, niet weten wat te denken — \"twijfelmoedig\" is verouderd","13":"Grieks γλεύκους = nieuwe/zoete wijn — een gegiste, maar zoet smakende wijn","17":"Grieks ὁράσεις = visioenen — \"gezichten\" in de SV is verouderd voor \"visioen\"","20":"Grieks ἐπιφανῆ = luisterrijk, glorieus — \"doorluchtige\" is verouderd; citaat uit Joël 2:31 waar het Hebreeuws יהוה (YHWH) heeft","21":"Grieks σωθήσεται = gered worden — \"zalig worden\" is verouderd (zie hertaalregels); citaat Joël 2:32","22":"Grieks ἀποδεδειγμένον = aangewezen, bewezen — \"betoond\" is verouderd","24":"Grieks ὠδῖνας = weeën, barensnood — een metafoor van geboorte, sterker dan \"smarten\"; de dood kon Christus niet vasthouden","27":"Grieks ᾅδην = Hades, het dodenrijk — niet \"hel\" (Gehenna); διαφθοράν = ontbinding, verval van het lichaam — \"verderving\" is verouderd","28":"Grieks εὐφροσύνης = vreugde, blijdschap — \"verheuging\" is verouderd","30":"Nestle-Aland laat \"zoveel het vlees aangaat, de Christus verwekken zou\" weg — de SV volgt de langere TR-lezing; Grieks ὀσφύος = lendenen","34":"Citaat Ps 110:1 — eerste κύριος = Jahweh (Hebreeuws יהוה), tweede κυρίῳ μου = mijn Heer (Hebreeuws אדני, Adonai)","37":"Grieks κατενύγησαν = doorboord, diep getroffen in het hart — sterker dan \"verslagen\"","40":"Grieks Σώθητε = word gered — \"wordt behouden\" is verouderd; σκολιᾶς = verdorven, krom — sterker dan \"verkeerd\"","45":"Grieks ὑπάρξεις = bezittingen — \"have\" is verouderd","46":"Grieks ἀγαλλιάσει = vreugde, jubel; ἀφελότητι = eenvoud, oprechtheid — \"verheuging\" en \"eenvoudigheid\" zijn verouderd","47":"Grieks σῳζομένους = die gered werden (tegenwoordige tijd, voortdurend proces) — \"zalig worden\" is verouderd"},"verwijzingen":{"1":"Hand 1:14; Lev 23:15-16","4":"Hand 1:5; Mk 16:17","16":"Joël 2:28-32","21":"Joël 2:32; Rom 10:13","22":"Joh 3:2; Hand 10:38","23":"Hand 4:28; 1 Petr 1:20","24":"Hand 3:15; 13:30","25":"Ps 16:8-11","30":"2 Sam 7:12; Ps 132:11","31":"Ps 16:10","34":"Ps 110:1","36":"Hand 5:31; Fil 2:9-11","38":"Lk 24:47; Hand 3:19","39":"Jes 57:19; Ef 2:13","42":"Hand 20:7","44":"Hand 4:32-35","47":"Hand 5:14; 11:24"}},"3":{"verzen":{"1":"Petrus nu en Johannes gingen samen op naar de tempel, omstreeks het uur van het gebed, namelijk het negende uur;","2":"En een zekere man, die kreupel was van zijn moeders schoot af, werd gedragen; men zette hem dagelijks bij de poort van de tempel, genaamd de Schone, om een liefdegave te vragen aan degenen die de tempel binnengingen;","3":"Toen hij Petrus en Johannes zag, die de tempel zouden binnengaan, vroeg hij om een liefdegave te mogen ontvangen.","4":"En Petrus keek hem indringend aan, samen met Johannes, en zei: Kijk naar ons.","5":"En hij keek hen aandachtig aan, in de verwachting dat hij iets van hen zou ontvangen.","6":"En Petrus zei: Zilver en goud heb ik niet, maar wat ik heb, dat geef ik u; in de Naam van Jezus Christus de Nazarener, sta op en loop!","7":"En hij greep hem bij de rechterhand en richtte hem op, en meteen werden zijn voeten en enkels stevig.","8":"En hij sprong op, stond en liep, en ging met hen de tempel in, terwijl hij liep en sprong en God loofde.","9":"En heel het volk zag hem lopen en God loven.","10":"En zij herkenden hem als degene die om een liefdegave had gezeten bij de Schone poort van de tempel; en zij werden vervuld met verbazing en ontzetting over wat hem overkomen was.","11":"En toen de kreupele man, die genezen was, aan Petrus en Johannes vasthield, liep heel het volk samen naar hen toe in de zuilengang die Salomo's zuilengang genoemd wordt, vol verbazing.","12":"En toen Petrus dat zag, sprak hij tegen het volk: Israëlietische mannen, waarom verwondert u zich hierover, of waarom kijkt u zo strak naar ons, alsof wij door onze eigen kracht of godsvrees deze man hadden doen lopen?","13":"De God van Abraham, en Izak, en Jakob, de God van onze vaderen, heeft Zijn Knecht Jezus verheerlijkt, Die u overgeleverd hebt en verloochend hebt ten overstaan van Pilatus, toen hij oordeelde dat men Hem zou loslaten.","14":"Maar u hebt de Heilige en Rechtvaardige verloochend, en hebt gevraagd dat u een man die een moordenaar was, zou geschonken worden;","15":"En de Vorst van het leven hebt u gedood, Die God opgewekt heeft uit de doden; waarvan wij getuigen zijn.","16":"En door het geloof in Zijn Naam heeft Zijn Naam deze man gesterkt, die u ziet en kent; en het geloof dat door Hem is, heeft hem dit volkomen herstel gegeven, in tegenwoordigheid van u allen.","17":"En nu, broeders, ik weet dat u het uit onwetendheid gedaan hebt, evenals ook uw leiders.","18":"Maar God heeft zo vervuld wat Hij door de mond van al Zijn profeten tevoren verkondigd had, dat de Christus lijden zou.","19":"Kom dan tot inkeer en bekeer u, opdat uw zonden uitgewist mogen worden; zodat er tijden van verkwikking zullen komen van het aangezicht van de Heer,","20":"en Hij Jezus Christus zal zenden, Die tevoren voor u bestemd is;","21":"Die de hemel moet ontvangen tot de tijden van het herstel van alle dingen, waarover God gesproken heeft door de mond van al Zijn heilige profeten van oudsher.","22":"Want Mozes heeft tegen de vaderen gezegd: De Heer, uw God, zal voor u een Profeet verwekken uit uw broeders, zoals mij; naar Hem zult u luisteren in alles wat Hij tegen u spreken zal.","23":"En het zal zijn dat elke ziel die deze Profeet niet zal gehoord hebben, uitgeroeid zal worden uit het volk.","24":"En ook alle profeten, van Samuël aan, en die daarna gevolgd zijn, zovelen als er hebben gesproken, hebben ook deze dagen tevoren verkondigd.","25":"U bent kinderen van de profeten en van het verbond dat God met onze vaderen opgericht heeft, toen Hij tegen Abraham zei: En in uw nageslacht zullen alle geslachten van de aarde gezegend worden.","26":"God heeft, nadat Hij Zijn Knecht Jezus had doen opstaan, Hem eerst naar u gezonden, om u te zegenen doordat Hij ieder van u afkeert van uw slechte daden."},"kopjes":{"1":"De genezing van de kreupele","11":"De toespraak van Petrus in de zuilengang"},"notities":{"2":"Grieks χωλός (chōlos) = kreupel, mank; ἐκ κοιλίας μητρός = van zijn moeders schoot af, d.w.z. vanaf de geboorte; Ὡραίαν = de Schone (poort) — waarschijnlijk de Nikanorpor aan de oostzijde van de tempel","4":"Grieks ἀτενίσας (atenisas) = strak/scherp aankijken — een indringend, vastberaden kijken","7":"Grieks ἐστερεώθησαν (estereōthēsan) = werden stevig, werden sterk; βάσεις καὶ σφυδρά = voeten en enkels","10":"Grieks θάμβους καὶ ἐκστάσεως = verbazing en ontzetting — ἔκστασις duidt op een overweldigende, buitenzintuiglijke ervaring van verwondering","11":"Grieks στοᾷ Σολομῶντος = de zuilengang van Salomo — een overdekte zuilenhal aan de oostzijde van de tempelberg (vgl. Joh 10:23)","12":"Grieks εὐσεβείᾳ (eusebeia) = godsvrucht, vroomheid — \"godzaligheid\" is verouderd","13":"Grieks παῖδα (paida) = knecht, dienaar — verwijst naar de Knecht van JHWH uit Jesaja 42-53 (Hebreeuws עבד eved); de SV vertaalt \"Kind\" maar de context wijst op de Lijdende Knecht; κατὰ πρόσωπον = ten overstaan van","14":"Grieks φονέα (phonea) = moordenaar — \"doodslager\" is verouderd","15":"Grieks ἀρχηγόν τῆς ζωῆς (archēgon tēs zōēs) = de Vorst/Leidsman/Grondlegger van het leven — ἀρχηγός duidt zowel op leiderschap als op oorsprong; Jezus is de bron en het begin van het leven","16":"Grieks ὁλοκληρίαν (holoklērian) = volkomen herstel, volmaakte gezondheid — letterlijk \"heelheid in al zijn delen\"","17":"Grieks κατὰ ἄγνοιαν (kata agnoian) = uit onwetendheid — Petrus verzacht de aanklacht (vgl. Lk 23:34)","19":"Grieks μετανοήσατε (metanoēsate) = kom tot inkeer, bekeer u in denken — sterker dan \"betert u\"; ἀναψύξεως (anapsyxeōs) = verkwikking, verfrissing — een zeldzaam woord (NT hapax) dat verlichting en verademing uitdrukt","20":"Grieks προκεχειρισμένον (prokecheirismenon) = tevoren aangesteld, bestemd — niet \"gepredikt\" (dat is κηρύσσω); Jezus is de door God tevoren bestemde Christus","21":"Grieks ἀποκαταστάσεως πάντων (apokatastaseōs pantōn) = het herstel van alle dingen — een belangrijk eschatologisch begrip: de uiteindelijke vernieuwing van de schepping bij Christus' wederkomst","22":"Citaat uit Deut 18:15, 18-19 — de beloofde Profeet als Mozes, door Petrus toegepast op Jezus Christus","23":"Grieks ἐξολεθρευθήσεται (exolethreuthēsetai) = volkomen uitgeroeid worden — een zeer sterk woord dat totale vernietiging aanduidt","25":"Grieks σπέρματι (spermati) = nageslacht, zaad — \"zaad\" is verouderd in deze context (vgl. Rom 1:3); citaat uit Gen 22:18 / Gen 12:3; διαθήκης = verbond","26":"Grieks παῖδα (paida) = Knecht, dienaar (zie v13); ἀναστήσας kan hier zowel \"doen opstaan\" (uit de dood) als \"verwekt\" (als profeet) betekenen; πονηριῶν = slechte daden, boosheden"},"verwijzingen":{"2":"Hand 14:8","11":"Joh 10:23; Hand 5:12","13":"Ex 3:6, 15; Jes 52:13; Hand 2:23","14":"Lk 23:18-25","15":"Hand 2:24, 32; 1 Kor 15:15; Hebr 2:10; 12:2","17":"Lk 23:34; 1 Tim 1:13","18":"Jes 53:1-12; Lk 24:25-27, 44","19":"Hand 2:38; Jes 44:22","21":"Mt 17:11; Rom 8:19-21; Openb 21:1-5","22":"Deut 18:15, 18-19; Hand 7:37","23":"Deut 18:19","25":"Gen 12:3; 22:18; Gal 3:8, 16"}},"4":{"verzen":{"1":"En terwijl zij tot het volk spraken, kwamen de priesters, en de hoofdman van de tempel, en de Sadduceeën op hen af;","2":"Zeer ontstemd, omdat zij het volk onderwezen, en in Jezus de opstanding uit de doden verkondigden.","3":"En zij sloegen de handen aan hen, en zetten hen in bewaring tot de volgende dag; want het was al avond.","4":"En velen van hen die het woord gehoord hadden, geloofden; en het aantal mannen werd ongeveer vijfduizend.","5":"En het gebeurde de volgende dag, dat hun leiders en ouderlingen en schriftgeleerden in Jeruzalem bijeenkwamen;","6":"En Annas, de hogepriester, en Kajafas, en Johannes, en Alexander, en allen die van het hogepriesterlijk geslacht waren.","7":"En toen zij hen in het midden hadden geplaatst, vroegen zij: Door welke kracht, of door welke naam hebt u dit gedaan?","8":"Toen zei Petrus, vervuld met de Heilige Geest, tegen hen: Leiders van het volk en ouderlingen van Israël!","9":"Als wij vandaag ondervraagd worden over de weldaad aan een ziek mens bewezen, waardoor hij genezen is;","10":"Laat het dan u allen bekend zijn, en heel het volk van Israël, dat door de Naam van Jezus Christus, de Nazarener, Die u gekruisigd hebt, Die God uit de doden heeft opgewekt, dat door Hem deze hier gezond voor u staat.","11":"Deze is de Steen, Die door u, de bouwers, veracht is, Die tot een hoeksteen geworden is.","12":"En de redding is in geen ander; want er is ook onder de hemel geen andere Naam, die onder de mensen gegeven is, waardoor wij gered moeten worden.","13":"Toen zij nu de vrijmoedigheid van Petrus en Johannes zagen, en merkten dat zij ongeletterde en eenvoudige mensen waren, verwonderden zij zich, en zij herkenden hen dat zij met Jezus geweest waren.","14":"En daar zij de mens bij hen zagen staan die genezen was, hadden zij er niets tegen in te brengen.","15":"En nadat zij hun bevolen hadden buiten de Raad te gaan, overlegden zij met elkaar,","16":"En zeiden: Wat zullen wij met deze mensen doen? Want dat er een duidelijk teken door hen verricht is, is bekend aan allen die in Jeruzalem wonen, en wij kunnen het niet ontkennen.","17":"Maar laten wij, opdat het niet nog verder onder het volk verspreid wordt, hen streng dreigen dat zij tot geen mens meer in deze Naam spreken.","18":"En nadat zij hen geroepen hadden, geboden zij hun dat zij in het geheel niet zouden spreken, noch onderwijzen, in de Naam van Jezus.","19":"Maar Petrus en Johannes antwoordden en zeiden tegen hen: Oordeel zelf of het recht is voor God, naar u meer te luisteren dan naar God.","20":"Want wij kunnen niet nalaten te spreken over wat wij gezien en gehoord hebben.","21":"Maar zij bedreigden hen nog meer, en lieten hen gaan, omdat zij niets vonden om hen te straffen, vanwege het volk; want allen verheerlijkten God over wat er gebeurd was.","22":"Want de mens aan wie dit teken van genezing verricht was, was meer dan veertig jaar oud.","23":"En nadat zij losgelaten waren, gingen zij naar de hunnen, en berichtten alles wat de overpriesters en de ouderlingen tegen hen gezegd hadden.","24":"En toen zij dat gehoord hadden, verhieven zij eensgezind hun stem tot God en zeiden: Heer! U bent de God Die de hemel en de aarde en de zee gemaakt heeft, en alles wat daarin is;","25":"Die bij monde van David, Uw knecht, gezegd hebt: Waarom woeden de heidenvolken, en bedenken de volken lege dingen?","26":"De koningen van de aarde hebben zich opgesteld, en de leiders zijn bijeengekomen tegen de Heer en tegen Zijn Gezalfde.","27":"Want in waarheid zijn tegen Uw heilig Kind Jezus, Die U gezalfd hebt, bijeengekomen: Herodes en Pontius Pilatus, met de heidenvolken en de volken van Israël;","28":"Om alles te doen wat Uw hand en Uw raadsbesluit van tevoren bepaald had dat geschieden zou.","29":"En nu dan, Heer, zie op hun bedreigingen, en geef Uw dienstknechten met alle vrijmoedigheid Uw woord te spreken;","30":"Doordat U Uw hand uitstrekt tot genezing, en tekenen en wonderen geschieden door de Naam van Uw heilig Kind Jezus.","31":"En toen zij gebeden hadden, werd de plaats waar zij vergaderd waren, bewogen. En zij werden allen vervuld met de Heilige Geest, en spraken het Woord van God met vrijmoedigheid.","32":"En de menigte van hen die geloofden, was één van hart en één van ziel; en niemand zei dat iets van wat hij bezat zijn eigendom was, maar alle dingen hadden ze gemeenschappelijk.","33":"En de apostelen gaven met grote kracht getuigenis van de opstanding van de Heer Jezus; en er was grote genade over hen allen.","34":"Want er was ook niemand onder hen die gebrek had; want allen die eigenaars waren van landerijen of huizen, verkochten die, en brachten de opbrengst van het verkochte, en legden die aan de voeten van de apostelen.","35":"En aan ieder werd uitgedeeld naar wat hij nodig had.","36":"En Joses, die door de apostelen Barnabas genoemd werd (wat vertaald is: zoon van vertroosting), een Leviet, van geboorte uit Cyprus,","37":"Daar hij een akker had, verkocht hij die, en bracht het geld en legde het aan de voeten van de apostelen."},"kopjes":{"1":"Petrus en Johannes voor de Raad","23":"Het gebed van de gemeente","32":"De gemeenschap van goederen"},"notities":{"1":"Grieks στρατηγός τοῦ ἱεροῦ (stratēgos tou hierou) = hoofdman/bevelhebber van de tempel — de op één na hoogste functionaris na de hogepriester, verantwoordelijk voor de tempelwacht","2":"Grieks διαπονέομαι (diaponeomoi) = zeer ontstemd zijn, geërgerd zijn — sterker dan alleen \"ontevreden\"; καταγγέλλω (katangellō) = verkondigen, bekendmaken","4":"Grieks ἀνήρ (anēr) = man — het getal van vijfduizend betreft alleen de mannen, vrouwen en kinderen niet meegerekend","5":"Grieks ἄρχοντες (archontes) = leiders, oversten — leden van het Sanhedrin; \"oversten\" vervangen door \"leiders\"","9":"Grieks ἀνακρίνω (anakrinō) = ondervragen, onderzoeken — juridische term voor een gerechtelijk verhoor; εὐεργεσία (euergesia) = weldaad, goede daad","10":"Grieks ὑγιής (hygiēs) = gezond, heel — het woord waarvan ons \"hygiëne\" afkomt","11":"Grieks κεφαλὴ γωνίας (kephalē gōnias) = hoofd van de hoek, hoeksteen — citaat uit Ps 118:22; de steen die de bouwers verwierpen werd de belangrijkste steen","12":"Grieks σωτηρία (sōtēria) = behoudenis, redding, heil — \"zaligheid\" vervangen door \"behoudenis\" als nauwkeuriger voor de volle verlossing; δεῖ (dei) = het is nodig, men moet — goddelijke noodzaak","13":"Grieks παρρησία (parrēsia) = vrijmoedigheid, openhartigheid — de moed om vrijuit te spreken; ἀγράμματοι (agrammatoi) = ongeletterd, zonder formele opleiding — niet \"dom\" maar zonder rabbijnse scholing; ἰδιῶται (idiōtai) = gewone mensen, leken","16":"Grieks γνωστὸν σημεῖον (gnōston sēmeion) = een duidelijk/bekend teken — niet te ontkennen wonderteken","17":"Grieks ἀπειλή (apeilē) = dreiging, bedreiging — de Raad kiest voor intimidatie omdat zij het wonder niet kunnen ontkennen","19":"Grieks κρίνατε (krinate) = oordeel — imperativus: Petrus legt de verantwoordelijkheid bij het Sanhedrin zelf; δίκαιον (dikaion) = recht, rechtvaardig","24":"Grieks δεσπότης (despotēs) = Heer, Meester, Soeverein — sterker dan κύριος; benadrukt Gods absolute heerschappij als Schepper","25":"Grieks ἔθνη (ethnē) = heidenvolken, naties — citaat uit Ps 2:1-2; \"heidenen\" vervangen door \"heidenvolken\" voor duidelijkheid","27":"Grieks παῖς (pais) = kind, knecht, dienaar — titel voor Jezus als de Dienaar van God; verwijst naar de lijdende Knecht uit Jesaja","28":"Grieks βουλή (boulē) = raadsbesluit, plan — Gods soevereine besluit dat van tevoren vastgesteld was; \"raad\" vervangen door \"raadsbesluit\" voor duidelijkheid","31":"Grieks ἐσαλεύθη (esaleuthē) = werd bewogen, geschud — aoristus passief; een fysiek teken van Gods antwoord op het gebed","32":"Grieks καρδία καὶ ψυχὴ μία (kardia kai psychē mia) = één hart en één ziel — uitdrukking voor volkomen eenheid; κοινά (koina) = gemeenschappelijk — vrijwillig delen, geen gedwongen communisme","34":"Grieks κτήτωρ (ktētōr) = eigenaar, bezitter — het verkopen was vrijwillig (vgl. Hand 5:4); τιμή (timē) = prijs, waarde, opbrengst","36":"Grieks υἱὸς παρακλήσεως (huios paraklēseōs) = zoon van vertroosting/bemoediging — παράκλησις kan zowel vertroosting als bemoediging betekenen"},"verwijzingen":{"2":"Hand 23:8; 1 Kor 15:12","4":"Hand 2:41","8":"Luk 12:11-12; 21:15","10":"Hand 3:6,16; Fil 2:9-11","11":"Ps 118:22; Mat 21:42; 1 Petr 2:7","12":"Joh 14:6; 1 Tim 2:5","13":"Mat 4:18-22; Joh 7:15","19":"Hand 5:29","24":"Ex 20:11; Ps 146:6; Openb 14:7","25":"Ps 2:1-2","27":"Luk 23:1-12; Hand 3:13","28":"Hand 2:23; Ef 1:11","31":"Hand 2:2-4; 16:26","32":"Hand 2:44-45","34":"Hand 2:45; Deut 15:4","36":"Hand 11:22-26; 13:1-3"}}},"Romeinen":{"1":{"verzen":{"1":"Paulus, een dienstknecht van Jezus Christus, een geroepen apostel, afgezonderd tot het Evangelie van God,","2":"(Dat Hij tevoren beloofd had door Zijn profeten, in de heilige Schriften)","3":"Over Zijn Zoon (Die geworden is uit het nageslacht van David, naar het vlees,","4":"Die krachtig bewezen is de Zoon van God te zijn, naar de Geest van de heiligmaking, uit de opstanding van de doden), namelijk Jezus Christus, onze Heer:","5":"(Door Wie wij genade en het apostelschap ontvangen hebben, tot gehoorzaamheid van het geloof onder alle heidenen, voor Zijn Naam;","6":"Onder wie ook u bent, geroepenen van Jezus Christus!)","7":"Aan allen die in Rome zijn, geliefden van God en geroepen heiligen: genade zij u en vrede van God, onze Vader, en de Heer Jezus Christus.","8":"Allereerst dank ik mijn God door Jezus Christus voor u allen, dat uw geloof verkondigd wordt in de hele wereld.","9":"Want God is mijn Getuige, Die ik dien in mijn geest in het Evangelie van Zijn Zoon, hoe ik zonder ophouden aan u denk,","10":"terwijl ik altijd in mijn gebeden bid of mij mogelijk ooit door de wil van God de gelegenheid gegeven wordt om naar u toe te komen.","11":"Want ik verlang om u te zien, opdat ik u enige geestelijke gave zou meedelen, zodat u versterkt zou worden;","12":"Dat wil zeggen, om samen bemoedigd te worden onder u, door het onderlinge geloof, zowel dat van u als dat van mij.","13":"Maar ik wil niet dat het u onbekend is, broeders, dat ik vaak voorgenomen heb naar u te komen (en tot nu toe verhinderd ben geweest), opdat ik ook onder u enige vrucht zou hebben, zoals ook onder de andere heidenen.","14":"Zowel bij Grieken als bij barbaren, zowel bij wijzen als bij onwijzen sta ik in de schuld.","15":"Zo is er wat mij betreft bereidwilligheid om ook aan u die in Rome bent het Evangelie te verkondigen.","16":"Want ik schaam mij niet voor het Evangelie van Christus, want het is een kracht van God tot redding voor ieder die gelooft, eerst voor de Jood en ook voor de Griek.","17":"Want de rechtvaardigheid van God wordt daarin geopenbaard, uit geloof tot geloof, zoals geschreven is: Maar de rechtvaardige zal uit het geloof leven.","18":"Want de toorn van God wordt geopenbaard vanuit de hemel over alle goddeloosheid en ongerechtigheid van de mensen die de waarheid in ongerechtigheid onderdrukken.","19":"Omdat wat van God kenbaar is, onder hen openbaar is; want God heeft het hun geopenbaard.","20":"Want Zijn onzichtbare dingen worden sinds de schepping van de wereld uit de schepselen begrepen en doorzien, namelijk zowel Zijn eeuwige kracht als Zijn goddelijkheid, zodat zij niet te verontschuldigen zijn.","21":"Omdat zij, hoewel zij God kenden, Hem als God niet hebben verheerlijkt of gedankt, maar nutteloos zijn geworden in hun overwegingen, en hun onverstandig hart is verduisterd;","22":"Terwijl zij beweerden wijs te zijn, zijn zij dwaas geworden;","23":"en hebben de heerlijkheid van de onvergankelijke God veranderd in de gelijkenis van een beeld van een vergankelijk mens, en van vogels, en van viervoetige en kruipende dieren.","24":"Daarom heeft God hen ook overgegeven aan de begeerten van hun harten tot onreinheid, om hun lichamen onder elkaar te onteren;","25":"zij die de waarheid van God veranderd hebben in de leugen, en het schepsel vereerd en gediend hebben boven de Schepper, Die te prijzen is tot in eeuwigheid. Amen.","26":"Daarom heeft God hen overgegeven aan schandelijke hartstochten; want ook hun vrouwen hebben het natuurlijke gebruik veranderd in het gebruik tegen de natuur;","27":"En evenzo ook de mannen: zij hebben het natuurlijke gebruik van de vrouw nagelaten en zijn ontbrand in hun lust voor elkaar, mannen die met mannen schandelijkheid bedreven en de vergelding van hun dwaling, die daarbij paste, in zichzelf ontvingen.","28":"En omdat zij het niet goeddachten God te erkennen, heeft God hen overgegeven aan een verdorven denken, om dingen te doen die niet gepast zijn;","29":"vervuld met alle ongerechtigheid, hoererij, boosheid, hebzucht, slechtheid; vol afgunst, moord, twist, bedrog, kwaadaardigheid;","30":"influisteraars, kwaadsprekers, haters van God, overmoedigen, hoogmoedigen, verwaanden, bedenkers van kwade dingen, ongehoorzaam aan hun ouders;","31":"onverstandigen, trouwelozen, zonder natuurlijke liefde, onverzoenlijk, onbarmhartig;","32":"Zij die, hoewel zij het recht van God kennen (namelijk dat degenen die zulke dingen doen, de dood waardig zijn), niet alleen deze dingen doen, maar ook instemmen met hen die ze doen."},"kopjes":{"1":"Groet aan de gemeente van Rome","8":"Paulus' verlangen de Romeinen te bezoeken","16":"De kracht van het Evangelie","18":"Gods toorn over de goddeloosheid","24":"Overgegeven aan schandelijke hartstochten"},"notities":{"3":"Grieks σπέρματος = nageslacht/nakomelingen — “zaad” is in deze context verouderd","12":"Grieks συμπαρακληθῆναι = samen bemoedigd worden — sterker dan alleen “vertroost”","15":"Grieks πρόθυμον = bereidwillig, gretig — “volvaardig” is verouderd","16":"Grieks σωτηρίαν = redding, behoud — niet “zaligheid” (zie hertaalregels)","18":"Grieks κατεχόντων = onderdrukken, tegenhouden — “ten onder houden” is verouderd","26":"Grieks πάθη ἀτιμίας = schandelijke hartstochten — “oneerlijke bewegingen” is verouderd","28":"Grieks ἀδόκιμον νοῦν = verwerpelijk/verdorven denken — woordspel met οὐκ ἐδοκίμασαν (niet goeddachten)","30":"Grieks ψιθυριστάς = fluisteraars; καταλάλους = kwaadsprekers; ὑβριστάς = overmoedigen; ἀλαζόνας = opscheppers/verwaanden"}},"2":{"verzen":{"1":"Daarom bent u niet te verontschuldigen, o mens, wie u ook bent, die anderen oordeelt; want waarin u een ander oordeelt, veroordeelt u uzelf; want u die anderen oordeelt, doet dezelfde dingen.","2":"En wij weten dat het oordeel van God naar waarheid is, over degenen die zulke dingen doen.","3":"En denkt u dit, o mens, die degenen oordeelt die zulke dingen doen, en ze zelf doet, dat u het oordeel van God zult ontvluchten?","4":"Of veracht u de rijkdom van Zijn goedheid, en verdraagzaamheid, en geduld, niet wetende dat de goedheid van God u tot bekering leidt?","5":"Maar door uw hardheid en onbekeerlijk hart hoopt u voor uzelf toorn op als een schat, op de dag van de toorn en van de openbaring van het rechtvaardig oordeel van God.","6":"Die ieder vergelden zal naar zijn werken;","7":"aan hen die met volharding in goeddoen heerlijkheid, en eer, en onvergankelijkheid zoeken, het eeuwige leven;","8":"maar aan hen die uit eigenbelang de waarheid ongehoorzaam, maar de ongerechtigheid gehoorzaam zijn, toorn en woede;","9":"Verdrukking en benauwdheid over elke ziel van een mens die het kwade werkt, eerst over de Jood, en ook over de Griek;","10":"Maar heerlijkheid, en eer, en vrede voor ieder die het goede werkt, eerst voor de Jood, en ook voor de Griek.","11":"Want er is geen partijdigheid bij God.","12":"Want allen die zonder wet gezondigd hebben, zullen ook zonder wet verloren gaan; en allen die onder de wet gezondigd hebben, zullen door de wet geoordeeld worden;","13":"(Want de hoorders van de wet zijn niet rechtvaardig voor God, maar de daders van de wet zullen gerechtvaardigd worden;","14":"Want wanneer de heidenen, die de wet niet hebben, van nature de dingen doen die van de wet zijn, zijn zij, die de wet niet hebben, zichzelf een wet;","15":"zij die het werk van de wet tonen, geschreven in hun harten, terwijl hun geweten mede getuigt en de gedachten elkaar onderling beschuldigen of ook verdedigen).","16":"Op de dag wanneer God de verborgen dingen van de mensen zal oordelen door Jezus Christus, naar mijn Evangelie.","17":"Zie, u wordt een Jood genoemd en rust op de wet, en roemt op God,","18":"en u kent Zijn wil, en beproeft de dingen die daarvan verschillen, omdat u onderwezen bent uit de wet;","19":"en u vertrouwt dat u een gids bent van de blinden, een licht van hen die in duisternis zijn;","20":"een opvoeder van de onwijzen en een leermeester van de onwetenden, die de vorm van de kennis en van de waarheid in de wet heeft.","21":"U dan, die een ander onderwijst, onderwijst u uzelf niet? U die predikt dat men niet stelen zal, steelt u?","22":"U die zegt dat men geen overspel zal doen, doet u overspel? U die van de afgoden een gruwel hebt, berooft u het heilige?","23":"U die op de wet roemt, onteert u God door de overtreding van de wet?","24":"Want de Naam van God wordt om uwentwil gelasterd onder de heidenen, zoals geschreven is.","25":"Want de besnijdenis is wel nuttig, als u de wet doet; maar als u een overtreder van de wet bent, dan is uw besnijdenis voorhuid geworden.","26":"Als dan de onbesnedene de eisen van de wet bewaart, zal dan zijn onbesnedenheid niet als besnijdenis gerekend worden?","27":"En zal de van nature onbesnedene, als hij de wet volbrengt, u niet oordelen, die door de letter en besnijdenis een overtreder van de wet bent?","28":"Want niet hij die het uiterlijk is, is een Jood; en niet wat uiterlijk in het vlees is, is besnijdenis;","29":"Maar hij die het innerlijk is, is een Jood; en de besnijdenis van het hart, in de geest, niet in de letter, is de ware besnijdenis; van wie de lof niet uit de mensen komt, maar uit God."},"kopjes":{"1":"Het rechtvaardig oordeel van God","12":"De wet en het geweten","17":"De Jood en de wet","25":"De ware besnijdenis"},"notities":{"4":"Grieks χρηστότητος = goedheid, vriendelijkheid — \"goedertierenheid\" is verouderd; μακροθυμίας = geduld — \"lankmoedigheid\" is verouderd","5":"Grieks θησαυρίζεις = ophoopt als een schat — de zondaar \"spaart\" toorn op; δικαιοκρισίας = rechtvaardig oordeel (samengesteld woord, uniek in het NT)","7":"Grieks ἀφθαρσίαν = onvergankelijkheid — \"onverderfelijkheid\" is verouderd","8":"Grieks ἐριθείας = eigenbelang, zelfzucht — \"twistgierig\" mist de nuance; θυμός = gramschap, woede — \"verbolgenheid\" is verouderd","11":"Grieks προσωπολημψία = letterlijk \"aanzien van gezicht\" = partijdigheid — \"aanneming des persoons\" is verouderd","17":"TR leest Ἴδε (Zie); Nestle-Aland leest Εἰ δὲ (Maar als) — de SV volgt hier de TR-lezing","19":"Grieks ὁδηγὸν = gids, wegwijzer — \"leidsman\" is verouderd","20":"Grieks παιδευτὴν = opvoeder, tuchtmeester — \"onderrichter\" is verouderd; μόρφωσιν = vorm, gestalte — \"gedaante\" is verouderd","22":"Grieks ἱεροσυλεῖς = tempelroof plegen — verwijst naar het plunderen van heidense tempels voor persoonlijk gewin","26":"Grieks δικαιώματα = eisen, verordeningen — \"rechten\" mist hier de nuance; ἀκροβυστία = onbesnedenheid — \"voorhuid\" is te letterlijk in deze context","29":"Woordspel — Ἰουδαῖος (Jood) is verwant aan Ἰούδα (Juda), wat \"lofprijzing\" betekent (Gen 29:35); περιτομὴ καρδίας = besnijdenis van het hart — een OT-concept"},"verwijzingen":{"5":"Spr 1:18; Jak 5:3","6":"Ps 62:13; Spr 24:12; Mt 16:27; Openb 22:12","11":"Deut 10:17; 2 Kron 19:7; Hand 10:34; Ef 6:9","13":"Jak 1:22-25","16":"Hand 17:31; 1 Kor 4:5","24":"Jes 52:5; Ez 36:20-22","29":"Deut 10:16; 30:6; Jer 4:4; Fil 3:3; Kol 2:11"}},"3":{"verzen":{"1":"Wat is dan het voordeel van de Jood? Of wat is het nut van de besnijdenis?","2":"Veel, in alle opzichten; want dit is wel het eerste, dat hun de woorden van God zijn toevertrouwd.","3":"Want wat dan? Al zijn sommigen ontrouw geweest, zal hun ontrouw de trouw van God tenietdoen?","4":"Volstrekt niet! Maar laat God waarachtig zijn, en ieder mens leugenachtig; zoals geschreven is: Opdat U gerechtvaardigd wordt in Uw woorden, en overwint wanneer U oordeelt.","5":"Als nu onze ongerechtigheid de gerechtigheid van God bevestigt, wat zullen wij zeggen? Is God onrechtvaardig als Hij toorn over ons brengt? (Ik spreek op menselijke wijze.)","6":"Volstrekt niet! Want hoe zal God anders de wereld oordelen?","7":"Want als de waarheid van God door mijn leugen overvloediger is geworden, tot Zijn heerlijkheid, wat word ik dan ook nog als een zondaar geoordeeld?","8":"En zeggen wij niet liever (zoals wij gelasterd worden, en zoals sommigen zeggen dat wij zeggen): Laat ons het kwade doen, opdat het goede daaruit komt? Hun veroordeling is rechtvaardig.","9":"Wat dan? Zijn wij beter? Beslist niet; want wij hebben eerder beschuldigd dat zowel Joden als Grieken allen onder de zonde zijn;","10":"Zoals geschreven is: Er is niemand rechtvaardig, ook niet één;","11":"Er is niemand die verstandig is, er is niemand die God zoekt.","12":"Allen zijn zij afgeweken, samen zijn zij nutteloos geworden; er is niemand die goed doet, er is ook niet tot één toe.","13":"Hun keel is een geopend graf; met hun tongen plegen zij bedrog; addergif is onder hun lippen.","14":"Van wie de mond vol is van vervloeking en bitterheid;","15":"Hun voeten zijn snel om bloed te vergieten;","16":"Vernieling en ellende is in hun wegen;","17":"En de weg van de vrede hebben zij niet gekend.","18":"Er is geen vrees voor God voor hun ogen.","19":"Wij weten nu dat al wat de wet zegt, zij dat spreekt tot degenen die onder de wet zijn; opdat elke mond gestopt wordt en de hele wereld onder het oordeel staat van God.","20":"Daarom zal uit de werken van de wet geen vlees gerechtvaardigd worden voor Hem; want door de wet is de kennis van de zonde.","21":"Maar nu is de rechtvaardigheid van God geopenbaard geworden zonder de wet, met getuigenis van de wet en de profeten:","22":"Namelijk de rechtvaardigheid van God door de trouw van Jezus Christus, tot allen die geloven; want er is geen onderscheid.","23":"Want zij hebben allen gezondigd en missen de heerlijkheid van God;","24":"En worden zonder betaling gerechtvaardigd, uit Zijn genade, door de verlossing die in Christus Jezus is;","25":"Die God openlijk aangewezen heeft als verzoening, door het geloof, in Zijn bloed, tot een bewijs van Zijn rechtvaardigheid, door het voorbijgaan van de zonden die eerder begaan zijn, onder de verdraagzaamheid van God;","26":"Tot een bewijs van Zijn rechtvaardigheid in deze tegenwoordige tijd; opdat Hij rechtvaardig is, en rechtvaardigt degene die uit het geloof in Jezus is.","27":"Waar is dan de roem? Hij is uitgesloten. Door welke wet? Van de werken? Nee, maar door de wet van het geloof.","28":"Wij stellen dan vast dat de mens door het geloof gerechtvaardigd wordt, zonder de werken van de wet.","29":"Is God een God van de Joden alleen? En is Hij het niet ook van de heidenen? Ja, ook van de heidenen;","30":"Aangezien Hij één God is, Die de besnedenen rechtvaardigen zal uit het geloof, en de onbesnedenen door het geloof.","31":"Doen wij dan de wet teniet door het geloof? Volstrekt niet! Maar wij bevestigen de wet."},"kopjes":{"1":"Het voorrecht van de Jood","9":"Allen onder de zonde","19":"Gerechtvaardigd door het geloof","27":"Het roemen uitgesloten"},"notities":{"2":"Grieks λόγια (logia) = woorden, uitspraken — verwijst naar de goddelijke uitspraken/beloften in het OT","3":"Grieks ἀπιστία (apistia) = ongeloof, ontrouw; πίστις τοῦ θεοῦ = de trouw van God — hier niet \"geloof\" maar Gods betrouwbaarheid","4":"Grieks μὴ γένοιτο = volstrekt niet! Laat het niet zo zijn! — Paulus' krachtigste ontkenningsformule (14x in zijn brieven). Citaat uit Ps 51:6 (LXX)","5":"Grieks κατὰ ἄνθρωπον λέγω = ik spreek op menselijke wijze — Paulus distantieert zich van het argument","8":"Grieks κρίμα = oordeel, veroordeling — \"verdoemenis\" is te sterk; ἔνδικον = rechtvaardig, terecht","9":"Grieks προεχόμεθα = zijn wij beter af?; πάντως = geheel en al, beslist — \"ganselijk\" is verouderd","10":"Citaat uit Ps 14:1-3 / Ps 53:2-4 — Paulus combineert hier meerdere OT-citaten (v10-18) tot één aanklacht","11":"Grieks συνίων (syniōn) = die begrijpt, die inzicht heeft — \"verstandig\" kan hier behouden blijven","12":"Grieks ἠχρεώθησαν (ēchreōthēsan) = nutteloos/onbruikbaar geworden — \"onnut\" is verouderd","13":"Citaat uit Ps 5:10 en Ps 140:4. Grieks ἰὸς ἀσπίδων = gif van adders","16":"Grieks ταλαιπωρία = ellende, rampspoed","18":"Grieks φόβος θεοῦ = ontzag voor God — \"vreze\" is verouderd","19":"Grieks ὑπόδικος (hypodikos) = schuldig, strafbaar, verantwoordelijk — \"verdoemelijk\" is te sterk en verouderd; φραγῇ = gestopt, tot zwijgen gebracht","20":"Grieks σάρξ (sarx) = vlees, d.w.z. geen mens — \"vlees\" als synecdoche voor \"mens\" is nog steeds begrijpelijk en Bijbels. Citaat uit Ps 143:2","21":"Grieks δικαιοσύνη θεοῦ = rechtvaardigheid van God — centraal begrip in Romeinen; μαρτυρουμένη = betuigd, bevestigd door getuigenis","22":"Grieks πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ — kan zowel \"geloof in Jezus Christus\" (objectieve genitief) als \"de trouw van Jezus Christus\" (subjectieve genitief) betekenen. TR leest \"tot allen en over allen\"; NA laat \"en over allen\" weg","23":"Grieks ὑστεροῦνται (hysterountai) = tekortkomen, missen — \"derven\" is verouderd; δόξα τοῦ θεοῦ = de heerlijkheid/glorie van God","24":"Grieks δωρεάν (dōrean) = om niet, als geschenk, gratis; ἀπολυτρώσεως = verlossing, loskoping — beeld van een losprijs die betaald wordt voor een slaaf","25":"Grieks ἱλαστήριον (hilastērion) = verzoendeksel, zoenoffer — verwijst naar het כפרת (kapporet), het gouden deksel op de ark des verbonds waar op Grote Verzoendag bloed werd gesprenkeld (Lev 16:14-15). Grieks πάρεσιν (paresin) = voorbijgaan, ongestraft laten — NIET hetzelfde als ἄφεσιν (vergeving); het gaat om het tijdelijk laten passeren van zonden vóór het kruis. Grieks ἔνδειξιν = bewijs, tonen","26":"Grieks ἐν τῷ νῦν καιρῷ = in de tegenwoordige tijd; δικαιοῦντα τὸν ἐκ πίστεως Ἰησοῦ = en rechtvaardigt degene die uit het geloof in Jezus is","27":"Grieks καύχησις (kauchēsis) = het roemen, de trots — Paulus gebruikt dit woord vaak in Romeinen en Korinthiërs","28":"Grieks λογιζόμεθα (logizometha) = wij concluderen, wij oordelen — \"besluiten\" kan verwarrend zijn; dit is een logische conclusie, niet een besluit","30":"Grieks ἀκροβυστίαν (akrobystian) = onbesnedenheid — \"voorhuid\" is te letterlijk in deze context, het verwijst naar de onbesneden heidenen","31":"Grieks καταργοῦμεν = tenietdoen, buiten werking stellen; ἱστάνομεν = bevestigen, overeind houden"},"verwijzingen":{"2":"Deut 4:7-8; Ps 147:19-20","4":"Ps 51:6; Ps 116:11; Joh 3:33","6":"Gen 18:25","9":"Rom 1:18-2:29","10":"Ps 14:1-3; Ps 53:2-4; Pred 7:20","12":"Ps 14:1-3","13":"Ps 5:10; Ps 140:4","14":"Ps 10:7","15":"Spr 1:16; Jes 59:7-8","17":"Jes 59:8","18":"Ps 36:2","20":"Ps 143:2; Gal 2:16","21":"Rom 1:17; Joh 5:46; Hand 10:43","23":"Rom 5:12; 1 Joh 1:8-10","24":"Rom 5:1; Ef 1:7; 2:8; Kol 1:14","25":"Lev 16:14-15; Hebr 9:5; 1 Joh 2:2; 4:10","27":"Rom 2:17, 23; 1 Kor 1:29-31; Ef 2:9","28":"Gal 2:16; Ef 2:8-9","29":"Rom 10:12; Gal 3:28-29","30":"Deut 6:4; Gal 3:8, 20","31":"Mt 5:17"}},"4":{"verzen":{"1":"Wat zullen wij dan zeggen dat Abraham, onze vader, verkregen heeft naar het vlees?","2":"Want als Abraham uit de werken gerechtvaardigd is, dan heeft hij roem, maar niet bij God.","3":"Want wat zegt de Schrift? En Abraham geloofde God, en het is hem gerekend tot rechtvaardigheid.","4":"Wie werkt, wordt het loon niet toegerekend als genade, maar als verplichting.","5":"Maar wie niet werkt, maar gelooft in Hem Die de goddeloze rechtvaardigt, wordt zijn geloof gerekend tot rechtvaardigheid.","6":"Zoals ook David de mens gelukkig prijst aan wie God de rechtvaardigheid toerekent zonder werken:","7":"Gelukkig zijn zij van wie de ongerechtigheden vergeven zijn, en van wie de zonden bedekt zijn;","8":"Gelukkig is de man aan wie de Heer de zonden niet toerekent.","9":"Is deze gelukspraak dan alleen over de besnijdenis, of ook over de voorhuid? Want wij zeggen dat Abraham het geloof gerekend is tot rechtvaardigheid.","10":"Hoe is het hem dan toegerekend? Toen hij besneden was, of toen hij onbesneden was? Niet in de besnijdenis, maar in de voorhuid.","11":"En hij heeft het teken van de besnijdenis ontvangen als een zegel van de rechtvaardigheid van het geloof, die hem in de voorhuid was toegerekend; opdat hij een vader zou zijn van allen die geloven terwijl zij onbesneden zijn, zodat ook hun de rechtvaardigheid toegerekend wordt;","12":"En een vader van de besnijdenis, namelijk hen die niet alleen uit de besnijdenis zijn, maar die ook wandelen in de voetstappen van het geloof van onze vader Abraham, dat hij had toen hij nog onbesneden was.","13":"Want de belofte is niet door de wet aan Abraham of zijn nageslacht geschied, namelijk dat hij een erfgenaam van de wereld zou zijn, maar door de rechtvaardigheid van het geloof.","14":"Want als degenen die uit de wet zijn erfgenamen zijn, dan is het geloof zinloos geworden en de belofte krachteloos gemaakt.","15":"Want de wet brengt toorn teweeg; want waar geen wet is, daar is ook geen overtreding.","16":"Daarom is zij uit het geloof, opdat zij naar genade is; zodat de belofte vaststaat voor heel het nageslacht, niet alleen dat uit de wet is, maar ook dat uit het geloof van Abraham is, die een vader is van ons allen;","17":"(Zoals geschreven staat: Ik heb u tot een vader van vele volken gesteld) voor Hem in Wie hij geloofd heeft, namelijk God, Die de doden levend maakt en de dingen die niet zijn, roept alsof zij er waren;","18":"Hij heeft tegen alle hoop in op hoop geloofd dat hij een vader van vele volken zou worden, volgens wat gezegd was: Zo zal uw nageslacht zijn.","19":"En niet verzwakt in het geloof, heeft hij zijn eigen lichaam niet aangezien, dat reeds afgestorven was — daar hij ongeveer honderd jaar oud was — noch de afgestorvenheid van de moederschoot van Sara.","20":"En hij heeft aan de belofte van God niet getwijfeld door ongeloof, maar is gesterkt in het geloof, en gaf God de eer;","21":"En was er ten volle van overtuigd dat wat Hij beloofd had, Hij ook machtig was te doen.","22":"Daarom is het hem ook tot rechtvaardigheid toegerekend.","23":"Het is echter niet alleen om hem geschreven dat het hem toegerekend is;","24":"Maar ook om ons, aan wie het zal toegerekend worden, namelijk hen die geloven in Hem Die Jezus, onze Heer, uit de doden heeft opgewekt;","25":"Hij Die overgeleverd is om onze overtredingen, en opgewekt om onze rechtvaardiging."},"kopjes":{"1":"Abraham gerechtvaardigd door geloof","9":"Geloof voorafgaand aan de besnijdenis","13":"De belofte door het geloof","18":"Het geloof van Abraham"},"notities":{"1":"Grieks προπάτορα (propatora) = voorvader, stamvader — specifieker dan alleen \"vader\"","3":"Grieks λογίζομαι (logizomai) = toerekenen, aanrekenen — een boekhoudterm die centraal staat in dit hoofdstuk (11× gebruikt)","4":"Grieks ὀφείλημα (opheilēma) = verplichting, iets verschuldigd — niet \"schuld\" in de zin van zonde, maar als iets dat men verplicht is te betalen","6":"Grieks μακαρισμός (makarismos) = gelukspraak, gelukzaligspreking — verwant aan μακάριος (gelukkig); \"zalig spreken\" is verouderd","11":"Grieks σφραγίς (sphragis) = zegel — teken van echtheid en bevestiging; de besnijdenis bevestigde wat God al had toegerekend vóór de besnijdenis","13":"Grieks σπέρμα (sperma) = zaad, nageslacht — \"zaad\" is letterlijk maar \"nageslacht\" verduidelijkt de betekenis","14":"Grieks κενόω (kenoō) = leegmaken, zinloos maken; καταργέω (katargeō) = buiten werking stellen, krachteloos maken","15":"Grieks κατεργάζομαι (katergazomai) = teweegbrengen, bewerken — de wet veroorzaakt bewustzijn van zonde en daarmee toorn","17":"Grieks ζῳοποιέω (zōopoieō) = levend maken — God roept in het bestaan wat niet bestaat; dit slaat zowel op Izaks geboorte als op de opstanding","19":"Grieks νεκρόω (nekroō) = doden, dood maken — over Abrahams lichaam op ~100-jarige leeftijd; νέκρωσις (nekrōsis) = afgestorvenheid, doodheid — van de moederschoot van Sara","20":"Grieks ἐνδυναμόω (endynamoō) = innerlijk kracht geven, sterken — passief: kracht ontvangen door het geloof","21":"Grieks πληροφορέω (plērophoreō) = ten volle overtuigen, volkomen zeker zijn","25":"Grieks παράπτωμα (paraptōma) = overtreding, misstap — letterlijk \"vallen naast\"; δικαίωσις (dikaiōsis) = rechtvaardiging — het actieve proces van rechtvaardig verklaren, niet het verouderde \"rechtvaardigmaking\""},"verwijzingen":{"3":"Gen 15:6; Gal 3:6; Jak 2:23","7":"Ps 32:1-2","11":"Gen 17:11","13":"Gen 17:4-6; Gal 3:29","17":"Gen 17:5; Jes 48:13","18":"Gen 15:5","25":"Jes 53:4-5; 1 Kor 15:17"}},"5":{"verzen":{"1":"Wij dan, gerechtvaardigd uit het geloof, hebben vrede bij God, door onze Heer Jezus Christus;","2":"Door Wie wij ook de toegang hebben door het geloof tot deze genade, waarin wij staan, en roemen in de hoop van de heerlijkheid van God.","3":"En niet alleen dit, maar wij roemen ook in de verdrukkingen, omdat wij weten dat de verdrukking volharding teweegbrengt;","4":"En de volharding beproefdheid, en de beproefdheid hoop;","5":"En de hoop beschaamt niet, omdat de liefde van God in onze harten uitgestort is door de Heilige Geest, Die ons gegeven is.","6":"Want Christus, toen wij nog krachteloos waren, is op de bestemde tijd voor de goddelozen gestorven.","7":"Want nauwelijks zal iemand voor een rechtvaardige sterven; want voor de goede zal mogelijk iemand ook durven sterven.","8":"Maar God bevestigt Zijn liefde voor ons, doordat Christus voor ons gestorven is toen wij nog zondaars waren.","9":"Veel meer dan, nu gerechtvaardigd door Zijn bloed, zullen wij door Hem behouden worden van de toorn.","10":"Want als wij, toen wij vijanden waren, met God verzoend zijn door de dood van Zijn Zoon, hoeveel te meer zullen wij, nu verzoend, behouden worden door Zijn leven.","11":"En niet alleen dit, maar wij roemen ook in God, door onze Heer Jezus Christus, door Wie wij nu de verzoening ontvangen hebben.","12":"Daarom, zoals door één mens de zonde in de wereld gekomen is, en door de zonde de dood; en zo de dood tot alle mensen is doorgegaan, omdat allen gezondigd hebben.","13":"Want tot de wet was de zonde in de wereld; maar de zonde wordt niet toegerekend als er geen wet is.","14":"Maar de dood heeft geheerst van Adam tot Mozes toe, ook over hen die niet gezondigd hadden op dezelfde wijze als de overtreding van Adam, die een voorbeeld is van Hem Die komen zou.","15":"Maar het is met de genadegave niet zoals met de misdaad, want als door de misdaad van één velen gestorven zijn, zo is veel meer de genade van God, en de gave door de genade van de ene mens Jezus Christus, overvloedig geweest voor velen.","16":"En het is met de gave niet zoals het was door de ene die gezondigd heeft; want het oordeel is uit één misdaad tot veroordeling, maar de genadegave is uit vele misdaden tot rechtvaardiging.","17":"Want als door de misdaad van de ene de dood geheerst heeft door die ene, hoeveel te meer zullen zij die de overvloed van de genade en van de gave van de rechtvaardigheid ontvangen, in het leven heersen door die Ene, namelijk Jezus Christus.","18":"Zo dan, zoals door één misdaad de schuld gekomen is over alle mensen tot veroordeling, zo komt ook door één rechtvaardige daad de genade over alle mensen tot rechtvaardiging van het leven.","19":"Want zoals door de ongehoorzaamheid van de ene mens velen tot zondaars gesteld zijn, zo zullen ook door de gehoorzaamheid van de Ene velen tot rechtvaardigen gesteld worden.","20":"Maar de wet is er bovendien bij gekomen, zodat de misdaad toenam; en waar de zonde toenam, daar is de genade veel meer overvloedig geworden;","21":"Opdat, zoals de zonde geheerst heeft tot de dood, zo ook de genade zou heersen door rechtvaardigheid tot het eeuwige leven, door Jezus Christus, onze Heer."},"kopjes":{"1":"Vrede bij God door het geloof","6":"Gods liefde in Christus","12":"Adam en Christus"},"notities":{"1":"Grieks δικαιωθέντες (dikaiōthentes) = gerechtvaardigd zijnde — aoristus passief participium; εἰρήνη (eirēnē) = vrede — niet alleen een innerlijk gevoel, maar een objectieve staat van verzoening met God","2":"Grieks προσαγωγή (prosagōgē) = toegang, toeleiding — een hoofse term voor het voorgeleid worden bij een koning; \"toeleiding\" is verouderd, \"toegang\" is helderder","3":"Grieks θλῖψις (thlipsis) = verdrukking, nood; ὑπομονή (hypomonē) = volharding, standvastigheid — niet passief \"lijdzaamheid\" maar actief uithouden; κατεργάζεται (katergazetai) = teweegbrengen, bewerken","4":"Grieks δοκιμή (dokimē) = beproefdheid, beproefde karakter — het resultaat van beproeving, niet de test zelf; \"bevinding\" is verouderd","5":"Grieks ἐκκέχυται (ekkechytai) = uitgestort — perfectum passief, de liefde is uitgestort en blijft uitgestort","6":"Grieks κατὰ καιρόν (kata kairon) = op de bestemde tijd, op het juiste moment — niet willekeurig maar door God bepaald; \"te Zijner tijd\" vervangen door \"op de bestemde tijd\"","7":"Grieks τολμᾷ (tolma) = durven, wagen — \"bestaan te sterven\" is verouderd, \"durven sterven\" is helderder","8":"Grieks συνίστησιν (synistēsin) = bevestigen, bewijzen, tonen — God demonstreert Zijn liefde; \"jegens\" vervangen door \"voor\"","10":"Grieks εἰ γάρ (ei gar) = want als — a fortiori redenering: als het meerdere (verzoening als vijanden) waar is, hoeveel te meer het mindere (behoud als verzoenden)","11":"Grieks καταλλαγή (katallagē) = verzoening — het herstel van de relatie tussen God en mens; \"gekregen\" vervangen door \"ontvangen\"","12":"Grieks ἐφ᾽ ᾧ (eph' hō) = omdat, op grond van het feit dat — omstreden passage; \"in welken\" is onduidelijk, \"omdat\" verduidelijkt de causale relatie","14":"Grieks τύπος (typos) = beeld, voorbeeld, voorafbeelding — Adam als type van Christus; \"gelijkheid\" vervangen door \"dezelfde wijze\"","15":"Grieks χάρισμα (charisma) = genadegave, genadegift — van χάρις (charis) = genade; παράπτωμα (paraptōma) = misdaad, overtreding, misstap","16":"Grieks κρίμα (krima) = oordeel; κατάκριμα (katakrima) = veroordeling — \"verdoemenis\" is te zwaar geladen en verouderd; δικαίωμα (dikaiōma) = rechtvaardiging, rechtvaardige daad","17":"Grieks περισσεία (perisseia) = overvloed, overmatige hoeveelheid — de genade overtreft de zonde niet slechts, maar is overvloedig meer","18":"Grieks δικαίωμα (dikaiōma) = rechtvaardige daad — hier verwijzend naar Christus' gehoorzaamheid; δικαίωσις ζωῆς (dikaiōsis zōēs) = rechtvaardiging van het leven — rechtvaardiging die tot leven leidt","20":"Grieks παρεισέρχομαι (pareiserchomai) = er bij binnenkomen, er tussen komen — de wet is er als het ware \"bij ingeslopen\"; πλεονάζω (pleonazō) = toenemen, meer worden; ὑπερπερισσεύω (hyperperisseuō) = overvloedig meer zijn — met het prefix ὑπερ- (hyper) dat de enorme mate aangeeft"},"verwijzingen":{"1":"Rom 3:28; Ef 2:14; Kol 1:20","2":"Ef 2:18; 3:12; 1 Petr 3:18","3":"Jak 1:2-3; 1 Petr 1:6-7","5":"Rom 8:16; 2 Kor 1:22; Gal 4:6","6":"Gal 4:4; 1 Tim 1:15; 1 Petr 3:18","8":"Joh 3:16; 1 Joh 4:10","10":"Rom 8:32; 2 Kor 5:18; Kol 1:21-22","12":"Gen 3:6; 1 Kor 15:21-22","14":"Gen 2:17; 1 Kor 15:45","17":"1 Kor 15:22; Openb 5:17","19":"Jes 53:11; Fil 2:8; Heb 5:8-9","20":"Rom 3:20; 7:8; Gal 3:19","21":"Rom 6:23; 1 Joh 5:11-12"}},"6":{"verzen":{"1":"Wat zullen wij dan zeggen? Zullen wij in de zonde blijven, opdat de genade toeneemt?","2":"Volstrekt niet! Wij die aan de zonde gestorven zijn, hoe zullen wij nog daarin leven?","3":"Of weet u niet dat wij allen die in Christus Jezus gedoopt zijn, in Zijn dood gedoopt zijn?","4":"Wij zijn dan met Hem begraven door de doop in de dood, opdat, zoals Christus uit de doden opgewekt is tot de heerlijkheid van de Vader, zo ook wij in nieuwheid van leven zouden wandelen.","5":"Want als wij met Hem samengegroeid zijn in gelijkvormigheid aan Zijn dood, dan zullen wij het zeker ook zijn aan Zijn opstanding.","6":"Dit wetend, dat onze oude mens met Hem gekruisigd is, opdat het lichaam van de zonde tenietgedaan zou worden, zodat wij niet meer de zonde dienen.","7":"Want wie gestorven is, is vrijgesproken van de zonde.","8":"Als wij nu met Christus gestorven zijn, dan geloven wij dat wij ook met Hem zullen leven;","9":"Wetend dat Christus, opgewekt uit de doden, niet meer sterft; de dood heerst niet meer over Hem.","10":"Want wat Hij gestorven is, dat is Hij aan de zonde eenmaal gestorven; en wat Hij leeft, dat leeft Hij voor God.","11":"Zo moet ook u uzelf rekenen dood te zijn voor de zonde, maar levend voor God in Christus Jezus, onze Heer.","12":"Laat dan de zonde niet heersen in uw sterfelijk lichaam, om aan zijn begeerten te gehoorzamen.","13":"En stel uw leden niet ter beschikking van de zonde als wapens van ongerechtigheid; maar stel uzelf ter beschikking van God, als mensen die uit de doden levend geworden zijn, en stel uw leden ter beschikking van God als wapens van gerechtigheid.","14":"Want de zonde zal over u niet heersen; want u bent niet onder de wet, maar onder de genade.","15":"Wat dan? Zullen wij zondigen, omdat wij niet onder de wet zijn maar onder de genade? Volstrekt niet!","16":"Weet u niet dat aan wie u uzelf als slaven ter beschikking stelt tot gehoorzaamheid, u slaven bent van hem die u gehoorzaamt: hetzij van de zonde tot de dood, hetzij van de gehoorzaamheid tot gerechtigheid?","17":"Maar God zij dank dat u wel slaven van de zonde geweest bent, maar van harte gehoorzaam geworden bent aan het voorbeeld van de leer waaraan u overgegeven bent.","18":"En vrijgemaakt van de zonde, bent u dienstbaar gemaakt aan de gerechtigheid.","19":"Ik spreek op menselijke wijze, vanwege de zwakheid van uw vlees; want zoals u uw leden ter beschikking gesteld hebt van de onreinheid en van de wetteloosheid tot wetteloosheid, stel zo nu uw leden ter beschikking van de gerechtigheid tot heiliging.","20":"Want toen u slaven van de zonde was, was u vrij van de gerechtigheid.","21":"Wat voor vrucht had u dan toen van de dingen waarover u zich nu schaamt? Want het einde daarvan is de dood.","22":"Maar nu, vrijgemaakt van de zonde en dienstbaar gemaakt aan God, hebt u uw vrucht tot heiliging, en het einde het eeuwige leven.","23":"Want het loon van de zonde is de dood, maar de genadegave van God is het eeuwige leven, in Christus Jezus, onze Heer."},"kopjes":{"1":"Gestorven aan de zonde met Christus","12":"Leven in de dienst van God","15":"Slaven van de gerechtigheid","20":"Het loon van zonde en de gave van God"},"notities":{"1":"Grieks ἐπιμένω (epimenō) = blijven bij, volharden in — opzettelijk blijven in de zonde; πλεονάζω (pleonazō) = toenemen, vermeerderen","2":"Grieks μὴ γένοιτο (mē genoito) = volstrekt niet, dat zij verre — de sterkste ontkenning in het Grieks; \"dat zij verre\" is verouderd","3":"Grieks βαπτίζω (baptizō) = dopen, onderdompelen — de doop als eenwording met Christus' dood","4":"Grieks καινότης (kainotēs) = nieuwheid, vernieuwing — van καινός (kainos) = nieuw in kwaliteit (niet νέος = nieuw in tijd)","5":"Grieks σύμφυτοι (symphytoi) = samengegroeid, verenigd — letterlijk: samen geplant; duidt op organische verbondenheid met Christus","6":"Grieks καταργέω (katargeō) = tenietdoen, buiten werking stellen; σῶμα τῆς ἁμαρτίας (sōma tēs hamartias) = lichaam van de zonde — het lichaam als instrument van de zonde; δουλεύω (douleuō) = dienen als slaaf","7":"Grieks δεδικαίωται (dedikaiōtai) = is gerechtvaardigd, is vrijgesproken — perfectum passief van δικαιόω; hier juridisch: vrijspraak van de macht van de zonde door de dood","9":"Grieks κυριεύω (kyrieuō) = heersen, heer zijn over — van κύριος (kyrios) = heer; de dood is niet meer heer over de opgestane Christus","11":"Grieks λογίζεσθε (logizesthe) = reken, houd ervoor — imperativus: een bewuste daad van het geloof, niet slechts een gevoel","13":"Grieks παρίστημι (paristēmi) = ter beschikking stellen, aanbieden, presenteren — \"begeven\" is verouderd; ὅπλα (hopla) = werktuigen, wapens — kan zowel gereedschappen als wapens betekenen","14":"Grieks κυριεύσει (kyrieusei) = zal heersen — toekomstige tijd als belofte: de zonde zal niet langer heer zijn over de gelovige","16":"Grieks παρίστημι (paristēmi) = ter beschikking stellen — herhaling van vers 13; het beeld van slavernij: aan wie je je overgeeft, die dien je","17":"Grieks τύπος διδαχῆς (typos didachēs) = voorbeeld/vorm van de leer — het patroon van het evangelie waaraan zij zich hebben onderworpen","19":"Grieks ἀνθρώπινον (anthrōpinon) = menselijk, op menselijke wijze — Paulus past zijn beeldspraak aan vanwege hun beperkt begrip; ἀνομία (anomia) = wetteloosheid — letterlijk: zonder wet; ἁγιασμός (hagiasmos) = heiliging — het proces van heilig worden","22":"Grieks ἁγιασμός (hagiasmos) = heiliging — de vrucht van het dienen van God is heiliging die uitmondt in eeuwig leven","23":"Grieks ὀψώνια (opsōnia) = loon, soldij — oorspronkelijk het rantsoen/de soldij van soldaten; χάρισμα (charisma) = genadegave — contrast: de zonde betaalt loon (dood), God geeft een gave (leven)"},"verwijzingen":{"2":"1 Petr 2:24; Kol 3:3","3":"Gal 3:27; Kol 2:12","4":"Kol 2:12; 3:1; Ef 4:22-24","5":"Fil 3:10-11; Openb 20:6","6":"Gal 2:20; 5:24; Ef 4:22","7":"1 Petr 4:1","9":"Openb 1:18; Heb 7:16","11":"2 Kor 5:15; Gal 2:19","13":"Rom 12:1; 1 Kor 6:15","14":"Rom 7:4; Gal 5:18","16":"Joh 8:34; 2 Petr 2:19","17":"2 Tim 1:13; Rom 16:17","18":"Joh 8:32; 1 Kor 7:22","22":"1 Petr 1:9; Gal 6:8","23":"Gen 2:17; Rom 5:15-17; 1 Joh 5:11"}},"7":{"verzen":{"1":"Of weet u niet, broeders — want ik spreek tot hen die de wet kennen — dat de wet over de mens heerst zolang hij leeft?","2":"Want de gehuwde vrouw is door de wet aan haar man gebonden zolang hij leeft; maar als de man gestorven is, is zij ontslagen van de wet van de man.","3":"Daarom dan, als zij van een andere man wordt terwijl haar man leeft, zal zij een overspelige genoemd worden; maar als de man gestorven is, is zij vrij van de wet, zodat zij geen overspelige is als zij van een andere man wordt.","4":"Zo bent ook u, mijn broeders, voor de wet gedood door het lichaam van Christus, opdat u van een Ander zou worden, namelijk van Hem Die uit de doden opgewekt is, opdat wij voor God vrucht zouden dragen.","5":"Want toen wij in het vlees waren, werkten de hartstochten van de zonden, die door de wet gewekt werden, in onze leden, om voor de dood vrucht te dragen.","6":"Maar nu zijn wij vrijgemaakt van de wet, gestorven aan dat waaraan wij gebonden waren, zodat wij dienen in nieuwheid van de Geest, en niet in oudheid van de letter.","7":"Wat zullen wij dan zeggen? Is de wet zonde? Volstrekt niet! Maar ik heb de zonde niet gekend dan door de wet; want ook de begeerte had ik niet gekend, als de wet niet gezegd had: U zult niet begeren.","8":"Maar de zonde heeft door het gebod de gelegenheid aangegrepen en in mij allerlei begeerte gewekt; want zonder de wet is de zonde dood.","9":"En vroeger leefde ik zonder de wet; maar toen het gebod kwam, leefde de zonde op, en ik stierf.","10":"En het gebod dat tot leven was, dat bleek mij tot de dood te zijn.","11":"Want de zonde heeft door het gebod de gelegenheid aangegrepen, en heeft mij verleid en daardoor gedood.","12":"Zo is dan de wet heilig, en het gebod is heilig en rechtvaardig en goed.","13":"Is dan het goede mij tot de dood geworden? Volstrekt niet! Maar de zonde, opdat zij als zonde openbaar zou worden, heeft door het goede mij de dood bewerkt; opdat de zonde buitengewoon zondig zou worden door het gebod.","14":"Want wij weten dat de wet geestelijk is, maar ik ben vleselijk, verkocht onder de zonde.","15":"Want wat ik doe, dat begrijp ik niet; want niet wat ik wil, dat doe ik, maar wat ik haat, dat doe ik.","16":"En als ik doe wat ik niet wil, dan stem ik de wet toe dat zij goed is.","17":"Nu doe ik het dan niet meer, maar de zonde die in mij woont.","18":"Want ik weet dat in mij, dat is in mijn vlees, niets goeds woont; want het willen is er wel bij mij, maar het goede doen, dat vind ik niet.","19":"Want het goede dat ik wil, doe ik niet, maar het kwade dat ik niet wil, dat doe ik.","20":"Als ik nu doe wat ik niet wil, dan doe ik het niet meer, maar de zonde die in mij woont.","21":"Ik ontdek dus deze wet in mij: als ik het goede wil doen, is het kwade bij mij voorhanden.","22":"Want naar de innerlijke mens verheug ik mij in de wet van God.","23":"Maar ik zie een andere wet in mijn leden, die strijd voert tegen de wet van mijn verstand, en mij krijgsgevangene maakt van de wet van de zonde, die in mijn leden is.","24":"Ik ellendig mens! Wie zal mij verlossen uit het lichaam van deze dood?","25":"Ik dank God, door Jezus Christus, onze Heer. Zo dien ik dan zelf wel met het verstand de wet van God, maar met het vlees de wet van de zonde."},"notities":{"1":"Grieks κυριεύω (kyrieuō) = heersen, heer zijn over — dezelfde term als in Rom 6:9,14; de wet heerst over de levende mens","2":"Grieks ὕπανδρος (hypandros) = onder een man, gehuwd — letterlijk: onder het gezag van een man; κατήργηται (katērgētai) = ontslagen, vrijgemaakt — perfectum passief van καταργέω","3":"Grieks μοιχαλίς (moichalis) = overspelige vrouw — van μοιχεύω (moicheuō) = overspel plegen; \"overspelersse\" is verouderd","4":"Grieks ἐθανατώθητε (ethanatōthēte) = u bent gedood — passief: niet wij hebben onszelf gedood, maar wij zijn gedood door Christus' dood; καρποφορέω (karpophoreō) = vrucht dragen","5":"Grieks πάθημα (pathēma) = hartstocht, lijden — hier de zondige hartstochten; ἐνεργέω (energeō) = werken, actief zijn — de hartstochten waren actief werkzaam in de leden","6":"Grieks καινότης πνεύματος (kainotēs pneumatos) = nieuwheid van de Geest; παλαιότης γράμματος (palaiotēs grammatos) = oudheid van de letter — contrast tussen het nieuwe leven door de Geest en het oude bestaan onder de letter van de wet","7":"Grieks ἐπιθυμία (epithymia) = begeerte, verlangen — kan neutraal zijn maar hier de zondige begeerte; οὐκ ἐπιθυμήσεις (ouk epithymēseis) = u zult niet begeren — citaat uit het tiende gebod","8":"Grieks ἀφορμή (aphormē) = aanleiding, uitgangspunt, aanknopingspunt — militaire term: een uitvalsbasis; de zonde gebruikt het gebod als uitvalsbasis","11":"Grieks ἐξαπατάω (exapataō) = verleiden, misleiden — met prefix ἐξ- dat de intensiteit versterkt; echo van de verleiding van Eva in Gen 3","13":"Grieks καθ᾽ ὑπερβολήν (kath' hyperbolēn) = buitengewoon, bovenmate — de zonde wordt in haar ware karakter onthuld door het gebod","14":"Grieks σαρκικός/σάρκινος (sarkikos/sarkinos) = vleselijk, van vlees — niet slechts \"beïnvloed door vlees\" maar \"bestaande uit vlees\"; πεπραμένος (pepramenos) = verkocht — perfectum passief: als slaaf verkocht onder de zonde","15":"Grieks κατεργάζομαι (katergazomai) = uitwerken, tot stand brengen; γινώσκω (ginōskō) = kennen, begrijpen — Paulus begrijpt zijn eigen handelen niet; de innerlijke tweespalt","18":"Grieks παράκειται (parakeitai) = erbij liggen, voorhanden zijn — het willen is er wel, maar het vermogen om het goede te doen ontbreekt","22":"Grieks ἔσω ἄνθρωπος (esō anthrōpos) = innerlijke mens — de vernieuwde mens die in Gods wet een vermaak vindt; συνήδομαι (synēdomai) = medeverheugen, vermaak scheppen in","23":"Grieks ἀντιστρατεύομαι (antistrateuomai) = strijd voeren tegen — militaire term: een tegenoffensief voeren; αἰχμαλωτίζω (aichmalōtizō) = krijgsgevangene maken — als oorlogsbuit meevoeren","24":"Grieks ταλαίπωρος (talaipōros) = ellendig, beklagenswaardig — een diepe uitroep van wanhoop; ῥύομαι (rhyomai) = verlossen, redden, bevrijden — actief uit gevaar trekken","25":"Grieks νοῦς (nous) = verstand, gemoed, gezindheid — het vernieuwde denkvermogen dat Gods wet erkent; σάρξ (sarx) = vlees — de nog niet verloste menselijke natuur"},"verwijzingen":{"2":"1 Kor 7:39","4":"Gal 2:19Gal 5:22-23Ef 2:15-16","5":"Rom 6:21Gal 5:19-21","6":"Rom 6:42 Kor 3:6","7":"Rom 3:20Ex 20:17Deut 5:21","8":"Rom 5:20Jak 1:14-15","11":"Gen 3:132 Kor 11:3","12":"Ps 19:8-91 Tim 1:8","14":"Ps 51:7Joh 3:6","22":"Ps 1:2Ps 119:16","23":"Gal 5:171 Petr 2:11","24":"Rom 8:21 Kor 15:57","25":"Rom 8:1-21 Kor 15:57"}}},"2 Korinthe":{"1":{"verzen":{"1":"Paulus, een apostel van Jezus Christus, door de wil van God, en Timotheüs, de broeder, aan de gemeente van God die te Korinthe is, met al de heiligen die in heel Achaje zijn:","2":"Genade zij u en vrede van God, onze Vader, en de Heer Jezus Christus.","3":"Geloofd zij de God en Vader van onze Heer Jezus Christus, de Vader van de barmhartigheden, en de God van alle vertroosting;","4":"Die ons vertroost in al onze verdrukking, opdat wij hen die in allerlei verdrukking zijn, zouden kunnen vertroosten door de vertroosting waarmee wij zelf door God vertroost worden.","5":"Want zoals het lijden van Christus overvloedig is in ons, zo is ook door Christus onze vertroosting overvloedig.","6":"Of wij nu verdrukt worden, het is tot uw vertroosting en redding, die bewerkt wordt in de volharding van hetzelfde lijden dat ook wij lijden; of wij vertroost worden, het is tot uw vertroosting en redding;","7":"En onze hoop voor u is vast, omdat wij weten dat, zoals u deelt in het lijden, u ook zo deelt in de vertroosting.","8":"Want wij willen niet, broeders, dat u onwetend bent over onze verdrukking die ons in Azië is overkomen, dat wij buitengewoon zwaar belast werden, boven ons vermogen, zodat wij zelfs aan het leven wanhoopten.","9":"Ja, wij hadden zelf in onszelf het vonnis van de dood, opdat wij niet op onszelf zouden vertrouwen, maar op God, Die de doden opwekt;","10":"Die ons uit zo'n groot doodsgevaar verlost heeft en nog verlost; op Wie wij hopen dat Hij ons ook nog verlossen zal.","11":"Terwijl ook jullie meehelpen door het gebed voor ons, opdat er door velen dankzegging voor ons wordt gedaan voor de genadegave die ons door veel mensen is geschonken.","12":"Want onze roem is deze, namelijk de getuigenis van ons geweten, dat wij in eenvoud en oprechtheid van God, niet in vleselijke wijsheid, maar in de genade van God, in de wereld geleefd hebben, en vooral bij u.","13":"Want wij schrijven u geen andere dingen dan wat u leest en ook erkent; en ik hoop dat u het ook tot het einde toe erkennen zult;","14":"Zoals u ons ook ten dele erkend hebt, dat wij uw roem zijn, zoals ook u de onze bent, in de dag van de Heer Jezus.","15":"En in dit vertrouwen wilde ik eerder naar u toe komen, opdat u een tweede genade zou hebben;","16":"en via u naar Macedonië gaan, en weer van Macedonië naar u toe komen, en door u naar Judea op weg geholpen worden.","17":"Toen ik dit dan voornam, heb ik toen lichtzinnig gehandeld? Of neem ik het naar het vlees voor wat ik voorneem, zodat het bij mij zou zijn: ja, ja, en nee, nee?","18":"Maar God is getrouw, dat ons woord dat tot u gericht is, niet ja en nee geweest is.","19":"Want de Zoon van God, Jezus Christus, Die onder u door ons is verkondigd, namelijk door mij en Silvanus en Timotheüs, was niet ja en nee, maar is in Hem ja geweest.","20":"Want hoeveel beloften van God er ook zijn, in Hem zijn zij ja, en in Hem zijn zij amen, God tot heerlijkheid door ons.","21":"Maar Hij Die ons met u bevestigt in Christus, en Die ons gezalfd heeft, is God;","22":"Die ons ook heeft verzegeld en het aanbetaling van de Geest in onze harten gegeven.","23":"Maar ik roep God aan als Getuige over mijn ziel, dat ik om u te sparen nog niet naar Korinthe ben gekomen.","24":"Niet dat wij heersen over uw geloof, maar wij zijn medewerkers van uw blijdschap; want u staat door het geloof."},"notities":{"1":"Grieks ἐκκλησία (ekklēsia) = gemeente, vergadering van geroepenen","3":"Grieks οἰκτιρμός (oiktirmos) = barmhartigheid, mededogen — innerlijk meevoelen; παράκλησις (paraklēsis) = vertroosting, bemoediging — kernwoord van dit hoofdstuk (10× in v. 3-7)","6":"Grieks σωτηρία (sōtēria) = redding, behoud (niet: zaligheid); ὑπομονή (hypomonē) = volharding, standvastigheid (niet: lijdzaamheid)","8":"Grieks καθ᾽ ὑπερβολήν (kath' hyperbolēn) = buitengewoon, bovenmate; ἐξαπορέω (exaporeō) = ten einde raad zijn, wanhopen — met prefix ἐξ- dat de uiterste graad aangeeft","9":"Grieks ἀπόκριμα (apokrima) = vonnis, rechterlijk oordeel — alleen hier in het NT; ἐγείρω (egeirō) = opwekken","10":"Grieks ῥύομαι (rhyomai) = verlossen, redden — actief uit gevaar trekken; driemaal gebruikt (verleden, heden, toekomst)","11":"Grieks χάρισμα (charisma) = genadegave — hier de genade van Gods verlossing; συνυπουργέω (synypourgeō) = meehelpen, samenwerken — door het gebed","12":"Grieks ἁπλότης (haplotēs) = eenvoud, oprechtheid; εἰλικρίνεια (eilikrineia) = zuiverheid, oprechtheid — letterlijk: beoordeeld in het zonlicht; ἀναστρέφω (anastrephō) = wandelen, leven","13":"Grieks ἀναγινώσκω (anaginōskō) = lezen; ἐπιγινώσκω (epiginōskō) = erkennen, ten volle kennen — woordspeling in het Grieks tussen lezen en erkennen","15":"Grieks πεποίθησις (pepoithēsis) = vertrouwen, zekerheid; δευτέρα χάρις (deutera charis) = tweede genade — een tweede zegen door Paulus' bezoek","16":"Grieks προπέμπω (propempō) = op weg helpen, uitzenden — met praktische hulp voor de reis","17":"Grieks ἐλαφρία (elaphria) = lichtzinnigheid, wispelturigheid — Paulus verdedigt zich tegen het verwijt van onbetrouwbaarheid","19":"Grieks κηρύσσω (kēryssō) = verkondigen, prediken — het publiek uitroepen van het evangelie","21":"Grieks βεβαιόω (bebaioō) = bevestigen, versterken; χρίω (chriō) = zalven — verwant aan Χριστός (Christus = Gezalfde); God bevestigt en zalft gelovigen in eenheid met Christus","22":"Grieks σφραγίζω (sphragizō) = verzegelen — teken van eigendom en bescherming; ἀρραβών (arrabōn) = onderpand, aanbetaling — garantie van de volle erfenis die komt","24":"Grieks κυριεύω (kyrieuō) = heersen over, de baas zijn over — Paulus' apostolisch gezag is niet heerschappij over het geloof; συνεργός (synergos) = medewerker"},"verwijzingen":{"1":"1 Kor 1:1-2","3":"Ef 1:3; 1 Petr 1:3","6":"2 Tim 2:10","8":"Hand 19:23; 1 Kor 15:32","9":"Rom 4:17","10":"2 Tim 4:18","11":"Rom 15:30; Fil 1:19","12":"1 Kor 2:4,13; 2 Kor 2:17","14":"Fil 2:16; 1 Thess 2:19","20":"Op 3:14","21":"1 Joh 2:20,27","22":"Ef 1:13-14; 4:30","23":"Rom 1:9; Fil 1:8","24":"1 Petr 5:3"}}}}}